๑-๑๐. จิตกปูชกตฺเถรอปทานาทิวณฺณนา

๑-๒. ตึสติเม วคฺเค ปฐมาปทาเน อาหุตึ ยิฏฺฐุกาโมหนฺติ ปูชาสกฺการํ กาเรตุกาโม อหํ. นานาปุปฺผํ สมานยินฺติ นานา อเนกวิธํ จมฺปกสลลาทิปุปฺผํ สํ สุฏฺฐุ อานยึ, ราสึ อกาสินฺติ อตฺโถ. สิขิโน โลกพนฺธุโนติ สกลโลกตฺตยพนฺธุสฺส ญาตกสฺส สิขิสฺส ภควโต ปรินิพฺพุตสฺส จิตกํ อาฬาหนจิตกํ ทารุราสึ ชลนฺตํ อาทิตฺตํ ทิสฺวา ตญฺจ มยา ราสีกตํ ปุปฺผํ โอกิรึ ปูเชสินฺติ อตฺโถ.

๖-๗. ทุติยาปทาเน อชินุตฺตรวาสโนติ อชินมิคจมฺมํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา นิวาสิโน อจฺฉาทโนติ อตฺโถ. อภิญฺญา ปญฺจ นิพฺพตฺตาติ อิทฺธิวิธาทโย ปญฺจ อภิญฺญาโย ปญฺจ ญาณานิ นิพฺพตฺตา อุปฺปาทิตา นิปฺผาทิตา. จนฺทสฺส ปริมชฺชโกติ จนฺทมณฺฑลสฺส สมนฺตโต มชฺชโก, ผุฏฺโฐ อโหสินฺติ อตฺโถ. วิปสฺสึ โลกปชฺโชตนฺติ สกลโลกตฺตเย ปทีปสทิสํ วิปสฺสึ ภควนฺตํ มม สนฺติกํ อภิคตํ วิเสเสน สมฺปตฺตํ อาคตํ. ทิสฺวา ปาริจฺฉตฺตกปุปฺผานีติ เทวโลกโต ปาริจฺฉตฺตกปุปฺผานิ อาหริตฺวา วิปสฺสิสฺส สตฺถุโน มตฺถเก ฉตฺตากาเรน อหํ ธาเรสินฺติ อตฺโถ.

๑๑-๑๓. ตติยาปทาเน ปุตฺโต มม ปพฺพชิโตติ มยฺหํ ปุตฺโต สทฺธาย ปพฺพชิโต. กาสายวสโน ตทาติ ตสฺมึ ปพฺพชิตกาเล กาสายนิวตฺโถ, น พาหิรกปพฺพชฺชาย ปพฺพชิโตติ อตฺโถ. โส จ พุทฺธตฺตํ สมฺปตฺโตติ โส มยฺหํ ปุตฺโต จตูสุ พุทฺเธสุ สาวกพุทฺธภาวํ สํ สุฏฺฐุ ปตฺโต, อรหตฺตํ ปตฺโตติ อตฺโถ. นิพฺพุโต โลกปูชิโตติ สกลโลเกหิ กตสกฺกาโร ขนฺธปรินิพฺพาเนน ปรินิพฺพุโตติ อตฺโถ. วิจินนฺโต สกํ ปุตฺตนฺติ อหํ ตสฺส คตเทสํ ปุจฺฉิตฺวา สกํ ปุตฺตํ วิจินนฺโต ปจฺฉโต อคมํ, อนุคโต อสฺมีติ อตฺโถ. นิพฺพุตสฺส มหนฺตสฺสาติ มหนฺเตหิ สีลกฺขนฺธาทีหิ ยุตฺตตฺตา มหนฺตสฺส ตสฺส มม ปุตฺตสฺส อรหโต อาทหนฏฺฐาเน จิตกํ จิตกฏฺฐานํ อหํ อคมาสินฺติ อตฺโถ. ปคฺคยฺห อญฺชลึ ตตฺถาติ ตสฺมึ อาทหนฏฺฐาเน อญฺชลึ ทสงฺคุลิสโมธานํ ปคฺคเหตฺวา สิรสิ กตฺวา อหํ จิตกํ ทหนทารุราสึ วนฺทิตฺวา ปณามํ กตฺวา เสตจฺฉตฺตญฺจ ปคฺคยฺหาติ น เกวลเมว วนฺทิตฺวา ธวลจฺฉตฺตญฺจ ปคฺคยฺห อุกฺขิปิตฺวา อหํ อาโรเปสึ ปติฏฺฐเปสินฺติ อตฺโถ.

