๓๕. สาขมาลปูชิกาย วตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

อมฺหากํ ภควา ทสปารมิโย ปูเรตฺวา อนุกฺกเมน ตุสิตภวเน นิพฺพตฺโต เทเวหิ อาราธิโต สกฺกราชกุเล ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขนฺโต อนุกฺกเมน ปรมาภิสมฺโพธึ ปตฺวา ตโต ปฏฺฐาย ปญฺจจตฺตาลีสสํวจฺฉรานิ ฐตฺวา จตุราสีติธมฺมกฺขนฺธสหสฺสานิ เทเสตฺวา คณนปถมตีเต สตฺเต ภวกนฺตารโต สนฺตาเรตฺวา สพฺพพุทฺธกิจฺจานิ นิฏฺฐาเปตฺวา กุสินารายํ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน ยมกสาลาน มนฺตเร อุตฺตรสีสกํ ปญฺญตฺเต มญฺจเก เวสาขปุณฺณทิวเส ทกฺขิเณน ปสฺเสน สโต สมฺปชาโน อนุฏฺฐานเสยฺยาย นิปนฺโน ปจฺฉิมยาเม ภิกฺขู โอวทิตฺวา พลวปจฺจู-ส สมเย มหาปถวึกมฺเปนฺโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพาณธาตุยา ปรินิพฺพายิ, นิพฺพุเต ปน ภควติ โลกนาเถ อานนฺทตฺเถโร มลฺลราชูนํ เอตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. ตโต โกสินารกา จ เทวพฺรหฺมาทโย จ สนฺนิปติตฺวา นจฺจคีตวาทิเตหิ มาลาคนฺธาทีหิ จ สกฺกโรนฺตา ครุกโรนฺตา มาเนนฺตา ปูเชนฺตา เจลวิตานาทโย กโรนฺตา ภควโต สรีรํ นครมชฺเฌ ยตฺถ มกุฏพนฺธนํ นาม มลฺลานํ เจติยํ, ตตฺถ เนตฺวา จกฺกวตฺติสฺส สรีรํ วิย อหเตน วตฺเถน เวเฐตฺวา ตโต วิหเตน กปฺปาเสน เวเฐตฺวาติ เอวํ ปญฺจทุสฺสยุคสเตหิ เวเฐตฺวา อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสาย อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิตฺวา สพฺพคนฺธานํ จิตกํ กริตฺวา ภควโต สรีรํ จิตกํ อาโรเปสุํ. อถ มหากสฺสปตฺเถเรน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทิเต เทวตานุภาเวน จิตโก สมนฺตา เอกปฺปหาเรเนว ปชฺชลิ. ภควโต ปน สรีเร ทฑฺเฒ สุมนมกุฬสทิสา ธาตุโย อวสิสฺสึสุ. ตสฺมึ กิร สมเย โกสลรญฺโญ ชนปเท อญฺญตรา คามวาสิกา อิตฺถี ภควติ ปรินิพฺพุเต สาธุกีฬฺหํ อาคจฺฉมานา อนฺตรามคฺเค อตฺตโน สรีเร อุปฺปนฺนวาตโรเคน อุปทฺทุตา สาธุกีฬฺหํ สมฺปาปุณิตุํ อสกฺโกนฺตี สตฺถุ อาฬาหนํ คนฺตฺวา ภควโต ธาตุสรีเร ตีณิ สาขปุปฺผานิ ปูเชตฺวา ปสนฺนมานสา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา คตา ตาย เอว รตฺติยา มชฺฌิมยาเม กาลํ กตฺวา ตาวตึสภวเน ตึสโยชนิเก กนกวิมาเน นิพฺพตฺติ. ตสฺสา ปุพฺพกมฺมปกาสนตฺถํ จกฺกมตฺตานิ สาขปุปฺผานิ ตตฺต ตตฺถ โอลมฺพนฺติ. เตเหว สพฺพํ วิมานํ เอโกภาสี [เอโกภาสิ ตโต อิติสพฺพตฺถ] อโหสิ. ตโต สุคนฺธกรณฺฑกํ วิย จ อโหสิ, สา ปน อตฺตโน โสภคฺคปฺปตฺตํ อตฺตภาวญฺจ วิมานสมฺปทญฺจ ปริวารสมฺปตฺติโย จ ทิสฺวา วิมฺหิตมานสา ปุพฺเพ กเตน [ปุพฺเพกิสฺสเม. ปุพฺเพกเตนเม อิติจกตฺถจิ] เกน เม ปุญฺญกมฺเมนา ยํ ลทฺธาติ โอโลกนฺตี ภควโต ธาตุสรีรสฺมึ ปูชิตานิ ตีณิ สาขปุปฺผานิ ทิสฺวา ปสนฺนมานสา มหาจกฺกปฺปมาณํ สาขมาลํ หตฺเถน ธาเรนฺตี ธาตุปูชนตฺถาย อคมาสิ. ตทา ตตฺถ สนฺนิปติตา มนุสฺสา ตสฺสา รูปสมฺปทญฺจ หตฺเต มหนฺตํ สาขมาลญฺจ ทิสฺวา วิมฺหิตมานสา อมฺม ตฺวํ กตฺถ วาสิกา. กตฺถ ปนิมํ ปุปฺผํ ปฏิลทฺธนฺติ ปุจฺฉึสุ, ตํ สุตฺวา เทวธีตา อตฺตนา ภควโต ธาตุสรีรสฺส ปูชิตสาขมาลตฺตยานุภาเวน ปฏิลทฺธสมฺปตฺติโย จ ทิพฺพวิมานญฺจ ปุพฺเพ มตกเลวรํ จาติ สพฺพํ เตสํ ทสฺเสตฺวา ธมฺมเทสนาวสาเน อาห.

