๔. คนฺโธทกิยตฺเถรอปทานวณฺณนา

ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺสาติอาทิกํ อายสฺมโต คนฺโธทกิยตฺเถรสฺส อปทานํ. อยมฺปิ ปุริมมุนิวเรสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว วิวฏฺฏูปนิสฺสยานิ ปุญฺญานิ อุปจินนฺโต ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต กาเล กุลเคเห นิพฺพตฺโต ปรินิพฺพุเต ภควติ นครวาสิโน โพธิปูชํ กุรุมาเน ทิสฺวา วิจิตฺตฆเฏ จนฺทนกปฺปุราครุอาทิมิสฺสกสุคนฺโธทเกน ปูเรตฺวา โพธิรุกฺขํ อภิสิญฺจิ. ตสฺมึ ขเณ เทโว มหาธาราหิ ปวสฺสิ. ตทา โส อสนิเวเคน กาลํ กโต. เตเนว ปุญฺญกมฺเมน เทวโลเก นิพฺพตฺติ, ตตฺเถว ฐิโต ‘‘อโห พุทฺโธ, อโห ธมฺโม’’ติอาทิคาถาโย อภาสิ. เอวํ โส เทวมนุสฺเสสุ สมฺปตฺติโย อนุภวิตฺวา สพฺพปริฬาหวิปฺปมุตฺโต นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน สีติภาวมุปคโต สุขิโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท กุลเคเห นิพฺพตฺโต วิญฺญุตํ ปตฺโต สตฺถริ ปสนฺโน ปพฺพชิตฺวา กมฺมฏฺฐานํ อารภิตฺวา วิปสฺสนฺโต นจิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณิ. ปุพฺเพ กตปุญฺเญน คนฺโธทกิยตฺเถโรติ ปากโฏ อโหสิ.

๒๕. โส เอกทิวสํ อตฺตโน ปุพฺพกมฺมํ สริตฺวา โสมนสฺสชาโต ปุพฺพจริตาปทานํ ปกาเสนฺโต ปทุมุตรสฺสาติอาทิมาห. ตํ วุตฺตตฺถเมว. มหาโพธิมโห อหูติ มหาโพธิรุกฺขสฺส ปูชา อโหสีติ อตฺโถ. วิจิตฺตํ ฆฏมาทายาติ อเนเกหิ จิตฺตกมฺมสุวณฺณกมฺเมหิ วิจิตฺตํ โสภมานํ คนฺโธทกปุณฺณํ ฆฏํ คเหตฺวาติ อตฺโถ. คนฺโธทกมทาสหนฺติ คนฺโธทกํ อทาสึ, อหํ คนฺโธทเกน อภิสิญฺจินฺติ อตฺโถ.

๒๖. นฺหานกาเล จ โพธิยาติ โพธิยา ปูชากรณสมเยติ อตฺโถ. เสสํ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

คนฺโธทกิยตฺเถรอปทานวณฺณนา สมตฺตา.