๑๐. อพฺยากตสํยุตฺตํ

๑. เขมาสุตฺตวณฺณนา

๔๑๐. อพฺยากตสํยุตฺตสฺส ปฐเม เขมาติ คิหิกาเล พิมฺพิสารสฺส อุปาสิกา สทฺธาปพฺพชิตา มหาเถรี ‘‘เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ มหาปญฺญานํ ยทิทํ เขมา’’ติ เอวํ ภควตา มหาปญฺญตาย เอตทคฺเค ฐปิตา. ปณฺฑิตาติ ปณฺฑิจฺเจน สมนฺนาคตา. วิยตฺตาติ เวยฺยตฺติเยน สมนฺนาคตา. เมธาวินีติ เมธาย ปญฺญาย สมนฺนาคตา. พหุสฺสุตาติ ปริยตฺติพาหุสจฺเจนปิ ปฏิเวธพาหุสจฺเจนปิ สมนฺนาคตา.

คณโกติ อจฺฉิทฺทกคณนาย กุสโล. มุทฺทิโกติ องฺคุลิมุทฺทาย คณนาย กุสโล. สงฺขายโกติ ปิณฺฑคณนาย กุสโล. คมฺภีโรติ จตุราสีติโยชนสหสฺสคมฺภีโร. อปฺปเมยฺโยติ อาฬฺหกคณนาย อปฺปเมยฺโย. ทุปฺปริโยคาโหติ อาฬฺหกคณนาย ปมาณคหณตฺถํ ทุโรคาโห. เยน รูเปน ตถาคตนฺติ เยน รูเปน ทีโฆ รสฺโส สาโม โอทาโตติ สตฺตสงฺขาตํ ตถาคตํ ปญฺญเปยฺย. ตํ รูปํ ตถาคตสฺส ปหีนนฺติ ตํ วุตฺตปฺปการรูปํ สมุทยปฺปหาเนน สพฺพญฺญุตถาคตสฺส ปหีนํ. รูปสงฺขาย วิมุตฺโตติ อายตึ รูปสฺส อนุปฺปตฺติยา รูปารูปโกฏฺฐาเสนปิ เอวรูโป นาม ภวิสฺสตีติ โวหารสฺสปิ ปฏิปสฺสทฺธตฺตา รูปปณฺณตฺติยาปิ วิมุตฺโต. คมฺภีโรติ อชฺฌาสย คมฺภีรตาย จ คุณคมฺภีรตาย จ คมฺภีโร. ตสฺส เอวํ คุณคมฺภีรสฺส สโต สพฺพญฺญุตถาคตสฺส ยํ อุปาทาย สตฺตสงฺขาโต ตถาคโตติ ปญฺญตฺติ โหติ, ตทภาเวน ตสฺสา ปญฺญตฺติยา อภาวํ ปสฺสนฺตสฺส อยํ สตฺตสงฺขาโต โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อิทํ วจนํ น อุเปติ น ยุชฺชติ, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติอาทิวจนมฺปิ น อุเปติ น ยุชฺชตีติ อตฺโถ.

สํสนฺทิสฺสตีติ เอกํ ภวิสฺสติ. สเมสฺสตีติ นิรนฺตรํ ภวิสฺสติ. น วิโรธยิสฺสตีติ น วิรุทฺธํ ปทํ ภวิสฺสติ. อคฺคปทสฺมินฺติ เทสนาย. เทสนา หิ อิธ อคฺคปทนฺติ อธิปฺเปตา.

๒. อนุราธสุตฺตวณฺณนา

๔๑๑. ทุติยํ ขนฺธิยวคฺเค วิตฺถาริตเมว, อพฺยากตาธิการโต ปน อิธ วุตฺตํ.

๓-๘. ปฐมสาริปุตฺตโกฏฺฐิกสุตฺตาทิวณฺณนา

๔๑๒-๔๑๗. ตติเย รูปคตเมตนฺติ รูปมตฺตเมตํ. เอตฺถ รูปโต อญฺโญ โกจิ สตฺโต นาม น อุปลพฺภติ, รูเป ปน สติ นามมตฺตํ เอตํ โหตีติ ทสฺเสติ. เวทนาคตเมตนฺติอาทีสุปิ เอเสว นโย. อยํ โข อาวุโส เหตูติ อยํ รูปาทีนิ มุญฺจิตฺวา อนุปลพฺภิยสภาโว เหตุ, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตาติ. จตุตฺถาทีนิ อุตฺตานตฺถาเนว.

๙. กุตูหลสาลาสุตฺตวณฺณนา

๔๑๘. นวเม กุตูหลสาลายนฺติ กุตูหลสาลา นาม ปจฺเจกสาลา นตฺถิ, ยตฺถ ปน นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา นานาวิธํ กถํ ปวตฺเตนฺติ, สา พหูนํ ‘‘อยํ กึ วทติ, อยํ กึ วทตี’’ติ กุตูหลุปฺปวตฺติฏฺฐานโต กุตูหลสาลาติ วุจฺจติ. ทูรมฺปิ คจฺฉตีติ ยาว อาภสฺสรพฺรหฺมโลกา คจฺฉติ. อิมญฺจ กายํ นิกฺขิปตีติ จุติจิตฺเตน นิกฺขิปติ. อนุปปนฺโน โหตีติ จุติกฺขเณเยว ปฏิสนฺธิจิตฺตสฺส อนุปฺปนฺนตฺตา อนุปปนฺโน โหติ.

๑๐. อานนฺทสุตฺตวณฺณนา

๔๑๙. ทสเม เตสเมตํ สทฺธึ อภวิสฺสาติ เตสํ ลทฺธิยา สทฺธึ เอตํ อภวิสฺส. อนุโลมํ อภวิสฺส ญาณสฺส อุปฺปาทาย สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตาติ ยํ เอตํ ‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ วิปสฺสนาญาณํ อุปฺปชฺชติ, อปิ นุ เม ตสฺส อนุโลมํ อภวิสฺสาติ อตฺโถ.

๑๑. สภิยกจฺจานสุตฺตวณฺณนา

๔๒๐. เอกาทสเม เอตเมตฺตเกน เอตฺตกเมวาติ อาวุโส ยสฺสาปิ เอตํ เอตฺตเกน กาเลน ‘‘เหตุมฺหิ สติ รูปีติอาทิ ปญฺญาปนา โหติ, อสติ น โหตี’’ติ พฺยากรณํ ภเวยฺย, ตสฺส เอตฺตกเมว พหุ. โก ปน วาโท อติกฺกนฺเตติ อติกฺกนฺเต ปน อติมนาเป ธมฺมเทสนานเย วาโทเยว โก, นตฺถิ วาโท, ฉินฺนา กถาติ.

อพฺยากตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.