๓. มาตุคามสํยุตฺตํ

๑. ปฐมเปยฺยาลวคฺโค

๑-๒. มาตุคามสุตฺตาทิวณฺณนา

๒๘๐-๒๘๑. มาตุคามสํยุตฺตสฺส ปฐเม องฺเคหีติ อคุณงฺเคหิ. น จ รูปวาติ น รูปสมฺปนฺโน วิรูโป ทุทฺทสิโก. น จ โภควาติ น โภคสมฺปนฺโน นิทฺธโน. น จ สีลวาติ น สีลสมฺปนฺโน ทุสฺสีโล. อลโส จาติ กนฺตนปจนาทีนิ กมฺมานิ กาตุํ น สกฺโกติ, กุสีโต อาลสิโย นิสินฺนฏฺฐาเน นิสินฺโนว, ฐิตฐาเน ฐิโตว นิทฺทายติ เอว. ปชญฺจสฺส น ลภตีติ อสฺส ปุริสสฺส กุลวํสปติฏฺฐาปกํ ปุตฺตํ น ลภติ, วญฺฌิตฺถี นาม โหติ. สุกฺกปกฺโข วุตฺตวิปริยาเยน เวทิตพฺโพ. ทุติยํ ปฐเม วุตฺตนเยเนว ปริวตฺเตตพฺพํ.

๓. อาเวณิกทุกฺขสุตฺตวณฺณนา

๒๘๒. ตติเย อาเวณิกานีติ ปาฏิปุคฺคลิกานิ ปุริเสหิ อสาธารณานิ. ปาริจริยนฺติ ปริจาริกภาวํ.

๔. ตีหิธมฺเมหิสุตฺตาทิวณฺณนา

๒๘๓-๓๐๓. จตุตฺเถ มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตนาติ ปุพฺพณฺหสมยสฺมิญฺหิ มาตุคาโม ขีรทธิสงฺโคปนรนฺธนปจนาทีนิ กาตุํ อารทฺโธ, ปุตฺตเกหิปิ ยาจิยมาโน กิญฺจิ ทาตุํ น อิจฺฉติ. เตเนตํ วุตฺตํ ‘‘ปุพฺพณฺหสมยํ มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา’’ติ. มชฺฌนฺหิกสมเย ปน มาตุคาโม โกธาภิภูโตว โหติ, อนฺโตฆเร กลหํ อลภนฺโต ปฏิวิสฺสกฆรมฺปิ คนฺตฺวา กลหํ กโรติ, สามิกสฺส จ ฐิตนิสินฺนฏฺฐานานิ วิโลเกนฺโต วิจรติ. เตน วุตฺตํ ‘‘มชฺฌนฺหิกสมยํ อิสฺสาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา’’ติ. สายเนฺห ปนสฺสา อสทฺธมฺมปฏิเสวนาย จิตฺตํ นมติ. เตน วุตฺตํ ‘‘สายนฺหสมยํ กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา’’ติ. ปญฺจมาทีนิ อุตฺตานตฺถาเนว.

๓. พลวคฺโค

๑. วิสารทสุตฺตวณฺณนา

๓๐๔. ทสเม รูปพลนฺติอาทีสุ รูปสมฺปตฺติ รูปพลํ, โภคสมฺปตฺติ โภคพลํ, ญาติสมฺปตฺติ ญาติพลํ, ปุตฺตสมฺปตฺติ ปุตฺตพลํ, สีลสมฺปตฺติ สีลพลํ. ปญฺจสีลทสสีลานิ อขณฺฑานิ กตฺวา รกฺขนฺตสฺส หิ สีลสมฺปตฺติเยว สีลพลํ นาม โหติ. อิมานิ โข ภิกฺขเว ปญฺจ พลานีติ อิมานิ ปญฺจ อุปตฺถมฺภนฏฺเฐน พลานิ นาม วุจฺจนฺติ.

๒-๑๐. ปสยฺหสุตฺตาทิวณฺณนา

๓๐๕-๓๑๓. ปสยฺหาติ อภิภวิตฺวา. อภิภุยฺย วตฺตตีติ อภิภวติ อชฺโฌตฺถรติ. เนว รูปพลํ ตายตีติ เนว รูปพลํ ตายิตุํ รกฺขิตุํ สกฺโกติ. นาเสนฺเตว นํ, กุเล น วาเสนฺตีติ ‘‘ทุสฺสีลา สํภินฺนาจารา อติกฺกนฺตมริยาทา’’ติ คีวายํ คเหตฺวา นีหรนฺติ, น ตสฺมึ กุเล วาเสนฺติ. วาเสนฺเตว นํ กุเล, น นาเสนฺตีติ ‘‘กึ รูเปน โภคาทีหิ วา, ปริสุทฺธสีลา เอสา อาจารสมฺปนฺนา’’ติ ญตฺวา ญาตกา ตสฺมึ กุเล วาเสนฺติเยว, น นาเสนฺติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

มาตุคามสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.