เวตุลฺลวาทสฺส ทุติยนิคฺคโห

โคฐาภโย ปน ราชา ปญฺจสุ [มหาวิหาร, เจติย, ถูปาราม, อิสฺสรสมณก, เวสฺสคิริวิหารสงฺขาเตสุ] วิหาเรสุ มหาภิกฺขุสงฺฆํ เอกโต สนฺนิปาเตตฺวา ตํ ปวตฺตึ ปุจฺฉิตฺวา เวตุลฺลวาทสฺส อพุทฺธภาสิตภาวํ ญตฺวา ตํวาทิโน สฏฺฐิ ปาปภิกฺขู ลกฺขณาหเต กตฺวา รฏฺฐโต ปพฺพาเชสิ, เวตุลฺลโปตฺถกานิ จ ฌาเปตฺวา พุทฺธสาสนํ โชเตสิ [มหาวํเส ๓๖, ๑๑๑-๑๑๒-คาถาสุ, นิกาย ๑๓-ปิฏฺเฐ].

ตทา รฏฺฐโต ปพฺพาชิเตสุ เตสุ ภิกฺขูสุ เกจิ กาวีรปฏฺฏนํ คนฺตฺวา ตตฺถ วสนฺติ. ตสฺมิญฺจ สมเย เอโก อญฺญติตฺถิยมาณวโก เทสนฺตรโต กาวีรมาคนฺตฺวา ปฏฺฏนคามิเกหิ เตสํ ภิกฺขูนํ กตูปหารํ ทิสฺวา ลาภสกฺการํ นิสฺสาย เตสํ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา สงฺฆมิตฺโตติ นาเมน ปากโฏ อโหสิ. โส มหาวิหารวาสีนํ ธมฺมวินิจฺฉยํ นิสฺสาย โคฐาภยรญฺญา เวตุลฺลวาทเหตุ เตสํ ภิกฺขูนํ รฏฺฐา ปพฺพาชิตภาวํ ญตฺวา มหาวิหารวาสีนํ กุทฺโธ หุตฺวา ‘‘เวตุลฺลวาทํ วา เน คาหาเปสฺสามิ, วิหาเร วา เนสํ อุมฺมูเลตฺวา วินาเสสฺสามี’’ติ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ราชานํ ปสาเทตฺวา ตสฺส เทฺว ปุตฺเต สิปฺปํ สิกฺขาเปสฺสามีติ อารภิ. ตถาปิ อตฺตโน วาทสฺส ชานนสมตฺถํ เชฏฺฐติสฺสํ โอหาย อนาคเต อตฺตโน วจนํ การาเปตุํ สกฺกุเณยฺยํ กนิฏฺฐํ มหาเสนกุมารเมว สงฺคณฺหิตฺวา สิปฺปํ สิกฺขาเปสิ. วิตุโน อจฺจเยน เชฏฺฐติสฺสกุมาเร รชฺชํ ปตฺเต (๘๑๐-๘๑๙-พุ-ว) โส ตสฺส รญฺโญ ภีโต กาวีรปฏฺฏนเมว คโต [มหาวํเส ๓๖, ๑๑๓-คาถาทีสุ, นิกาย ๑๔-ปิฏฺเฐ].

มหาเสนรญฺโญ ปน กาเล (๘๑๙-๘๔๕-พุ-ว) โส ปุน สีหฬทีปมาคนฺตฺวา อภยคิริวิหาเร วสนฺโต มหาวิหารวาสีหิ เวตุลฺลวาทํ คาหาเปตุํ นานาปกาเรหิ วายามมกาสิ. ตถาปิ เตหิ ตํ คาหาเปตุํ อสกฺโกนฺโต ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา นานาการเณหิ สญฺญาเปตฺวา ‘‘โย โกจิ เอกสฺสปิ ภิกฺขุสฺส มหาวิหารวาสิโน อาหารํ ทเทยฺย, ตสฺส สตํ ทณฺโฑ’’ติ รญฺโญ อาณาย นคเร เภรึ จราเปสิ. ตทา มหาวิหารวาสิโน นคเร ปิณฺฑาย จรนฺตา ตโย ทิวเส ภิกฺขมลทฺธา มหาปาสาเท สนฺนิปติตฺวา ‘‘สเจ มยํ ขุทาเหตุ อธมฺมํ ธมฺโมติ คเณฺหยฺยาม, พหู ชนา ตํ คเหตฺวา อปายคามิโน ภวิสฺสนฺติ, มยญฺจ สพฺเพ สาวชฺชา ภวิสฺสาม, ตสฺมา น มยํ ชีวิตเหตุปิ เวตุลฺลวาทํ ปฏิคฺคณฺหิสฺสามา’’ติ สมฺมนฺตยิตฺวา มหาวิหาราทิเก สพฺพวิหาเร ฉฑฺเฑตฺวา โรหณชนปทญฺจ มลยปเทสญฺจ อคมึสุ [มหาวํเส ๓๗, ๒-๖-คาถาสุ. นิกายสงฺคเห ๑๔-ปิฏฺเฐ].