๓๓. กปณาย วตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

ภควติ ปรินิพฺพุเต ชมฺพุทีเป ตตฺถ ตตฺถ ภิกฺขุภิกฺขุณิโย จ อุปาสกอุปาสิกาโย จ ชยมหาโพธึ วนฺทิสฺสามีติ เยภุยฺเยน คนฺตฺวา วนฺทนฺติ. อถา ปรภาเค พหู ภิกฺขู สงฺคมฺม มหาโพธึ วนฺทนตฺถาย คจฺฉนฺตา อญฺญตรสฺมึ คามเก ภิกฺขาย จริตฺวา อาสนสาลํ คนฺตฺวา กตภตฺตกิจฺจา โถกํ วิสฺสมึสุ, ตทา ตตฺถ เอกา กปณา ทุคฺคติตฺถี ตถา นิสินฺนภิกฺขู ทิสฺวา อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา เอกมนฺเต ฐิตา อยฺยา กุหึ คจฺฉนฺตีติ ปุจฺฉิ. ภิกฺขู ตํ สุตฺวา ชยมหาโพธิสฺส อานุภาวญฺจ ตํ วนฺทนตฺถาย อตฺตานํ คมนญฺจ กเถนฺตา เอวมาหํสุ.

๑. ยตฺถาสีโน ชิโน เชสิ, สเสนํ มกรทฺธชํ;

หนฺตฺวา กิเลสเสนญฺจ, พุทฺโธ อาสิ นิรุตฺตโร.

๒. ยํ ปูเชสิ มหาวีโร, ฐิโต ปท มโกปยํ;

สตฺตรตฺตินฺทิวํ เนตฺต, นีลนีรชรํสินา.

๓. สุราสุรนราทีนํ, เนตฺตาลิ ปาฬิปาตนา;

เมจกาการปตฺเตหิ, สิขณฺฑีวิย ภาติ โย.

๔. สุรปาทโปว สตฺตานํ, ยํ ติฏฺฐติ มหีตเล;

อิห โลเก ปรตฺเต จ, ททนฺโต อิจฺฉิติจฺฉิตํ.

๕. ยสฺส ปุราณปณฺณมฺปิ, ปติตํ โย นโร อิธ;

ปูเชติ ตสฺส โส เทติ, ภวโภคํ มหีรุโห.

๖. คนฺธมาเลหิ สลิเลหิ, ยมุปาสติ สทา นโร;

อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, ทุริตํ โส นิหญฺญติ.

๗. โย เทติ อิหโลกตฺถํ,

โย เทติ ปารโลกิกํ,

สมฺปทํ ชยโพธึตํ,

โภติ คจฺฉาม วนฺทิตุํ.

ตํ สุตฺวา อุทคฺคา โสมนสฺสชาตา ภิกฺขูนํ เอวมาห. อหํ ภนฺเต ปรกุเล ภติยา กมฺมํ กโรนฺตี ทุกฺเขน กสิเรน ชีวิกํ กปฺเปมิ. สฺวาตนาย เม ตณฺฑุลนาลิปิ [ภณฺฑุลนามฺป อิติสพฺพตฺถ] นตฺถิ, ปเคว อญฺญํ ธนํ, อิมํ วินา อญฺญํ สาฏกมฺปิ นตฺถิ, กสฺมา ปุพฺเพ อกตปุญฺญตฺตา, ตสฺมา อิมํ ภนฺเต สาฏกํ มมานุคฺคหาย โพธิมฺหิ ธชํ พนฺธถาติ ยาจิตฺวา สาฏกํ โธวิตฺวา เตสํ อทาสิ. ภิกฺขูปิ ตสฺสานุคฺคหาย ตํ คเหตฺวา อคมํสุ. สา สาฏกํ ทตฺวา ปีติปาโมชฺชมานสา เคหํ คนฺตฺวา ตทเหว รตฺติยา มชฺฌิมยาเม สตฺถกวาเตน อุปหตา กาลํ กตฺวา เตสํ ภิกฺขูนํ คมนมคฺเค เอกสฺมึ รมณีเย วนสณฺเฑ ภุมฺมเทวตา หุตฺวา นิพฺพตฺตี, อถสฺสา ปุญฺญานุภาเวน ติโยชนิเก ฐาเน ทิพฺพกปฺปรุกฺขา ปาตุรหํสุ, ตตฺต ตตฺต นานาวิราคธชปตากา โอลมฺพนฺติ. เทวปุตฺตา จ เทวธีตโร จ สพฺพาภรณวิภูสิตา ตเถว ธชปตากาทโย คเหตฺวา กีฬนฺติ. นจฺจคีตาทิเนกานิ อจฺฉริยานิ ปโยเชนฺติ. อถ ทุติยทิวเส เตปิ ภิกฺขู โพธิมณฺฑลํ คจฺฉนฺตา สายเณฺห ตํ ฐานํ ปตฺวา อชฺช อิมสฺมึ วนสณฺเฑ วสิตฺวา คมิสฺสามาติ ตตฺถ วาสํ อุปคมึสุ, ตโต เต รตฺติภาเค นานาวณฺณธเช จ เทวตาหิ ปโยชิยมานา คีตวาทิตาทโย จ ติโยชนฏฺฐาเน กปฺปรุกฺขานิ จ อิทํ สพฺพํ เทวิสฺสริยํ ตสฺสานุภาเวน นิพฺพตฺตภาวํ ทิสฺวา วิมฺหิตมานสา เทวธีตรํ อามนฺเตตฺวา ตฺวํ เกน กมฺเมน อิธ นิพฺพตฺตาติ ปุจฺฉึสุ. สา ภิกฺขู วนฺทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห ฐิตา ภนฺเต มํ น สญฺชานิตฺถาติ อาห. ภิกฺขูหิ น มยํ สญฺชานาม ภคินีติ วุตฺเต สา อตฺตโน สภาวํ กเถนฺตี เอวมาห.

