โสมนสฺสปฏิลาภกถาวณฺณนา

๓๖๘. เวทปฏิลาภนฺติ ตุฏฺฐิปฏิลาภํ. เทวาสุรสงฺคาโมติ เทวานญฺจ อสุรานญฺจ สงฺคาโม. สมุปพฺยูโฬฺหติ สมาปนฺโน นลาเฏน นลาฏํ ปหรณาการปฺปตฺโต วิย. เอเตสํ กิร กทาจิ มหาสมุทฺทปิฏฺเฐ สงฺคาโม โหติ ตตฺถ ปน เฉทนวิชฺฌนาทีหิ อญฺญมญฺญํ ฆาโต นาม นตฺถิ, ทารุเมณฺฑกยุทฺธํ วิย ชยปราชยมตฺตเมว โหติ. กทาจิ เทวา ชินนฺติ, กทาจิ อสุรา. ตตฺถ ยสฺมึ สงฺคาเม เทวา ปุน อปจฺจาคมนาย อสุเร ชินึสุ, ตํ สนฺธาย ตสฺมึ โข ปน ภนฺเตติอาทิมาห. อุภยเมตนฺติ อุภยํ เอตํ. ทุวิธมฺปิ โอชํ เอตฺถ เทวโลเก เทวาเยว ปริภุญฺชิสฺสนฺตีติ เอวมสฺส อาวชฺชนฺตสฺส พลวปีติโสมนสฺสํ อุปฺปชฺชิ. สทณฺฑาวจโรติ สทณฺฑาวจรโก, ทณฺฑคฺคหเณน สตฺถคฺคหเณน สทฺธึ อโหสิ, น นิกฺขิตฺตทณฺฑสตฺโถติ ทสฺเสติ. เอกนฺตนิพฺพิทายาติ เอกนฺเตเนว วฏฺเฏ นิพฺพินฺทนตฺถายาติ สพฺพํ มหาโควินฺทสุตฺเต วุตฺตเมว.

๓๖๙. ปเวเทสีติ กเถสิ ทีเปสิ. อิเธวาติ อิมสฺมิญฺเญว โอกาเส. เทวภูตสฺส เม สโตติ เทวสฺส เม สโต. ปุนรายุ จ เม ลทฺโธติ ปุน อญฺเญน กมฺมวิปาเกน เม ชีวิตํ ลทฺธนฺติ, อิมินา อตฺตโน จุตภาวํ เจว อุปปนฺนภาวญฺจ อาวิกโรติ.

ทิวิยา กายาติ ทิพฺพา อตฺตภาวา. อายุํ หิตฺวา อมานุสนฺติ ทิพฺพํ อายุํ ชหิตฺวา. อมูโฬฺห คพฺภเมสฺสามีติ นิยตคติกตฺตา อมูโฬฺห หุตฺวา. ยตฺถ เม รมตี มโนติ ยตฺถ เม มโน รมิสฺสติ, ตตฺเถว ขตฺติยกุลาทีสุ คพฺภํ อุปคจฺฉิสฺสามีติ สตฺตกฺขตฺตุํ เทเว จ มานุเส จาติ อิมมตฺถํ ทีเปติ.

ญาเยน วิหริสฺสามีติ มนุสฺเสสุ อุปปนฺโนปิ มาตรํ ชีวิตา โวโรปนาทีนํ อภพฺพตฺตา ญาเยน การเณน สเมน วิหริสฺสามีติ อตฺโถ.

สมฺโพธิ เจ ภวิสฺสตีติ อิทํ สกทาคามิมคฺคํ สนฺธาย วทติ, สเจ สกทาคามี ภวิสฺสามีติ ทีเปติ. อญฺญาตา วิหริสฺสามีติ อญฺญาตา อาชานิตุกาโม หุตฺวา วิหริสฺสามิ. เสฺวว อนฺโต ภวิสฺสตีติ โส เอว เม มนุสฺสโลเก อนฺโต ภวิสฺสตีติ.

ปุน เทโว ภวิสฺสามิ, เทวโลกสฺมึ อุตฺตโมติ ปุน เทวโลกสฺมึ อุตฺตโม สกฺโก เทวานมินฺโท ภวิสฺสามีติ วทติ.

อนฺติเม วตฺตมานมฺหีติ อนฺติเม ภเว วตฺตมาเน. โส นิวาโส ภวิสฺสตีติ เย เต อายุนา จ ปญฺญาย จ อกนิฏฺฐา เชฏฺฐกา สพฺพเทเวหิ ปณีตตรา เทวา, อวสาเน เม โส นิวาโส ภวิสฺสติ. อยํ กิร ตโต สกฺกตฺตภาวโต จุโต ตสฺมึ อตฺตภาเว อนาคามิมคฺคสฺส ปฏิลทฺธตฺตา อุทฺธํโสโต อกนิฏฺฐคามี หุตฺวา อวิหาทีสุ นิพฺพตฺตนฺโต อวสาเน อกนิฏฺเฐ นิพฺพตฺติสฺสติ. ตํ สนฺธาย เอวมาห. เอส กิร อวิเหสุ กปฺปสหสฺสํ วสิสฺสติ, อตปฺเปสุ เทฺว กปฺปสหสฺสานิ, สุทสฺเสสุ จตฺตาริ กปฺปสหสฺสานิ, สุทสฺสีสุ อฏฺฐ, อกนิฏฺเฐสุ โสฬสาติ เอกตึส กปฺปสหสฺสานิ พฺรหฺมอายุํ อนุภวิสฺสติ. สกฺโก เทวราชา อนาถปิณฺฑิโก คหปติ วิสาขา มหาอุปาสิกาติ ตโยปิ หิ อิเม เอกปฺปมาณอายุกา เอว, วฏฺฏาภิรตสตฺตา นาม เอเตหิ สทิสา สุขภาคิโน นาม นตฺถิ.

๓๗๐. อปริโยสิตสงฺกปฺโปติ อนิฏฺฐิตมโนรโถ. ยสฺสุ มญฺญามิ สมเณติ เย จ สมเณ ปวิวิตฺตวิหาริโนติ มญฺญามิ.

อาราธนาติ สมฺปาทนา. วิราธนาติ อสมฺปาทนา. น สมฺปายนฺตีติ สมฺปาเทตฺวา กเถตุํ น สกฺโกนฺติ.

อาทิจฺจพนฺธุนนฺติ อาทิจฺโจปิ โคตมโคตฺโต, ภควาปิ โคตมโคตฺโต, ตสฺมา เอวมาห. ยํ กโรมสีติ ยํ ปุพฺเพ พฺรหฺมุโน นมกฺการํ กโรม. สมํ เทเวหีติ เทเวหิ สทฺธึ, อิโต ปฏฺฐาย อิทานิ อมฺหากํ พฺรหฺมุโน นมกฺการกรณํ นตฺถีติ ทสฺเสติ. สามํ กโรมาติ นมกฺการํ กโรม.

๓๗๑. ปรามสิตฺวาติ ตุฏฺฐจิตฺโต สหายํ หตฺเถน หตฺถมฺหิ ปหรนฺโต วิย ปถวึ ปหริตฺวา, สกฺขิภาวตฺถาย วา ปหริตฺวา ‘‘ยถา ตฺวํ นิจฺจโล, เอวมหํ ภควตี’’ติ. อชฺฌิฏฺฐปญฺหาติ อชฺเฌสิตปญฺหา ปตฺถิตปญฺหา. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

สกฺกปญฺหสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.