๒. มตฺตาวุตฺตินิทฺเทส-ทุติยปริจฺเฉท

คณนิยม

๑๗. ฉฏฺโฐ’ขิลลหุ,โช วา,

คยุตา’ญฺเญ,ฉ’คฺคณา,น โช วิสเม,;

อริยาย’นฺตฑฺเฒ โล, ฉฏฺโฐ,’นฺเต โค,คณา ฉ’ญฺเญ.

ยตินิยม

๑๘. ปฐมฑฺเฒ ฉฏฺโฐ เจ,

สพฺพลเห,’ตฺถา’ทิลหุนิ ภวติยติ;

ตปฺปรโก,นฺเตปิ, สเจ, จริเมปิ, ภวติ จตุตฺโถ’นฺเต.

๑๙. อริยาสามญฺญํ เจ, ปุพฺโพ’ทิต ลกฺขณํ ภเว ยสฺสา.

๒๐. อาทิม’มถ ปาทยุคํ, ยสฺสา ตฺยํ’เสหิ สา ปถฺยา.

๒๑. ยตฺถ คณตฺตย มุลฺลงฺฆิ,

โย’ภยตฺถา’ทิโม ภเว วิปุลา.

๒๒. ครุมชฺฌโค ชกาโร, จตุตฺถโก ทุติยโก จปลา.

๒๓. จปลา’คตา’ขิลํ เจ, ทลา’ทิมํ ลกฺขณํ ภชติ ยสฺสา;

ปถฺยาลกฺขณ’มญฺญํ, มุขจปลา นาม สา ภวติ.

๒๔. ปถฺยาย ลกฺขณํ เจ, ปฐมฑฺเฒ ลกฺขณํ ตุ จปลาย;

ทุติเย ทเล’ถ ยสฺสา, ปกิตฺติตา สา ชฆนจปลา.

อริยาชาติโย.

๒๕. สพฺพํปฐมทเล ยทิ, ลกฺขณ’มริยาย วุตฺต’มุภเยสุ;

ยสฺสา ทเลสุ ยุตฺตํ,

วุตฺตา สา คีติ วุตฺต ยติ ลลิตา.

๒๖. อริยายํ ทุติย’ฑฺเฒ, คทิตา’ขิลลกฺขณํ ยํ ตํ;

ภวติ ทเลสุ’ภเยสุปิ,

ยทิ ยสฺสา สา’ย มุปคีติ.

๒๗. อริยาย’ฑฺฒทฺวิตยํ, ปุพฺโพทิต ลกฺขโณ’เปตํ;

วิปริยเยนา’ภิหิตํ,

ยสฺสา สมฺภวติ เจ’ห โส’คฺคีติ.

๒๘. อริยาปุพฺพ’ฑฺฒํ ยทิ, ครุเน’เกนา’ธิเกน นิธเน ยุตฺตํ;

ยทิ ปุพฺพ’ฑฺฒสมานํ, ทล มิตรํ โจ’ทิตา’ย’มริยาคีติ.

คีติชาติโย.

๒๙. วิสเม ฉ สิยุํ กลา มุเข,

สเม ตฺว’ฏฺฐ, ร,ล,คา, ตโต’ปริ;

เวตาลียํ ต มุจฺจเต, ลหุ ฉกฺกํ น นิรนฺตรํ สเม.

๓๐. เวตาลีโยปมํ มุเข ตํ,

โอปจฺฉนฺทสกํ ร,ยา ย’ทนฺเต.

๓๑. อาปาตลิกา กถิตา’ยํ, ภคคา’นฺเต ยทิ ปุพฺพมิว’ญฺญํ.

๓๒. ยทา’ทิโต ทกฺขิณนฺติกา,

ฐิเต’ตฺถ ปาเทสฺวา’ขิเลสุ โช.

๓๓. ‘อุทิจฺจวุตฺตี’ติ วุจฺจเต,

โช จา’โท วิสเมสุ สณฺฐิโต.

๓๔. ปุพฺพตฺถ, สเมสุ เจ ค, ชา, ‘ปจฺจวุตฺติ’ รุทิตา’ติ สณฺฐิตา.

๓๕. สมาสมา’ตฺรา’ทินํ สมา,

สํยุตา ภวติ ตํ ปวตฺตกํ.

๓๖. อสฺส สา สม กตา’ ปรนฺติกา.

๓๗. ตท’ญฺญชา จารุหาสินี.

เวตาลียชาติโย.

๓๘. ทฺวิก วิหต วสุ ลหุ อจลธิติ ริ’ห.

๓๙. มตฺตาสมกํ นวโม ลฺค’นฺเต.

๔๐. โช นฺลา’ ถวา’ณฺณวา วิสิโลโก.

๔๑. ตทฺวยโต วานวาสิกา’ขฺยา.

๔๒. ปญฺจ,ฏฺฐ,นวสุ ยทิ โล จิตฺรา.

๔๓. ค,ลฺยา’ฏฺฐหิ เจ’สา วุ’ปจิตฺรา.

๔๔. ย’มตีต ลกฺขณ วิเสส ยุตํ, (จิตฺรา)

มตฺตา สมา’ทิ ปาทา’ภิหิตํ; (วิสิโลก)

อนิยต วุตฺต ปริมาณ สหิตํ, (วานวาสิกา)

ปถิตํ ชเนสุ ปาทากุลกํ. (วิสิโลก)

มตฺตาสมก ชาติโย.

๔๕. วินา วณฺเณหิ มตฺตา คา, วินา วณฺณา ครูหิ ตุ;

วินา ลหูหิ ครโว, ทเล ปถฺยาทิโน มตา.

อิติ วุตฺโตทเย ฉนฺทสิ มตฺตาวุตฺตินิทฺเทโส นาม

ทุติโย ปริจฺเฉโท.