๗. คณกโมคฺคลฺลานสุตฺตวณฺณนา

๗๔. เอวํ เม สุตนฺติ คณกโมคฺคลฺลานสุตฺตํ. ตตฺถ ยาว ปจฺฉิมโสปานกเฬวราติ ยาว ปฐมโสปานผลกา เอกทิวเสเนว สตฺตภูมิโก ปาสาโท น สกฺกา กาตุํ, วตฺถุํ โสเธตฺวา ถมฺภุสฺสาปนโต ปฏฺฐาย ปน ยาว จิตฺตกมฺมกรณา อนุปุพฺพกิริยา เจตฺถ ปญฺญายตีติ ทสฺเสติ. ยทิทํ อชฺเฌเนติ ตโยปิ เวทา น สกฺกา เอกทิวเสเนว อธียิตุํ, เอเตสํ อชฺเฌเนปิ ปน อนุปุพฺพกิริยาว ปญฺญายตีติ ทสฺเสติ. อิสฺสตฺเถติ อาวุธวิชฺชายปิ เอกทิวเสเนว วาลเวธิ นาม น สกฺกา กาตุํ, ฐานสมฺปาทนมุฏฺฐิกรณาทีหิ ปน เอตฺถาปิ อนุปุพฺพกิริยา ปญฺญายตีติ ทสฺเสติ. สงฺขาเนติ คณนาย. ตตฺถ อนุปุพฺพกิริยํ อตฺตนาว ทสฺเสนฺโต เอวํ คณาเปมาติอาทิมาห.

๗๕. เสยฺยถาปิ พฺราหฺมณาติ อิธ ภควา ยสฺมา พาหิรสมเย ยถา ยถา สิปฺปํ อุคฺคณฺหนฺติ, ตถา ตถา เกราฏิกา โหนฺติ, ตสฺมา อตฺตโน สาสนํ พาหิรสมเยน อนุปเมตฺวา ภทฺรอสฺสาชานีเยน อุปเมนฺโต เสยฺยถาปีติอาทิมาห. ภโทฺร หิ อสฺสาชานีโย ยสฺมึ การเณ ทมิโต โหติ, ตํ ชีวิตเหตุปิ นาติกฺกมติ. เอวเมว สาสเน สมฺมาปฏิปนฺโน กุลปุตฺโต สีลเวลํ นาติกฺกมติ. มุขาธาเนติ มุขฏฺฐปเน.

๗๖. สติสมฺปชญฺญาย จาติ สติสมฺปชญฺญาหิ สมงฺคิภาวตฺถาย. เทฺว หิ ขีณาสวา สตตวิหารี จ โนสตตวิหารี จ. ตตฺถ สตตวิหารี ยํกิญฺจิ กมฺมํ กตฺวาปิ ผลสมาปตฺตึ สมาปชฺชิตุํ สกฺโกติ, โน สตตวิหารี ปน อปฺปมตฺตเกปิ กิจฺเจ กิจฺจปฺปสุโต หุตฺวา ผลสมาปตฺตึ อปฺเปตุํ น สกฺโกติ.

ตตฺริทํ วตฺถุ – เอโก กิร ขีณาสวตฺเถโร ขีณาสวสามเณรํ คเหตฺวา อรญฺญวาสํ คโต, ตตฺถ มหาเถรสฺส เสนาสนํ ปตฺตํ, สามเณรสฺส น ปาปุณาติ, ตํ วิตกฺเกนฺโต เถโร เอกทิวสมฺปิ ผลสมาปตฺตึ อปฺเปตุํ นาสกฺขิ. สามเณโร ปน เตมาสํ ผลสมาปตฺติรติยา วีตินาเมตฺวา ‘‘สปฺปาโย, ภนฺเต, อรญฺญวาโส ชาโต’’ติ เถรํ ปุจฺฉิ. เถโร ‘‘น ชาโต, อาวุโส’’ติ อาห. อิติ โย เอวรูโป ขีณาสโว, โส อิเม ธมฺเม อาทิโต ปฏฺฐาย อาวชฺชิตฺวาว สมาปชฺชิตุํ สกฺขิสฺสตีติ ทสฺเสนฺโต ‘‘สติสมฺปชญฺญาย จา’’ติ อาห.

๗๘. เยเม, โภ โคตมาติ ตถาคเต กิร กถยนฺเตว พฺราหฺมณสฺส ‘‘อิเม ปุคฺคลา น อาราเธนฺติ, อิเม อาราเธนฺตี’’ติ นโย อุทปาทิ, ตํ ทสฺเสนฺโต เอวํ วตฺตุมารทฺโธ.

ปรมชฺชธมฺเมสูติ อชฺชธมฺมา นาม ฉสตฺถารธมฺมา, เตสุ โคตมวาโทว, ปรโม อุตฺตโมติ อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย

คณกโมคฺคลฺลานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.