๒. ติสฺสเมตฺเตยฺยมาณวสุตฺตนิทฺเทสวณฺณนา

๙. ทุติเย ติสฺสเมตฺเตยฺยสุตฺตนิทฺเทเส – โกธ สนฺตุสิโตติ นิฏฺฐิเต ปน อชิตสุตฺเต ‘‘กถํ โลกํ อเวกฺขนฺตํ, มจฺจุราชา น ปสฺสตี’’ติ (สุ. นิ. ๑๑๒๔; จูฬนิ. โมฆราชมาณวปุจฺฉา ๑๔๓) เอวํ โมฆราชา ปุจฺฉิตุํ อารภิ. ‘‘น ตาวสฺส อินฺทฺริยานิ ปริปากํ คตานี’’ติ ญตฺวา ภควา ‘‘ติฏฺฐ ตฺวํ, โมฆราช, อญฺโญ ปุจฺฉตู’’ติ ปฏิกฺขิปิ. ตโต ติสฺสเมตฺเตยฺโย อตฺตโน สํสยํ ปุจฺฉนฺโต ‘‘โกธาติ คาถมาห. ตตฺถ โกธ สนฺตุสิโตติ โก อิธ สตฺโต ตุฏฺโฐ. อิญฺชิตาติ ตณฺหาทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตานิ. อุภนฺตมภิญฺญายาติ อุโภ อนฺเต อภิชานิตฺวา. มนฺตา น ลิปฺปตีติ ปญฺญาย น ลิปฺปติ.

ปริปุณฺณสงฺกปฺโปติ เนกฺขมฺมาทิวิตกฺเกหิ ปริปุณฺณสงฺกปฺปตฺตา ปริปุณฺณมโนรโถ.

ตณฺหิญฺชิตนฺติ ตณฺหาย จลิตํ. ทิฏฺฐิญฺชิตาทีสุปิ เอเสว นโย. กามิญฺชิตนฺติ กิเลสกาเมหิ อิญฺชิตํ ผนฺทิตํ. ‘‘กมฺมิญฺชิต’’นฺติปิ ปาโฐ, ตํ น สุนฺทรํ.

มหนฺโต ปุริโสติ มหาปุริโส. อุตฺตโม ปุริโสติ อคฺคปุริโส. ปธาโน ปุริโสติ เสฏฺฐปุริโส. อลามโก ปุริโสติ วิสิฏฺฐปุริโส. เชฏฺฐโก ปุริโสติ ปาโมกฺขปุริโส. น เหฏฺฐิมโก ปุริโสติ อุตฺตมปุริโส. ปุริสานํ โกฏิปฺปตฺโต ปุริโสติ ปธานปุริโส. สพฺเพสํ อิจฺฉิโต ปุริโสติ ปวรปุริโส.

สิพฺพินิมจฺจคาติ ตณฺหํ อติอคา, อติกฺกมิตฺวา ฐิโต. อุปจฺจคาติ ภุสํ อติอคา.

๑๐. ตสฺเสตมตฺถํ ภควา พฺยากโรนฺโต ‘‘กาเมสู’’ติ คาถาทฺวยมาห. ตตฺถ กาเมสุ พฺรหฺมจริยวาติ กามนิมิตฺตํ พฺรหฺมจริยวา, กาเมสุ อาทีนวํ ทิสฺวา มคฺคพฺรหฺมจริเยน สมนฺนาคโตติ วุตฺตํ โหติ. เอตฺตาวตา สนฺตุสิตตํ ทสฺเสติ. ‘‘วีตตโณฺห’’ติอาทีหิ อนิญฺชิตตํ. ตตฺถ สงฺขาย นิพฺพุโตติ อนิจฺจาทิวเสน ธมฺเม วีมํสิตฺวา ราคาทินิพฺพาเนน นิพฺพุโต.

อสทฺธมฺมสมาปตฺติยาติ นีจธมฺมสมาโยคโต. อารตีติ อารกา รมนํ. วิรตีติ ตาย วินา รมนํ. ปฏิวิรตีติ ปฏินิวตฺติตฺวา ตาย วินา รมนํ. เวรมณีติ เวรวินาสนํ. อกิริยาติ กิริยาปจฺฉินฺทนํ. อกรณนฺติ กรณปริจฺฉินฺทนํ. อนชฺฌาปตฺตีติ อนาปชฺชนตา. เวลาอนติกฺกโมติ สีมาอนติกฺกโม. เสสํ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตนยตฺตา ปากฏเมว.

เอวํ ภควา อิทมฺปิ สุตฺตํ อรหตฺตนิกูเฏเนว เทเสสิ. เทสนาปริโยสาเน อยมฺปิ พฺราหฺมโณ อรหตฺเต ปติฏฺฐาสิ สทฺธึ อนฺเตวาสิกสหสฺเสน, อญฺเญสญฺจ อเนกสหสฺสานํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ. เสสํ ปุพฺพสทิสเมว.

สทฺธมฺมปฺปชฺโชติกาย จูฬนิทฺเทส-อฏฺฐกถาย

ติสฺสเมตฺเตยฺยมาณวสุตฺตนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.