๓. อรูปธาตุ

๙๙๕. อรูปธาตุยา กติ ขนฺธา…เป… กติ จิตฺตานิ?

อรูปธาตุยา จตฺตาโร ขนฺธา, เทฺว อายตนานิ, เทฺว ธาตุโย, ตีณิ สจฺจานิ, เอกาทสินฺทฺริยานิ, อฏฺฐ เหตู, ตโย อาหารา, เอโก ผสฺโส, เอกา เวทนา, เอกา สญฺญา, เอกา เจตนา, เอกํ จิตฺตํ.

๙๙๖. ตตฺถ กตเม อรูปธาตุยา จตฺตาโร ขนฺธา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘อรูปธาตุยา จตฺตาโร ขนฺธา’’.

ตตฺถ กตมานิ อรูปธาตุยา เทฺว อายตนานิ? มนายตนํ, ธมฺมายตนํ – อิมานิ วุจฺจนฺติ ‘‘อรูปธาตุยา เทฺว อายตนานิ’’.

ตตฺถ กตมา อรูปธาตุยา เทฺว ธาตุโย? มโนวิญฺญาณธาตุ, ธมฺมธาตุ – อิมา วุจฺจนฺติ ‘‘อรูปธาตุยา เทฺว ธาตุโย’’.

ตตฺถ กตมานิ อรูปธาตุยา ตีณิ สจฺจานิ? ทุกฺขสจฺจํ, สมุทยสจฺจํ, มคฺคสจฺจํ – อิมานิ วุจฺจนฺติ ‘‘อรูปธาตุยา ตีณิ สจฺจานิ’’.

ตตฺถ กตมานิ อรูปธาตุยา เอกาทสินฺทฺริยานิ? มนินฺทฺริยํ, ชีวิตินฺทฺริยํ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ, สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ, อญฺญินฺทฺริยํ, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ – อิมานิ วุจฺจนฺติ ‘‘อรูปธาตุยา เอกาทสินฺทฺริยานิ’’.

ตตฺถ กตเม อรูปธาตุยา อฏฺฐ เหตู? ตโย กุสลเหตู, เทฺว อกุสลเหตู, ตโย อพฺยากตเหตู…เป… อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘อรูปธาตุยา อฏฺฐ เหตู’’.

ตตฺถ กตเม อรูปธาตุยา ตโย อาหารา? ผสฺสาหาโร, มโนสญฺเจตนาหาโร, วิญฺญาณาหาโร – อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘อรูปธาตุยา ตโย อาหารา’’.

ตตฺถ กตโม อรูปธาตุยา เอโก ผสฺโส? มโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺโส – อยํ วุจฺจติ ‘‘อรูปธาตุยา เอโก ผสฺโส’’.

ตตฺถ กตมา อรูปธาตุยา เอกา เวทนา…เป… เอกา สญฺญา…เป… เอกา เจตนา…เป… เอกํ จิตฺตํ? มโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ วุจฺจติ ‘‘อรูปธาตุยา เอกํ จิตฺตํ’’.