๑๐. พนฺธนสุตฺตวณฺณนา

๑๒๑. ทสเม อิธ, ภนฺเต, รญฺญาติ อิทํ เต ภิกฺขู เตสุ มนุสฺเสสุ อานนฺทตฺเถรสฺส สุกตการณํ อาโรเจนฺตา อาโรเจสุํ. รญฺโญ กิร สกฺเกน กุสราชสฺส ทินฺโน อฏฺฐวงฺโก มณิ ปเวณิยา อาคโต. ราชา อลงฺกรณกาเล ตํ มณึ อาหรถาติ อาห. มนุสฺสา ‘‘ฐปิตฏฺฐาเน น ปสฺสามา’’ติ อาโรเจสุํ. ราชา อนฺโตฆรจาริโน ‘‘มณึ ปริเยสิตฺวา เทถา’’ติ พนฺธาเปสิ. อานนฺทตฺเถโร เต ทิสฺวา มณิปฏิสามกานํ เอกํ อุปายํ อาจิกฺขิ. เต รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา ‘‘ปณฺฑิโต เถโร, เถรสฺส วจนํ กโรถา’’ติ. ปฏิสามกมนุสฺสา ราชงฺคเณ อุทกจาฏึ ฐเปตฺวา สาณิยา ปริกฺขิปาเปตฺวา เต มนุสฺเส อาหํสุ – ‘‘สาฏกํ ปารุปิตฺวา เอตฺถ คนฺตฺวา หตฺถํ โอตาเรถา’’ติ. มณิโจโร จินฺเตสิ – ‘‘ราชภณฺฑํ วิสฺสชฺเชตุํ วา วลญฺเชตุํ วา น สกฺกา’’ติ. โส เคหํ คนฺตฺวา มณึ อุปกจฺฉเก ฐเปตฺวา สาฏกํ ปารุปิตฺวา อาคมฺม อุทกจาฏิยํ ปกฺขิปิตฺวา ปกฺกามิ. มหาชเน ปฏิกฺกนฺเต ราชมนุสฺสา จาฏิยํ หตฺถํ โอตาเรตฺวา มณึ ทิสฺวา อาหริตฺวา รญฺโญ อทํสุ. ‘‘อานนฺทตฺเถเรน กิร ทสฺสิตนเยน มณิ ทิฏฺโฐ’’ติ มหาชโน โกลาหลํ อกาสิ. เต ภิกฺขู ตํ การณํ ตถาคตสฺส อาโรเจนฺตา อิมํ ปวตฺตึ อาโรเจสุํ. สตฺถา – ‘‘อนจฺฉริยํ, ภิกฺขเว, ยํ อานนฺโท มนุสฺสานํ หตฺถารุฬฺหมณึ อาหราเปยฺย, ยตฺถ ปุพฺเพ ปณฺฑิตา อตฺตโน ญาเณ ฐตฺวา อเหตุกปฏิสนฺธิยํ นิพฺพตฺตานํ ติรจฺฉานคตานมฺปิ หตฺถารุฬฺหํ ภณฺฑํ อาหราเปตฺวา รญฺโญ อทํสู’’ติ วตฺวา –

‘‘อุกฺกฏฺเฐ สูรมิจฺฉนฺติ, มนฺตีสุ อกุตูหลํ;

ปิยญฺจ อนฺนปานมฺหิ, อตฺเถ ชาเต จ ปณฺฑิต’’นฺติ. (ชา. ๑.๑.๙๒) –

มหาสารชาตกํ กเถสิ.

น ตํ ทฬฺหนฺติ ตํ พนฺธนํ ถิรนฺติ น กเถนฺติ. ยทายสนฺติ ยํ อายสา กตํ. สารตฺตรตฺตาติ สุฏฺฐุ รตฺตรตฺตา, สารตฺเตน วา รตฺตา สารตฺตรตฺตา, สารํ อิทนฺติ มญฺญนาย รตฺตาติ อตฺโถ. อเปกฺขาติ อาลโย นิกนฺติ. อาหูติ กเถนฺติ. โอหารินนฺติ จตูสุ อปาเยสุ อากฑฺฒนกํ. สิถิลนฺติ น อายสาทิพนฺธนํ วิย อิริยาปถํ นิวาเรตฺวา ฐิตํ. เตน หิ พนฺธเนน พทฺธา ปรเทสมฺปิ คจฺฉนฺติเยว. ทุปฺปมุญฺจนฺติ อญฺญตฺร โลกุตฺตรญาเณน มุญฺจิตุํ อสกฺกุเณยฺยนฺติ. ทสมํ.

ปฐโม วคฺโค.