๑๗-๑๘. จตุตฺถาปทาเน อนุคฺคตมฺหิ อาทิจฺเจติ สูริเย อนุคฺคเต อนุฏฺฐิเต ปจฺจูสกาเลติ อตฺโถ. ปสาโท วิปุโล อหูติ โรคปีฬิตสฺส มยฺหํ จิตฺตปฺปสาโท วิปุโล อติเรโก พุทฺธานุสฺสรเณน อหุ อโหสิ. มเหสิโน พุทฺธเสฏฺฐสฺส โลกมฺหิ ปาตุภาโว ปากฏภาโว อโหสีติ สมฺพนฺโธ. โฆสมสฺโสสหํ ตตฺถาติ ตสฺมึ ปาตุภาเว สติ ‘‘อหํ คิลาโน พุทฺโธ อุปฺปนฺโน’’ติ โฆสํ อสฺโสสึ. น จ ปสฺสามิ ตํ ชินนฺติ ตํ ชิตปญฺจมารํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ น ปสฺสามิ, พาฬฺหคิลานตฺตา คนฺตฺวา ปสฺสิตุํ น สกฺโกมีติ อตฺโถ. มรณญฺจ อนุปฺปตฺโตติ มรณาสนฺนกาลํ อนุปฺปตฺโต, อาสนฺนมรโณ หุตฺวาติ อตฺโถ. พุทฺธสญฺญมนุสฺสรินฺติ พุทฺโธตินามํ อนุสฺสรึ, พุทฺธารมฺมณํ มนสิ อกาสินฺติ อตฺโถ.

๒๑-๒๓. ปญฺจมาปทาเน อารามทฺวารา นิกฺขมฺมาติ อารามทฺวารโต สงฺฆสฺส นิกฺขมนทฺวารมคฺเคหิ อตฺโถ. โคสีสํ สนฺถตํ มยาติ ตสฺมึ นิกฺขมนทฺวารมคฺเค ‘‘ภควโต ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ ปาทา มา กทฺทมํ อกฺกมนฺตู’’ติ อกฺกมนตฺถาย โคสีสฏฺฐึ มยา สนฺถริตนฺติ อตฺโถ. อนุโภมิ สกํ กมฺมนฺติ อตฺตโน โคสีสอตฺถรณกมฺมสฺส พเลน อาชานียา วาตชวา สินฺธวา สีฆวาหนาทีนิ วิปากผลานิ อนุโภมีติ อตฺโถ. อโห การํ ปรมการนฺติ สุเขตฺเต สงฺเฆ มยา สุฏฺฐุ กตํ การํ อปฺปกมฺปิ กิจฺจํ มหปฺผลทานโต ปรมการํ อุตฺตมกิจฺจํ อโห วิมฺหยนฺติ อตฺโถ. ยถา ติณโทสาทิวิรหิเตสุ เขตฺเตสุ วปฺปิตํ สาลิพีชํ มหปฺผลํ เทติ, เอวเมว ราคโทสาทิโทสรหิเต ปริสุทฺธกายวจีสมาจาเร สงฺฆเขตฺเต โคสีสอตฺถรณกมฺมํ มยา กตํ, อิทํ มหปฺผลํ เทตีติ วุตฺตํ โหติ. น อญฺญํ กลมคฺฆตีติ อญฺญํ พาหิรสาสเน กตํ กมฺมํ สงฺเฆ กตสฺส การสฺส ปูชาสกฺการสฺส กลํ โสฬสึ กลํ โกฏฺฐาสํ น อคฺฆตีติ สมฺพนฺโธ.

ฉฏฺฐสตฺตมฏฺฐมนวมทสมาปทานานิ อุตฺตานาเนวาติ.

ตึสติมวคฺควณฺณนา สมตฺตา.