๑. วิภงฺควาโร

เหตุปจฺจโย

๑๐๔. คนฺโถ เจว คนฺถนิโย จ ธมฺโม คนฺถสฺส เจว คนฺถนิยสฺส จ ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย – คนฺถา เหตู สมฺปยุตฺตกานํ คนฺถานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย (เอวํ นว ปญฺหา วิตฺถาเรตพฺพา).

อารมฺมณปจฺจโย

๑๐๕. คนฺโถ เจว คนฺถนิโย จ ธมฺโม คนฺถสฺส เจว คนฺถนิยสฺส จ ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย – คนฺเถ อารพฺภ คนฺถา อุปฺปชฺชนฺติ. (มูลํ ปุจฺฉิตพฺพํ) คนฺเถ อารพฺภ คนฺถนิยา เจว โน จ คนฺถา ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ. (มูลํ ปุจฺฉิตพฺพํ) คนฺเถ อารพฺภ คนฺถา จ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ. (๓)

๑๐๖. คนฺถนิโย เจว โน จ คนฺโถ ธมฺโม คนฺถนิยสฺส เจว โน จ คนฺถสฺส จ ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย – ทานํ…เป… สีลํ…เป… อุโปสถกมฺมํ กตฺวา ตํ ปจฺจเวกฺขติ, ปุพฺเพ สุจิณฺณานิ…เป… ฌานา…เป… อริยา โคตฺรภุํ ปจฺจเวกฺขนฺติ, โวทานํ ปจฺจเวกฺขนฺติ, ปหีเน กิเลเส…เป… วิกฺขมฺภิเต กิเลเส ปจฺจเวกฺขนฺติ, ปุพฺเพ สมุทาจิณฺเณ กิเลเส ชานนฺติ, จกฺขุํ…เป… วตฺถุํ คนฺถนิเย เจว โน จ คนฺเถ ขนฺเธ อนิจฺจโต…เป… โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ; ทิพฺเพน จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา สทฺทํ สุณาติ. (สพฺพํ วิตฺถาเรตพฺพํ) อาวชฺชนาย อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. (๑)

คนฺถนิโย เจว โน จ คนฺโถ ธมฺโม คนฺถสฺส เจว คนฺถนิยสฺส จ ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย – ทานํ…เป… สีลํ…เป… อุโปสถกมฺมํ กตฺวา ตํ อสฺสาเทติ อภินนฺทติ, ตํ อารพฺภ ราโค อุปฺปชฺชติ, ทิฏฺฐิ…เป… วิจิกิจฺฉา…เป… โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ; ปุพฺเพ สุจิณฺณานิ…เป… ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ฌานํ…เป… จกฺขุํ…เป… วตฺถุํ คนฺถนิเย เจว โน จ คนฺเถ ขนฺเธ อสฺสาเทติ อภินนฺทติ, ตํ อารพฺภ ราโค อุปฺปชฺชติ, ทิฏฺฐิ…เป… โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ. (๒)

คนฺถนิโย เจว โน จ คนฺโถ ธมฺโม คนฺถสฺส เจว คนฺถนิยสฺส จ คนฺถนิยสฺส เจว โน จ คนฺถสฺส จ ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย – ทานํ…เป… สีลํ…เป… อุโปสถกมฺมํ…เป… ปุพฺเพ สุจิณฺณานิ…เป… ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ฌานํ…เป… จกฺขุํ…เป… วตฺถุํ คนฺถนิเย เจว โน จ คนฺเถ ขนฺเธ อสฺสาเทติ อภินนฺทติ, ตํ อารพฺภ คนฺถา จ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ (เอวํ อิตเรปิ ตีณิ วิตฺถาเรตพฺพา). (๓)

(อารพฺภ กาตพฺพา. อิมสฺมึ ทุเก โลกุตฺตรํ นตฺถิ, คนฺถทุกสทิสํ, นินฺนานากรณํ. ‘‘คนฺถนิย’’นฺติ นิยาเมตพฺพํ, มคฺเค นว ปญฺหา กาตพฺพา.)

คนฺถคนฺถนิยทุกํ นิฏฺฐิตํ.