๒. ธมฺมวาโร

(๑) อุปฺปาทนิโรธกาลสมฺเภทวาโร

๘๔. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ น อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ น อุปฺปชฺชิสฺสติ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ นิรุชฺฌติ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ นิรุชฺฌตีติ? นตฺถิ.

(๒) อุปฺปาทุปฺปนฺนวาโร

๘๕. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ ตํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนนฺติ? อามนฺตา.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชตีติ?

ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, โน จ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปนฺนญฺเจว อุปฺปชฺชติ จ.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนนฺติ?

ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ. อตีตานาคตํ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชติ น จ อุปฺปนฺนํ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชตีติ? อามนฺตา.

(๓) นิโรธุปฺปนฺนวาโร

๘๖. (ก) ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌติ ตํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนนฺติ? อามนฺตา.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌตีติ?

อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, โน จ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌติ. ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปนฺนญฺเจว นิรุชฺฌติ จ.

(ก) ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนนฺติ?

อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ. อตีตานาคตํ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌติ น จ อุปฺปนฺนํ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌตีติ? อามนฺตา.

(๔) อุปฺปาทวาโร

๘๗. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถาติ? โน.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชตีติ? โน.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถาติ?

อตีตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ. ภงฺคกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชติ น จ อุปฺปชฺชิตฺถ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชตีติ?

อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ. ภงฺคกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชิตฺถ น จ อุปฺปชฺชติ.

๘๘. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชตีติ? โน.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

อนาคตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ. ภงฺคกฺขเณ อตีตญฺจ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชติ น จ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชตีติ?

อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ. ภงฺคกฺขเณ อตีตญฺจ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชิสฺสติ น จ อุปฺปชฺชติ.

๘๙. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถาติ? โน.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

อนาคตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ. ปจฺจุปฺปนฺนํ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชิตฺถ น จ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถาติ?

อตีตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ. ปจฺจุปฺปนฺนํ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชิสฺสติ น จ อุปฺปชฺชิตฺถ.

(๕) นิโรธวาโร

๙๐. (ก) ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌติ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิตฺถาติ? โน.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ นิรุชฺฌิตฺถ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌตีติ? โน.

(ก) ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถาติ?

อตีตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ. อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌติ น จ นิรุชฺฌิตฺถ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌตีติ?

ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ, โน จ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ. อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌิตฺถ น จ นิรุชฺฌติ.

๙๑. (ก) ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌติ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌตีติ? โน.

(ก) ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสตีติ?

อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ. อตีตํ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌติ น จ นิรุชฺฌิสฺสติ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌตีติ?

ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ. อตีตํ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌิสฺสติ น จ นิรุชฺฌติ.

๙๒. (ก) ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิตฺถ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิตฺถาติ? โน.

(ก) ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสตีติ?

อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ, โน จ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ. ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌิตฺถ น จ นิรุชฺฌิสฺสติ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถาติ?

อตีตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ. ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌิสฺสติ น จ นิรุชฺฌิตฺถ.

(๖) อุปฺปาทนิโรธวาโร

๙๓. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิตฺถาติ? โน.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ นิรุชฺฌิตฺถ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชตีติ? โน.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถาติ?

อตีตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ. ภงฺคกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชติ น จ นิรุชฺฌิตฺถ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชตีติ?

อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิตฺถ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ. ภงฺคกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌิตฺถ น จ อุปฺปชฺชติ.

๙๔. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชตีติ?

อนาคตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ, โน จ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ เจว อุปฺปชฺชติ จ.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสตีติ?

อนาคตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ. ภงฺคกฺขเณ อตีตญฺจ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชติ น จ นิรุชฺฌิสฺสติ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชตีติ? อามนฺตา.

๙๕. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถาติ? โน.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสตีติ?

อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ, โน จ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ. ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชิตฺถ น จ นิรุชฺฌิสฺสติ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถาติ?

อตีตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌิสฺสติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ. ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌิสฺสติ น จ อุปฺปชฺชิตฺถ.

(๗) อุปฺปชฺชมาน-นนิโรธวาโร

๙๖. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชตีติ?

อตีตานาคตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ, โน จ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ น นิรุชฺฌติ เจว อุปฺปชฺชติ จ.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌตีติ?

อตีตานาคตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ, โน จ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌติ. ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ เจว นิรุชฺฌติ จ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ นิรุชฺฌติ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชตีติ? อามนฺตา.

(๘) อุปฺปชฺชมานุปฺปนฺนวาโร

๙๗. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชมานํ ตํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนนฺติ? อามนฺตา.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชมานนฺติ?

ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, โน จ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชมานํ. อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปนฺนญฺเจว อุปฺปชฺชมานญฺจ.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชมานํ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนนฺติ?

ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชมานํ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ. อตีตานาคตํ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชมานํ น จ อุปฺปนฺนํ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชมานนฺติ? อามนฺตา.