๑. สมาคตา ภวนฺตา โภ, ปสฺสนฺตุ มม สมฺปทํ;

กตมปฺเปน กาเรน, สมฺมาสมฺพุทฺธธาตุยา.

๒. สาขมาลานิ ตีเณว, หียฺโยหํ มุนิธาตุยา;

ปูชยิตฺวาน สนฺตุฏฺฐา, นิวตฺตา ตาย รตฺติยา.

๓. มรนฺตี ขรวาเตน, ตมหํ สุจริตํ สรึ;

เตนาหํ ปุญฺญกมฺเมน, ตาวตึสูปคาอหุํ.

๔. ตตฺถ เม อาสิ ปาสาโท, ตึสโยชนมุคฺคโต;

กูฏาคารวรากิณฺโณ, สาขมาลาติ [สาธมาโล อิติปิกตฺถจิ], วิสฺสุโต.

๕. ยถา สพฺพสุคนฺเธหิ, กรณฺฑํ ปริภาวิตํ;

ตถา ทิพฺพสุคนฺเธหิ, คนฺธิตํ ภวนํ มม.

๖. จกฺกมตฺตา สาขปุปฺผา, ตตฺถ ตตฺถูปลมฺพเร [ตตวตฺถุปลพฺพเร อิติปิกตฺถจิ];

ทิพฺพคนฺธา ปวายนฺติ, มธุพฺพภนิเสวิตา.

๗. ภสฺสนฺติ เอกปุปฺผสฺมา, ตุมฺพมตฺตา หิ เรณโว;

เตหิ ปิญฺชริตา เทวา, กีฬนฺติ จ ลลนฺติจ.

๘. ปีฬนฺธิตฺวาน มาลาธยา, สุทิพฺพา ภรณานิจ;

สหจฺฉรา เทวปุตฺตา, นจฺจคีตาทิพฺยาวฏา.

๙. ปสฺสเถมํ ภุชงฺคา โภ, สตฺตา โมเหน ปารุตา;

หียฺโย มตํ ปวิทฺธํ เม, ปูติภูตํ กเลวรํ.

๑๐. ปุฬเวหิ สมากิณฺณํ, มกฺขิกาคณกีฬิตํ;

กากโสณาทิสตฺตาน, มาหารํ กุณปาลยํ.

๑๑. ปตฺเถนฺติ ปุริสา ปุพฺเพ, อเนโกปายเนน ตํ;

ทฏฺฐุมฺปิทานิ นิจฺฉนฺติ, ตณฺหายญฺญาณตา อโห.

๑๒. โลกปชฺโชตกสฺสาหํ, วิมลสฺส ยสสฺสิโน;

ธาตุํ หียฺโย มหึ สมฺมา, อชฺช สคฺเค ปติฏฺฐิตา.

๑๓. หิตฺวาเน ตาทิสํ กายํ, ลทฺธํทานิ มเมทิสํ;

ทิพฺพตฺตภาวํ โสภาหิ, ภาสมาน มุทิกฺขถ.

๑๔. ภาสมานาย เม วาจํ, สุโณเถตฺถ สมาคตา;

นตฺเถวากตปุญฺญสฺส, อณุมตฺตํ ภเว สุขํ.

๑๕. พินฺทุมตฺตมฺปิ โย ปุญฺญ, พีชํ โรเปติ สาสเน;

น หา นตฺถผลํ [นหปนนฺตผลํ อิติปิกตฺถจิ] โหติ, ยาว นิพฺพาณปตฺติยาติ.

เอวํ สา เทวตา อตฺตนา ปฏิลทฺธทิพฺพวิภวํ ทสฺเสตฺวา ชนกายํ โอวทิตฺวา ทิพฺพสาขปุปฺเผหิ ชินธาตุํ ปูเชตฺวา มนุสฺสานํ ปสฺสนฺตานํเยว สทฺธึ วิมาเนน เทวโลกเมว อคมาสิ. ตํ ทิสฺวา มหาชโน ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กตฺวา เทวโลกํ ปูเรสีติ.

๑๖. เอวญฺหิ สา ปุปฺผมตฺเตน ธาตุํ,

ปูเชตฺว เทเวสุ อลตฺถ ภูตึ;

ตุเมฺหปิ โภนฺโต ติทิเวสุ สาตํ,

กามตฺถ เจ กตฺถ ปุญฺญานิ สาธุํติ.

สาขมาลปูชิกาย วตฺถุํ ปญฺจมํ.