๘. สติปฏฺฐานกถาวณฺณนา

๓๐๑. อิทานิ สติปฏฺฐานกถา โหติ. ‘‘ตตฺถ – จตุนฺนํ, ภิกฺขเว, สติปฏฺฐานานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสสฺสามี’’ติ (สํ. นิ. ๕.๔๐๘) สติปฏฺฐานสํยุตฺเต วุตฺตนเยเนว เยสํ กายาทโย สติยา อารมฺมณธมฺเม คเหตฺวา ‘‘สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานา’’ติ ลทฺธิ, เสยฺยถาปิ เอตรหิ อนฺธกานํ. อนฺธกา นาม ปุพฺพเสลิยา, อปรเสลิยา, ราชคิริยา, สิทฺธตฺถิกาติ อิเม ปจฺฉา อุปฺปนฺนนิกายา. เตสํ ลทฺธิวิเวจนตฺถํ ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ปฏิญฺญา ปรวาทิสฺส. ตตฺถ ยสฺมา ‘‘ปติฏฺฐาติ เอเตสูติ ปฏฺฐานา. กา ปติฏฺฐาติ? สติ. สติยา ปฏฺฐานา สติปฏฺฐานา’’ติ อิมินา อตฺเถน สติโคจราปิ สติปฏฺฐานา. ‘‘ปติฏฺฐหนฺตีติ ปฏฺฐานา. กา ปติฏฺฐหนฺติ? สติโย. สติโยว ปฏฺฐานา สติปฏฺฐานา’’ติ อิมินา อตฺเถน สติโยว สติปฏฺฐานา. ตสฺมา เทฺวปิ วาทา ปริยาเยน ยุชฺชนฺติ. เย ปน ตํ ปริยายํ ปหาย เอกนฺเตเนว ‘‘สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานา’’ติ วทนฺติ, เต สนฺธาย ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, อารมฺมณวเสน ปฏิญฺญา ปรวาทิสฺส. สพฺเพ ธมฺมา สตีติ อนุยุตฺตสฺส ปน สพฺเพสํ สติสภาวาภาวโต ปฏิกฺเขโป ตสฺเสว. ตตฺถ ขยคามีติอาทีนิ มคฺควิเสสนานิ. เอกายนมคฺโค หิ กิเลสานํ ขยภูตํ นิพฺพานํ คจฺฉตีติ ขยคามี. จตฺตาริ สจฺจานิ พุชฺฌนฺโต คจฺฉตีติ โพธคามี. วฏฺฏํ อปจินนฺโต คจฺฉตีติ อปจยคามี. เอวเมเตหิ ปเทหิ ‘‘กึ เต สพฺเพ ธมฺมา เอวรูโป เต เอกายโน มคฺโค โหตี’’ติ ปุจฺฉติ. อนาสวา อสํโยชนิยาติอาทีนิปิ โลกุตฺตรภาวํ ปุจฺฉนตฺถาย วุตฺตานิ. พุทฺธานุสฺสตีติอาทีนิ ปเภทปุจฺฉาวเสน วุตฺตานิ.

จกฺขายตนํ สติปฏฺฐานนฺติอาทิ สพฺพธมฺมานํ ปเภทปุจฺฉาวเสน วุตฺตํ. ตตฺถาปิ สติวเสน ปฏิกฺเขโป, อารมฺมณวเสน ปฏิญฺญาติ. เอวํ สพฺพปเญฺหสุ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. สุตฺตสาธนา อุตฺตานตฺถาเยวาติ.

สติปฏฺฐานกถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.