(๙) นิรุชฺฌมานุปฺปนฺนวาโร

๙๘. (ก) ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌมานํ ตํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนนฺติ? อามนฺตา.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌมานนฺติ?

อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, โน จ ตํ จิตฺตํ นิรุชฺฌมานํ. ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปนฺนญฺเจว นิรุชฺฌมานญฺจ.

(ก) ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌมานํ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนนฺติ?

อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํ น นิรุชฺฌมานํ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ. อตีตานาคตํ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌมานํ น จ อุปฺปนฺนํ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ ตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌมานนฺติ? อามนฺตา.

(๑๐) อุปฺปนฺนุปฺปาทวาโร

๙๙. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถาติ? โน.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถ ตํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนนฺติ? โน.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถาติ?

อตีตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ. อนาคตํ จิตฺตํ น เจว อุปฺปนฺนํ น จ อุปฺปชฺชิตฺถ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนนฺติ?

ปจฺจุปฺปนฺนํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ. อนาคตํ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชิตฺถ น จ อุปฺปนฺนํ.

๑๐๐. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนนฺติ? โน.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

อนาคตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ. อตีตํ จิตฺตํ น เจว อุปฺปนฺนํ น จ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนนฺติ?

ปจฺจุปฺปนฺนํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ. อตีตํ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชิสฺสติ น จ อุปฺปนฺนํ.

(๑๑) อตีตานาคตวาโร

๑๐๑. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถ โน จ ตํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? โน.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสติ โน จ ตํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, ตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺถาติ? โน.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถ โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ, ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิสฺสติ โน จ ตํ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ, ตํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชิตฺถาติ? อามนฺตา.

(๑๒) อุปฺปนฺนุปฺปชฺชมานวาโร

๑๐๒. (ก) อุปฺปนฺนํ อุปฺปชฺชมานนฺติ?

ภงฺคกฺขเณ อุปฺปนฺนํ, โน จ อุปฺปชฺชมานํ. อุปฺปาทกฺขเณ อุปฺปนฺนญฺเจว อุปฺปชฺชมานญฺจ.

(ข) อุปฺปชฺชมานํ อุปฺปนฺนนฺติ? อามนฺตา.

(ก) น อุปฺปนฺนํ น อุปฺปชฺชมานนฺติ? อามนฺตา.

(ข) น อุปฺปชฺชมานํ น อุปฺปนฺนนฺติ?

ภงฺคกฺขเณ น อุปฺปชฺชมานํ, โน จ น อุปฺปนฺนํ. อตีตานาคตํ จิตฺตํ น เจว อุปฺปชฺชมานํ น จ อุปฺปนฺนํ.

(๑๓) นิรุทฺธนิรุชฺฌมานวาโร

๑๐๓. (ก) นิรุทฺธํ นิรุชฺฌมานนฺติ? โน.

(ข) นิรุชฺฌมานํ นิรุทฺธนฺติ? โน.

(ก) น นิรุทฺธํ น นิรุชฺฌมานนฺติ?

ภงฺคกฺขเณ น นิรุทฺธํ, โน จ น นิรุชฺฌมานํ. อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น เจว นิรุทฺธํ น จ นิรุชฺฌมานํ.

(ข) น นิรุชฺฌมานํ น นิรุทฺธนฺติ?

อตีตํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌมานํ, โน จ น นิรุทฺธํ. อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ น เจว นิรุชฺฌมานํ น จ นิรุทฺธํ.

(๑๔) อติกฺกนฺตกาลวาโร

๑๐๔. (ก) ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ, นิรุชฺฌมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ ตํ จิตฺตนฺติ?

ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปาทกฺขณํ วีติกฺกนฺตํ ภงฺคกฺขณํ อวีติกฺกนฺตํ, อตีตํ จิตฺตํ อุปฺปาทกฺขณญฺจ วีติกฺกนฺตํ ภงฺคกฺขณญฺจ วีติกฺกนฺตํ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ นิรุชฺฌมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ, อุปฺปชฺชมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ ตํ จิตฺตนฺติ?

อตีตํ จิตฺตํ.

(ก) ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ, น นิรุชฺฌมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ ตํ จิตฺตนฺติ?

อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตํ จิตฺตํ.

(ข) ยํ วา ปน จิตฺตํ น นิรุชฺฌมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ, น อุปฺปชฺชมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ ตํ จิตฺตนฺติ?

ภงฺคกฺขเณ จิตฺตํ ภงฺคกฺขณํ อวีติกฺกนฺตํ โน จ อุปฺปาทกฺขณํ อวีติกฺกนฺตํ, อุปฺปาทกฺขเณ อนาคตญฺจ จิตฺตํ ภงฺคกฺขณญฺจ อวีติกฺกนฺตํ อุปฺปาทกฺขณญฺจ อวีติกฺกนฺตํ.