๗. อภิญฺเญยฺยาทิวารวณฺณนา

๑๐๓๐. สตฺตมวาเร สลกฺขณปริคฺคาหิกาย อภิญฺญาย วเสน อภิญฺเญยฺยตา เวทิตพฺพา. ญาตตีรณปหานปริญฺญานํ วเสน ปริญฺเญยฺยตา. สา จ รูปกฺขนฺโธ อภิญฺเญยฺโย ปริญฺเญยฺโย น ปหาตพฺโพติอาทีสุ ญาตตีรณปริญฺญาวเสเนว เวทิตพฺพา. สมุทยสจฺจํ อภิญฺเญยฺยํ ปริญฺเญยฺยํ ปหาตพฺพนฺติอาทีสุ ปหานปริญฺญาวเสน.

อฏฺฐมวาเร รูปาทิอารมฺมณานํ จกฺขุวิญฺญาณาทีนํ วเสน สารมฺมณานารมฺมณตา เวทิตพฺพา. นวมวาโร อุตฺตานตฺโถเยว. ทสมวาเรปิ ยํ วตฺตพฺพํ สิยา ตํ สพฺพํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหาปุจฺฉกวาเร วุตฺตเมวาติ.

สมฺโมหวิโนทนิยา วิภงฺคฏฺฐกถาย

ธมฺมหทยวิภงฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

นิคมนกถา

เอตฺตาวตา จ –

อภิธมฺมํ เทเสนฺโต, ธมฺมครุ ธมฺมคารวยุตฺตานํ;

เทวานํ เทวปุเร, เทวคณสหสฺสปริวาโร.

ทุติยํ อทุติยปุริโส, ยํ อาห วิภงฺคปกรณํ นาโถ;

อฏฺฐารสหิ วิภงฺเคหิ, มณฺฑิตมณฺฑเปยฺยคุโณ.

อตฺถปฺปกาสนตฺถํ, ตสฺสาหํ ยาจิโต ฐิตคุเณน;

ยตินา อทนฺธคตินา, สุพุทฺธินา พุทฺธโฆเสน.

ยํ อารภึ รจยิตุํ, อฏฺฐกถํ สุนิปุเณสุ อตฺเถสุ;

สมฺโมหวิโนทนโต, สมฺโมหวิโนทนึ นาม.

โปราณฏฺฐกถานํ, สารํ อาทาย สา อยํ นิฏฺฐํ;

ปตฺตา อนนฺตราเยน, ปาฬิยา ภาณวาเรหิ.

จตฺตาลีสาย ยถา, เอเกน จ เอวเมว สพฺเพปิ;

นิฏฺฐํ วชนฺตุ วิมลา, มโนรถา สพฺพสตฺตานํ.

สทฺธมฺมสฺส ฐิตตฺถํ, ยญฺจ อิมํ รจยตา มยา ปุญฺญํ;

ปตฺตํ เตน สมตฺตํ, ปาปุณตุ สเทวโก โลโก.

สุจิรํ ติฏฺฐตุ ธมฺโม, ธมฺมาภิรโต สทา ภวตุ โลโก;

นิจฺจํ เขมสุภิกฺขาทิ-สมฺปทา ชนปทา โหนฺตูติ.

ปรมวิสุทฺธสทฺธาพุทฺธิวีริยปฏิมณฺฑิเตน สีลาจารชฺชวมทฺทวาทิคุณสมุทยสมุทิเตน สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺเถน ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคเตน ติปิฏกปริยตฺติปฺปเภเท สาฏฺฐกเถ สตฺถุสาสเน อปฺปฏิหตญาณปฺปภาเวน มหาเวยฺยากรเณน กรณสมฺปตฺติชนิตสุขวินิคฺคตมธุโรทารวจนลาวณฺณยุตฺเตน ยุตฺตมุตฺตวาทินา วาทีวเรน มหากวินา ปภินฺนปฏิสมฺภิทาปริวาเร ฉฬภิญฺญาปฏิสมฺภิทาทิปฺปเภทคุณปฏิมณฺฑิเต อุตฺตริมนุสฺสธมฺเม สุปฺปติฏฺฐิตพุทฺธีนํ เถรวํสปฺปทีปานํ เถรานํ มหาวิหารวาสีนํ วํสาลงฺการภูเตน วิปุลวิสุทฺธพุทฺธินา พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตา อยํ สมฺโมหวิโนทนี นาม วิภงฺคฏฺฐกถา.

ตาว ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ, โลกนิตฺถรเณสินํ;

ทสฺเสนฺตี กุลปุตฺตานํ, นยํ ปญฺญาวิสุทฺธิยา.

ยาว พุทฺโธติ นามมฺปิ, สุทฺธจิตฺตสฺส ตาทิโน;

โลกมฺหิ โลกเชฏฺฐสฺส, ปวตฺตติ มเหสิโนติ.

สมฺโมหวิโนทนี นาม วิภงฺค-อฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา.