๓. ตติยวคฺโค

๑. เฉตฺวาสุตฺตวณฺณนา

๒๖๗. ตติยวคฺคสฺส ปฐมํ วุตฺตตฺถเมว. ปฐมํ.

๒. ทุพฺพณฺณิยสุตฺตวณฺณนา

๒๖๘. ทุติเย ทุพฺพณฺโณติ ฌามขาณุวณฺโณ. โอโกฏิมโกติ ลกุณฺฑโก มโหทโร. อาสเนติ ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ. โกธภกฺโขติ สกฺเกน คหิตนามเมเวตํ. โส ปน เอโก รูปาวจรพฺรหฺมา, ‘‘สกฺโก กิร ขนฺติพเลน สมนฺนาคโต’’ติ สุตฺวา วีมํสนตฺถํ อาคโต. อวรุทฺธกยกฺขา ปน เอวรูปํ สํวิหิตารกฺขํ ฐานํ ปวิสิตุํ น สกฺโกนฺติ. อุปสงฺกมีติ เทวานํ สุตฺวา ‘‘น สกฺกา เอส ผรุเสน จาเลตุํ, นีจวุตฺตินา ปน ขนฺติยํ ฐิเตน สกฺกา ปลาเปตุ’’นฺติ ตถา ปลาเปตุกาโม อุปสงฺกมิ. อนฺตรธายีติ ขนฺติยํ ฐตฺวา พลวจิตฺตีการํ ปจฺจุปฏฺฐเปตฺวา นีจวุตฺติยา ทสฺสิยมานาย สกฺกาสเน ฐาตุํ อสกฺโกนฺโต อนฺตรธายิ. น สูปหตจิตฺโตมฺหีติ เอตฺถ สูติ นิปาตมตฺตํ, อุปหตจิตฺโตมฺหีติ อาห. นาวตฺเตน สุวานโยติ น โกธาวตฺเตน สุอานโย, โกธวเส วตฺเตตุํ น สุกโรมฺหีติ วทติ. น โว จิราหนฺติ โวติ นิปาตมตฺตํ, อหํ จิรํ น กุชฺฌามีติ วทติ. ทุติยํ.

๓. สมฺพริมายาสุตฺตวณฺณนา

๒๖๙. ตติเย อาพาธิโกติ อิสิคเณน อภิสปกาเล อุปฺปนฺนาพาเธน อาพาธิโก. วาเจหิ มนฺติ สเจ มํ สมฺพริมายํ วาเจสิ, เอวมหํ ตมฺปิ ติกิจฺฉิสฺสามีติ วทติ. มา โข ตฺวํ, มาริส, วาเจสีติ วินาปิ ตาว สมฺพริมายํ สกฺโก อเมฺห พาธติ, ยทิ ปน ตํ ชานิสฺสติ, นฏฺฐา มยํ, มา อตฺตโน เอกสฺส อตฺถาย อเมฺห นาเสหีติ วตฺวา นิวารยึสุ. สมฺพโรว สตํ สมนฺติ ยถา สมฺพโร อสุรินฺโท มายาวี มายํ ปโยเชตฺวา วสฺสสตํ นิรเย ปกฺโก, เอวํ ปจฺจติ. ตุเมฺห ธมฺมิกาว, อลํ โว มายายาติ วทติ. กึ ปน สกฺโก ตสฺส โกธํ ติกิจฺฉิตุํ สกฺกุเณยฺยาติ? อาม สกฺกุเณยฺย. กถํ? ตทา กิร โส อิสิคโณ ธรติเยว, ตสฺมา นํ อิสีนํ สนฺติกํ เนตฺวา ขมาเปยฺย, เอวมสฺส ผาสุ ภเวยฺย. เตน ปน วญฺจิตตฺตา ตถา อกตฺวา ปกฺกนฺโตว. ตติยํ.

๔. อจฺจยสุตฺตวณฺณนา

๒๗๐. จตุตฺเถ สมฺปโยเชสุนฺติ กลหํ อกํสุ. อจฺจสราติ อติกฺกมิ, เอโก ภิกฺขุ เอกํ ภิกฺขุํ อติกฺกมฺม วจนํ อโวจาติ อตฺโถ. ยถาธมฺมํ นปฺปฏิคฺคณฺหาตีติ น ขมติ. โกโธ โว วสมายาตูติ โกโธ ตุมฺหากํ วสํ อาคจฺฉตุ, มา ตุเมฺห โกธวสํ คมิตฺถาติ ทีเปติ. มา จ มิตฺเต หิ โว ชราติ เอตฺถ หีติ นิปาตมตฺตํ, ตุมฺหากํ มิตฺตธมฺเม ชรา นาม มา นิพฺพตฺติ. ภุมฺมตฺเถ วา กรณวจนํ, มิตฺเตสุ โว ชรา มา นิพฺพตฺติ, มิตฺตภาวโต อญฺญถาภาโว มา โหตูติ อตฺโถ. อครหิยํ มา ครหิตฺถาติ อคารยฺหํ ขีณาสวปุคฺคลํ มา ครหิตฺถ. จตุตฺถํ.

๕. อกฺโกธสุตฺตวณฺณนา

๒๗๑. ปญฺจเม มา โว โกโธ อชฺฌภวีติ โกโธ ตุเมฺห มา อภิภวิ, ตุเมฺหว โกธํ อภิภวถ. มา จ กุชฺฌิตฺถ กุชฺฌิตนฺติ กุชฺฌนฺตานํ มา ปฏิกุชฺฌิตฺถ. อกฺโกโธติ เมตฺตา จ เมตฺตาปุพฺพภาโค จ. อวิหึสาติ กรุณา จ กรุณาปุพฺพภาโค จ. อถ ปาปชนํ โกโธ, ปพฺพโตวาภิมทฺทตีติ ลามกชนํ ปพฺพโต วิย โกโธ อภิมทฺทตีติ. ปญฺจมํ.

ตติโย วคฺโค.

สกฺกสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

อิติ สารตฺถปฺปกาสินิยา สํยุตฺตนิกาย-อฏฺฐกถาย

สคาถาวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

สํยุตฺตนิกาย-อฏฺฐกถาย ปฐโม ภาโค.