๖. สรณตฺเถรสฺส วตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

สาวตฺถิยํ กิร สุมโน นาเม โก คหปติ อโหสิ. ตสฺส ภริยา สุชมฺปติกา นาม. เต อคารํ อชฺฌาวสนฺตา อปรภาเค ปุตฺตํจ ธีตรํจ ลภึสุ. อถ เตสํ ทหรกาเลเยว มาตาปิตโร กาลํ กโรนฺตา เชฏฺฐกํปกฺโกสิตฺวา มยํ ปุตฺต ตุวํ ปติรูเป ฐาเน นิเวสิตุํ นาสกฺขิมฺห, ยํ โน ฆเร วิภวํ, สพฺพํ ตํ คณฺห. อิมายจ เต กณิฏฺฐิกาย วุทฺธึตฺวเมว ชานาหีติ วตฺวา เชฏฺฐกสฺส หตฺเถ กณิฏฺฐิกาย หตฺถํ ฐเปตฺวา กาลมกํสุ. อถ โส มาตาปิตุนฺนํ อจฺจเยน อาฬาหนกิจฺจํ กตฺวา วสนฺโต กาลนฺตเรน กณิฏฺฐิกํ ปติรูเปน กุเลน สมฺพนฺธิตฺวา สยมฺปิ ทารปริคฺคหมกาสิ. อถาปรภาเค ตสฺส กณิฏฺฐิกา คพฺภินี หุตฺวา เอกทิวสํ สามิกํ อาห, สามิ มม ภาตรํ ทฏฺฐุกามามฺหีติ. โสปิ สาธุ ภทฺเทติ อนุรูเปน ปณฺณากาเรน ตาย สทฺธึ นิกฺขมิ. ตทา ปน ภควา สุนิวตฺโถ สุปารุโต ภิกฺขุสงฺฆปริวุโส ปิณฺฑาย นครํ ปาวิสิ ฉพฺพณฺณฆนพุทฺธรํสิโย วิสฺสชฺเชนฺโต, ต โต เต ภควนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนจิตฺตา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา อฏฺฐํสุ, อถ สตฺตา เตสํ ชยมฺปติกานํ อุปนิสฺสยสมฺปตฺตึทิสฺวา เต สรเณสุจ สีเลสุจ ปติฏฺฐาเปตฺวา เอวมาห, กทาจิ โว ทุกฺเข อุปฺปนฺเน ตถาคโต อนุสฺสริตพฺโพติ. ตถาหิ.

๑. ยํกิญฺจิ ภยมุปฺปนฺนํ, ราชโจราทิสมฺภวํ;

ตทา สเรยฺย สมฺพุทฺธํ, นิจฺฉนฺโตต ทุปทฺทวํ.

๒. ยํ เว อุปทฺทวํ โหติ, ยกฺขเปตา ทิสมฺภวํ;

ตทา สเรยฺย สมฺพุทฺธํ, นิจฺฉนฺโต ตทุปทฺทวํ.

๓. สีหพฺยคฺฆตรจฺฉาทิ, ปุณฺฑรีกาทิสมฺภวํ;

ตทา สเรยฺย สมฺพุทฺธํ, นิจฺฉนฺโต ตทุปทฺทวํ.

๔. ยมาตปคฺคิ วาตาทิ, อุทกาสนิสมฺภวํ;

ตทา สเรยฺย สมฺพุทฺธํ, นิจฺฉนฺโต ตทุปทฺทวํ.

๕. ปชฺชราทีหิ โรเคหิ, วิสโม ตุหิสมฺภวํ;

ตทา สเรยฺย สมฺพุทฺธํ, นิจฺฉนฺโต ตทุปทฺทวํ.

๖. มจฺจุนา เจ ยทา ยุทฺธํ, กเร เตนาปิ ชนฺตุนา;

สริตพฺโพ ตทา พุทฺโธ, ปตฺเถนฺเตนตฺตโน ชยนฺติ.

