อาสววารวณฺณนา
๑๐๔. อาสววาเร อวิชฺชาสมุทยาติ เอตฺถ อวิชฺชา กามาสวภวาสวานํ สหชาตาทิวเสน ปจฺจโย โหติ. อวิชฺชาสวสฺส อุปนิสฺสยวเสเนว. อปราปรุปฺปนฺนา เจตฺถ อวิชฺชา อวิชฺชาสโวติ เวทิตพฺพา. ปุพฺพุปฺปนฺนา อวิชฺชาเยวสฺส อปราปรุปฺปนฺนสฺส อวิชฺชาสวสฺส อุปนิสฺสยปจฺจโย โหติ. เสสํ วุตฺตนยเมวาติ. อยํ วาโร ยา เอสา ปฏิจฺจสมุปฺปาทปเทสุ เชฏฺฐิกา อวิชฺชา, ตสฺสาปิ ปจฺจยทสฺสนวเสน วุตฺโต. เอวํ วุตฺเตน วาเรน สํสารสฺส อนมตคฺคตา สาธิตา โหติ. กถํ? อาสวสมุทเยน หิ อวิชฺชาสมุทโย. อวิชฺชาสมุทเยนาปิ อาสวสมุทโย. เอวํ อาสวา อวิชฺชาย อวิชฺชาปิ อาสวานํ ปจฺจโยติ กตฺวา ปุพฺพโกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชาย, ตสฺสา อปญฺญายนโต สํสารสฺส อนมตคฺคตา สิทฺธา โหตีติ.
เอวํ สพฺเพปิเม อิมสฺมึ สุตฺเต กมฺมปถวาโร อาหารวาโร ทุกฺขวาโร ชรา-มรณ-ชาติ-ภว-อุปาทาน-ตณฺหา-เวทนา-ผสฺส-สฬายตน-นามรูป- วิญฺญาณ-สงฺขาร-อวิชฺชา-อาสววาโรติ โสฬสวารา วุตฺตา.
เตสุ เอเกกสฺส วารสฺส สงฺเขปวิตฺถารวเสน ทฺวิธา วิภตฺตา ทฺวตฺตึสฏฺฐานานิ โหนฺติ. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเต อิเมสุ ทฺวตฺตึสฏฺฐาเนสุ จตฺตาริ สจฺจานิ กถิตานิ. เอเตสํเยว วิตฺถารวเสน วุตฺเตสุ โสฬสสุ ฐาเนสุ อรหตฺตํ กถิตํ. เถรสฺส ปน มเตน ทฺวตฺตึสายปิ ฐาเนสุ จตฺตาริ สจฺจานิ จตฺตาโร จ มคฺคา กถิตาติ. อิติ สกเลปิ ปญฺจมหานิกายสงฺคหิเต พุทฺธวจเน นตฺถิ ตํ สุตฺตํ, ยตฺถ ทฺวตฺตึสกฺขตฺตุํ จตฺตาริ สจฺจานิ ทฺวตฺตึสกฺขตฺตุญฺจ อรหตฺตํ ปกาสิตํ อญฺญตฺร อิมมฺหา สมฺมาทิฏฺฐิสุตฺตาติ.
อิทมโวจายสฺมา สาริปุตฺโตติ อิทํ ทฺวตฺตึสาย จตุสจฺจปริยาเยหิ ทฺวตฺตึสาย อรหตฺตปริยาเยหีติ จตุสฏฺฐิยา การเณหิ อลงฺกริตฺวา สมฺมาทิฏฺฐิสุตฺตํ อายสฺมา สาริปุตฺโต อโวจ, อตฺตมนา เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.
อาสววารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย
สมฺมาทิฏฺฐิสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.