๑๒. ภทฺราวุธมาณวสุตฺตนิทฺเทสวณฺณนา

๗๐. ทฺวาทสเม ภทฺราวุธสุตฺเต – โอกญฺชหนฺติ อาลยํ ชหํ. ตณฺหจฺฉิทนฺติ ตณฺหากายจฺฉิทํ. อเนชนฺติ โลกธมฺเมสุ นิกฺกมฺปํ. นนฺทิญฺชหนฺติ อนาคตรูปาทิปตฺถนาชหํ. เอกา เอว หิ สา ตณฺหา, ถุติวเสน อิธ นานปฺปการโต วุตฺตา. กปฺปญฺชหนฺติ ทุวิธํ กปฺปชหํ. อภิยาเจติ อติวิย ยาจามิ. สุตฺวาน นาคสฺส อปนมิสฺสนฺติ อิโตติ นาคสฺส ตว ภควโต วจนํ สุตฺวา อิโต ปาสาณกเจติยโต พหุชนา ปกฺกมิสฺสนฺตีติ อธิปฺปาโย.

เย อุปยุปาทานาติ ตณฺหาทิฏฺฐีหิ อุปคนฺตฺวา คหิตา. เจตโส อธิฏฺฐานาติ จิตฺเต ปติฏฺฐิตา. อภินิเวสานุสยาติ ปติฏฺฐหิตฺวา อาคนฺตฺวา สยิตา.

๗๑. ชนปเทหิ สงฺคตาติ องฺคาทีหิ ชนปเทหิ อิธ สมาคตา. วิยากโรหีติ ธมฺมํ เทเสหิ.

สงฺคตาติ เอเต ขตฺติยาทโย เอกีภูตา. สมาคตาติ วุตฺตปฺปกาเรหิ ชนปเทหิ อาคตา. สโมหิตาติ ราสีภูตา. สนฺนิปติตาติ อธิโยคา.

๗๒. อถสฺส อาสยานุโลเมน ธมฺมํ เทเสนฺโต ภควา อุปรูปริคาถาโย อภาสิ. ตตฺถ อาทานตณฺหนฺติ รูปาทีนํ อาทายิกํ คหณตณฺหํ, ตณฺหุปาทานนฺติ วุตฺตํ โหติ. ยํ ยญฺหิ โลกสฺมิมุปาทิยนฺตีติ เอเตสุ อุทฺธาทิเภเทสุ ยํ ยํ คณฺหนฺติ. เตเนว มาโร อเนฺวติชนฺตุนฺติ เตเนว อุปาทานปจฺจยนิพฺพตฺตกมฺมาภิสงฺขารนิพฺพตฺตวเสน ปฏิสนฺธิกฺขนฺธมาโร ตํ สตฺตํ อนุคจฺฉติ.

๗๓. ตสฺมา ปชานนฺติ ตสฺมา เอตมาทีนวํ อนิจฺจาทิวเสน วา สงฺขาเร ปชานนฺโต. อาทานสตฺเต อิติ เปกฺขมาโน, ปชํ อิมํ มจฺจุเธยฺเย วิสตฺตนฺติ อาทาตพฺพฏฺเฐน อาทาเนสุ รูปาทีสุ สตฺเต สพฺพโลเก อิมํ ปชํ มจฺจุเธยฺเย ลคฺคํ เปกฺขมาโน, อาทานสตฺเต วา อาทานาภินิวิฏฺเฐ ปุคฺคเล อาทานสงฺคเหตุญฺจ อิมํ ปชํ มจฺจุเธยฺเย ลคฺคํ ตโต วีติกฺกมิตุํ อสมตฺถํ อิติ เปกฺขมาโน กิญฺจนํ สพฺพโลเก น อุปาทิเยถาติ. เสสํ สพฺพตฺถ ปากฏเมว.

เอวํ ภควา อิทมฺปิ สุตฺตํ อรหตฺตนิกูเฏเนว เทเสสิ, เทสนาปริโยสาเน จ ปุพฺพสทิโส เอว ธมฺมาภิสมโย อโหสีติ.

สทฺธมฺมปฺปชฺโชติกาย จูฬนิทฺเทส-อฏฺฐกถาย

ภทฺราวุธสุตฺตนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.