๗. จิตฺตฏฺฐิติกถาวณฺณนา

๓๓๕. อิทานิ จิตฺตฏฺฐิติกถา นาม โหติ. ตตฺถ เยสํ สมาปตฺติจิตฺตญฺเจว ภวงฺคจิตฺตญฺจ อนุปฺปพนฺเธน ปวตฺตมานํ ทิสฺวา ‘‘เอกเมว จิตฺตํ จิรํ ติฏฺฐตี’’ติ ลทฺธิ เสยฺยถาปิ เอตรหิ เหฏฺฐา วุตฺตปฺปเภทานํ อนฺธกานํ, ตํลทฺธิวิโสธนตฺถํ เอกํ, จิตฺตํ ทิวสํ ติฏฺฐตีติ ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ปฏิญฺญา ปรวาทิสฺส. อุปฑฺฒทิวโส อุปฺปาทกฺขโณติ เอตฺถ ฐิติกฺขณํ อนามสิตฺวา ‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน’’ติ (สํ. นิ. ๑.๑๘๖; ๒.๑๔๓) เทสนานเยน อุปฺปาทวยวเสเนว ปุจฺฉา กตา.

เต ธมฺมา จิตฺเตน ลหุปริวตฺตาติ ปุฏฺโฐ จิตฺตโต ลหุตรปริวตฺติโน ธมฺเม อปสฺสนฺโต ปฏิกฺขิปติ. ทุติยํ ปุฏฺโฐ ยสฺส จิตฺตสฺส ทีฆฏฺฐิตึ อิจฺฉติ, ตํ สนฺธาย ปฏิชานาติ. ยาวตายุกํ ติฏฺฐตีติ ปเญฺห ‘‘จุลฺลาสีติสหสฺสานิ, กปฺปา ติฏฺฐนฺติ เย มรู’’ติอาทิวจนวเสน (มหานิ. ๑๐) อารุปฺปโต อญฺญตฺร ปฏิกฺขิปติ, อารุปฺเป ปฏิชานาติ. มุหุตฺตํ มุหุตฺตํ อุปฺปชฺชตีติ ปเญฺห ปรวาทิสฺส ‘‘อุปฺปาทวยธมฺมิโน’’ติอาทิสุตฺตวิโรธภเยน ปฏิชานาติ. ฐิตึ ปนสฺส ลทฺธิวเสน อิจฺฉติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

จิตฺตฏฺฐิติกถาวณฺณนา.