๒. โสฬสญาณนิทฺเทสวณฺณนา

๑๕๓. โสฬสหิ อากาเรหีติ อุภยปกฺขวเสน วุตฺเตหิ โสฬสหิ ญาณโกฏฺฐาเสหิ. อุทุจิตํ จิตฺตํ สมุทุจิตนฺติ อุปจารภูมิยํ จิตฺตํ อุทฺธํ อุจิตํ, สมฺมา อุทฺธํ อุจิตํ, อุปรูปริ กตปริจยํ สมฺมา อุปรูปริ กตปริจยนฺติ อตฺโถ. อุทุชิตํ จิตฺตํ สมุทุชิตนฺติปิ ปาโฐ. อุปริภาวาย ชิตํ, อุปริภาวกเรหิ วา ญาเณหิ ชิตํ อุทุชิตํ. สมุทุชิตนฺติ สมา อุปริภาวาย, อุปริภาวกเรหิ วา ญาเณหิ ชิตํ. สมาติ เจตฺถ วิสมภาวปฏิกฺเขโป. อิมสฺมึ ปาเฐ อุ, ทุ-อิติ เทฺว เทฺว อุปสคฺคา โหนฺติ. อุรูชิตํ จิตฺตํ สมฺมารูชิตนฺติปิ ปาโฐ. เอตฺถาปิ ชิตตฺโถเยว. อุรู อรูติ อิทํ ปน นิปาตมตฺตเมวาติ วทนฺติ. วีโณปมฏฺฐกถาย ตชฺชิตํ สุตชฺชิตนฺติ จ อตฺโถ วุตฺโต, โส อิธ น ยุชฺชติ. เอกตฺเต สนฺติฏฺฐตีติ อุปจารภูมิยํ ตาว นานารมฺมณวิกฺเขปาภาเวน เอกตฺเต ปติฏฺฐาติ. นิยฺยานาวรณฏฺเฐน นีวรณาติ เอตฺถ อรติปิ สพฺเพปิ อกุสลา อาวรณฏฺเฐน นีวรณาติ วุตฺตา. นิยฺยานาวรณฏฺเฐนาติ นิยฺยานานํ อาคมนมคฺคปิทหนฏฺเฐน. นิยฺยานวารณฏฺเฐนาติปิ ปาโฐ, นิยฺยานานํ ปฏิกฺเขปนฏฺเฐนาติ อตฺโถ. เนกฺขมฺมํ อริยานํ นิยฺยานนฺติ มคฺคฏฺฐานํ อริยานํ นิยฺยานสงฺขาตสฺส อริยมคฺคสฺส เหตุตฺตา ผลูปจาเรน อริยานํ นิยฺยานํ. เตน จ เหตุภูเตน มคฺคกฺขเณ อริยา นิยฺยนฺติ นิคจฺฉนฺติ. เกจิ ปน ‘‘นิยฺยานนฺติ มคฺโค’’ติ วทนฺติ. อิธ อุปจารสฺส อธิปฺเปตตฺตา มคฺคกฺขเณ จ อาโลกสญฺญาย สพฺพกุสลธมฺมานญฺจ อภาวา ตํ น ยุชฺชติ. นิวุตตฺตาติ ปฏิจฺฉนฺนตฺตา. นปฺปชานาตีติ ปุคฺคลวเสน วุตฺตํ.

วิสุทฺธจิตฺตสฺสาติ อุปจารภูมิยํเยว. ขณิกสโมธานาติ จิตฺตกฺขเณ จิตฺตกฺขเณ อุปฺปชฺชนโต ขโณ เอเตสํ อตฺถีติ ขณิกา, อุปกฺกิเลสา, ขณิกานํ สโมธาโน สมาคโม ปพนฺโธ ขณิกสโมธาโน. ตสฺมา ขณิกสโมธานา, อุปฺปชฺชมานา อุปกฺกิเลสา ขณิกปฺปพนฺธวเสน ขณิกปรมฺปราวเสน อุปฺปชฺชนฺติ, น เอกจิตฺตกฺขณวเสนาติ วุตฺตํ โหติ.

โสฬสญาณนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.