๓. ปุคฺคลธมฺมวาโร

(๑) อุปฺปาทนิโรธกาลสมฺเภทวาโร

๑๐๕. (ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ น อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ น อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ นิรุชฺฌติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ นิรุชฺฌตีติ? นตฺถิ.

(๒) อุปฺปาทุปฺปนฺนวาโร

๑๐๖. (ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนนฺติ? อามนฺตา.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ ตสฺส ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชตีติ?

ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปนฺนญฺเจว อุปฺปชฺชติ จ.

(ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนนฺติ?

ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ. อตีตานาคตํ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชติ น จ อุปฺปนฺนํ.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชตีติ? อามนฺตา.

(๓) นิโรธุปฺปนฺนวาโร

๑๐๗. (ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนนฺติ? อามนฺตา.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ ตสฺส ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌตีติ?

อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌติ. ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปนฺนญฺเจว นิรุชฺฌติ จ.

(ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนนฺติ?

อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ. อตีตานาคตํ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌติ น จ อุปฺปนฺนํ.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌตีติ? อามนฺตา.

(๔) อุปฺปาทวาโร

๑๐๘. (ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถาติ? โน.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถ ตสฺส ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชตีติ? โน.

(ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถาติ?

อตีตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ. ภงฺคกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชติ น จ อุปฺปชฺชิตฺถ.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชตีติ?

อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ. ภงฺคกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชิตฺถ น จ อุปฺปชฺชติ.

๑๐๙. (ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชตีติ? โน.

(ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

อนาคตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ. ภงฺคกฺขเณ อตีตญฺจ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชติ น จ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชตีติ?

อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ. ภงฺคกฺขเณ อตีตญฺจ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชิสฺสติ น จ อุปฺปชฺชติ.

๑๑๐. (ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถ ตสฺส ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถาติ? โน.

(ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

อนาคตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ. ปจฺจุปฺปนฺนํ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชิตฺถ น จ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถาติ?

อตีตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ. ปจฺจุปฺปนฺนํ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชิสฺสติ น จ อุปฺปชฺชิตฺถ.

(๕) นิโรธวาโร

๑๑๑. (ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิตฺถาติ? โน.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิตฺถ ตสฺส ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌตีติ? โน.

(ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถาติ?

อตีตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ. อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌติ น จ นิรุชฺฌิตฺถ.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌตีติ?

ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ. อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌิตฺถ น จ นิรุชฺฌติ.

๑๑๒. (ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌตีติ? โน.

(ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสตีติ?

อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ. อตีตํ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌติ น จ นิรุชฺฌิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌตีติ?

ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ. อตีตํ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌิสฺสติ น จ นิรุชฺฌติ.

๑๑๓. (ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิตฺถ ตสฺส ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิตฺถาติ? โน.

(ก) ยสฺส ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสตีติ?

อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ. ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌิตฺถ น จ นิรุชฺฌิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถาติ?

อตีตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ, โน จ ตสฺส ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ. ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌิสฺสติ น จ นิรุชฺฌิตฺถ.

(ยสฺส จิตฺตเก สกภาเวน นิทฺทิฏฺเฐ, ยํ จิตฺตเก จ ยสฺส ยํ จิตฺตเก จ เอกตฺเตน นิทฺทิฏฺเฐ.)

๒. สุตฺตนฺตจิตฺตมิสฺสกวิเสโส

๑๑๔. ยสฺส สราคํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ ตสฺส สราคํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ น อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

สราคปจฺฉิมจิตฺตสฺส อุปฺปาทกฺขเณ เตสํ สราคํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ, นิรุชฺฌิสฺสติ น อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ สราคจิตฺตสฺส อุปฺปาทกฺขเณ เตสํ…เป….

๓. อภิธมฺมจิตฺตมิสฺสกวิเสโส

๑๑๕. ยสฺส กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ ตสฺส กุสลํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ น อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

ปจฺฉิมกุสลจิตฺตสฺส อุปฺปาทกฺขเณ เตสํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ, นิรุชฺฌิสฺสติ น อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ กุสลจิตฺตสฺส อุปฺปาทกฺขเณ เตสํ…เป….

ยสฺส วา ปน…เป…? อามนฺตา …เป….

๑๑๖. ยสฺส อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ…เป…. ยสฺส อพฺยากตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ…เป….

(มูลยมกํ จิตฺตยมกํ ธมฺมยมกนฺติ ตีณิ ยมกานิ ยาว สรณอรณา คจฺฉนฺติ.)

จิตฺตยมกํ นิฏฺฐิตํ.