๘. หียฺโย อาสนสาลาย, นิสีทิตฺถ สมาคตา;

ตุมฺหกํ สนฺติกํ คมฺม, ยา วรากีภิวาทยิ.

๙. ยา โพธึ ปูชนตฺถาย, วตฺถกํ ปฏิปาทยิ;

สาหํ หียฺโย จุตา อาสึ, รตฺติยํ พฺยาธิปีฬิตา.

๑๐. นานาสมฺปตฺติสํยุตฺตา, นานาภูสนภูสิตา;

วิมาเน รตนา กิณฺเณ, ชาตาหํ เอตฺถ กานเน.

๑๑. หียฺโย ปสฺสิตฺถ เม คตฺตํ, รโชชลฺเลหิ สํกุลํ;

อชฺช ปสฺสถ เม คตฺตํ, วณฺณวนฺตํ ปภสฺสรํ.

๑๒. หียฺโย ปสฺสิตฺถ เม ภนฺเต, นิวตฺถํ มลินมฺพรํ;

อชฺช ปสฺสถ เม ภนฺเต, ทิพฺพมมฺพรมุตฺตมํ.

๑๓. วิกิณฺณผลิตคฺเคหิ, เกเสหิ วิรลา กุลํ;

อูกาคูถปฏิกฺกูลํ, หียฺโย อาสิสิรํ มม.

๑๔. อชฺช ตํ ปริวตฺติตฺวา, มม ปุญฺญานุภาวโต;

สุนีลมุทุธมฺมิลฺลํ, กุสุมา ภรณภูสิตํ.

๑๕. ปุรา เม สกสีเสน, วหิตํ ทารู ทกาทิกํ;

ปุญฺเญนาหํ อชฺช มาลา, ภารํ สีเส สมุพฺพเห.

๑๖. ธชตฺถาย มยา หียฺโย, ปทินฺนํ ถูลสาฏกํ;

อชฺช นิพฺพตฺติ เม โภนฺโต, มหนฺตํ ทิพฺพสมฺปทํ.

๑๗. ชานมาเนน กตฺตพฺพํ, ทานาทีสุ มหปฺผลํ;

เทวโลเก มนุสฺเสสุ, สุขทํ ทาน มุตฺตมนฺติ.

ตํ สุตฺวา สพฺเพ ภิกฺขู อจฺฉริยพฺภุตจิตฺตา อเหสุํ. สา เทวตา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู นิมนฺเตตฺวา ทิพฺเพหิ ขชฺชโภชฺเชหิ สหตฺถา สนฺตปฺเปตฺวา เตหิ สทฺธึ อาคจฺฉนฺตี อนฺตรามคฺเค ทานํ ททมานา มหาโพธึ คนฺตฺวา สพฺเพหิ ธชปตากา ทีหิ จ นานาวิธวณฺณคนฺธสมฺปนฺนปุปฺเผหิ จ ทีปธูเปหิ จ โพธึ ปูเชตฺวา ภิกฺขูนํ จีวรตฺถาย ทิพฺพวตฺถานิ ทตฺวา อาคมฺม ตสฺมึเยว วนสณฺเฑ วสนฺตี นานาวิธานิ ปุญฺญานิ กตฺวา ตาวตึสภวเน นิพฺพตฺติ. ภิกฺขูปิ ตํ อจฺฉริยํ ตตฺถ ตตฺถ ปกาเสนฺตา พหูชเน ปุญฺญกมฺเม นิโยเชสุํติ.

๑๘. เอวํ วิธาปิ กปณา ชินสาสนมฺหิ,

กตฺวา ปสาท มถ ถูลกุเจลเกน;

ปูเชตฺว ทิพฺพวิภวํ อลภีติ ญตฺวา,

ปูชาปรา ภวถ วตฺถุสุ ตีสุ สมฺมาติ.

กปณาย วตฺถุํ ตติยํ.