ตโต เต ภควโต วจนํ ปฏินนฺทิตฺวา วนฺทิตฺวา อคมํสุ. อถ เชฏฺฐโก อาคเต เต ทิสฺวา ยถานุรูปํ สกฺการ มกาสิ. ตสฺสา สามิโก กติปาหํ ตตฺถ วสิตฺวา ภริยํ เชฏฺฐกสฺส ปฏิปาเทตฺวา มม คาเม กิจฺจํ อตฺถีติ วตฺวา ปกฺกามิ. อถสฺสา ภาตา ภริยํ ปกฺโกสิตฺวา อาห ภทฺเท อิมิสฺสา สพฺพํ กตฺตพฺพํ กโรหีติ. สา ตโต ปฏฺฐาย ตสฺสา อุทกนฺน ปานา ทินา เวยฺยาวจฺจํ กุรุมานา เอติสฺสา หตฺถปาทคีวูปเคสุ อาภรเณสุ โลภํ อุปฺปาเทตฺวา ตํ วูปสเมตุํ อสกฺโกนฺตี อาหารู ปจฺเฉทํ กตฺวา คิลานาวิย มญฺจกํ อุปคูหิตฺวา นิปติ. อถ โส เคหํ คนฺตฺวา ตํ ตถา สยิตํ ทิสฺวา มญฺจเก นิสินฺโน กึ ภทฺเท อผาสุกนฺติ ปุจฺฉิ, สา ตุณฺหี หุตฺวา กติปยวาเร ปุจฺฉิตา น สกฺกา กเถตุนฺติ อาห. ปุน สามิเกน คาฬฺหํ นิพนฺธิเต สา จินฺเตสิ, อุชุกํ มยา ตสฺสา ปิฬนฺธนํ ปตฺเถมีติ วุตฺเต น ปฺปติรุปํ, ตสฺสา ปญฺจมธุร มํสํ ปตฺเถมีติ วุตฺเต ตํ มาเรสฺสติ, ตทา ปิฬนฺธนานิ มยฺหเมวาติ, ตโต สามิ ตว กณิฏฺฐิกาย ปญฺจมธุรมํสํ ปตฺเถมิ, อลภมานาย เม ชีวิตํ นตฺถีติ อาห, ตํ สุตฺวา โส อเนกปริยาเยน มนุสฺสมารณํ นาม ภาริยนฺติ วตฺวา นิวาเรนฺโตปิ นิวาเรตุํ นาสกฺขิ, อถ ตาย ปฏิพทฺธจิตฺโต กามมุจฺฉิโต โมหมูโฬฺห หุตฺวา สาธุ ลภิสฺสสีติ ตสฺสา วจนํ สมฺปฏิจฺฉิ. ตถาหิ.

๗. หายนฺติ อิธโลกตฺถา, หายนฺติ ปารโลกิกา;

หายนฺติ มหตา อตฺถา, เย อิตฺถีนํ วสงฺคตา.

๘. เอสา มาตา ปิตา เอโส, ภคินี ภาตโร อิเม;

ครุตพฺเพ น ชานนฺติ, เย อิตฺถีนํ วสงฺคตา.

๙. การณาการณนฺเตตํ, กตฺตพฺพํวา น วา อิทํ;

กามนฺธตฺตา น ชานนฺติ, เย อิตฺถีนํ วสงฺคตา.

๑๐. ปาณํ วา อติปาเตนฺติ, โหนฺติ วา ปารทาริกา;

ภาสนฺติ อลิกํ วาจํ, เย อิตฺถีนํ วสงฺคตา.

๑๑. สนฺธิจฺเฉทาทิกํ เถยฺยํ, มชฺชปานํจ เปสุนํ;

กโรนฺติ สาหสํ สพฺพํ, เย อิตฺถีนํ วสงฺคตา.

๑๒. อโห อจฺฉริยํ โลเก, สรนฺตานํ ภยา วหํ;

ภริยาย วสํ คนฺตฺวา, โสทรึหนฺตุมิจฺฉตีติ.

อถ โส สาหสิโก ปุริโส ภคินิ เอว มาห, เอหิ อมฺม อมฺหากํ มาตาปิตุนฺนํ อิณํ สาเธสฺสาม, อปฺเปวนาม โน ทิสฺวา อิณายิกา อิณํ ทสฺสนฺตีติ, ตํ สุตฺวา ตาย สมฺปฏิจฺฉิเต สุขยานเก นิสีทาเปตฺวา อิณายิกานํ คามํ คจฺฉนฺโต วิย มหาอฏวึปตฺวา ยานํ มคฺคา โอกฺกมฺม ฐเปตฺวา วิรวนฺติเมว นํ หตฺเถ คเหตฺวา ฉินฺทิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา เกเส คเหตฺวา ภูมิยํ ปาเตสิ, ตสฺมึ ขเณ ตสฺสา กมฺมชวาตา จลึสุ. สา ภาตุลชฺชาย สามิ กมฺมชวาตา เม จลึสุ, ยา วา หํ วิชายามิ, ตาว อุปธาเรหีติ วทนฺตีปิ อปเนตุํ อสกฺโกนฺตี ปุตฺตํ วิชายิ, อถ โส ตํ สมีเป วฏรุกฺขมูเล มาเรสฺสามีติ จิกุเร คเหตฺวา อากฑฺฒิ, ตสฺมึ กาเล สา สามิ ตว ภาคิเนยฺยสฺส มุขํ โอโลเกตฺวา ตสฺส สิเนเหนาปิ มํ น มาเรหีติ วทนฺตี ยาจิ, อถ โส กกฺขโฬ ตสฺสา ตํ การุณิกวจนํ อสุณนฺโต วิย มาเรตุํ อุสฺสหเตว, ตโต สา กุมาริกา อตฺตโน อสรณา จินฺเตสิ, มม สทฺเทนา คนฺตฺวา โย โกจิ มม ภาตุ อนยํ กเรยฺย, ตํ น ปฺปติรูปนฺติ ภาตุสิเนเหน นิสฺสทฺทา อตฺตนา คติตสรณํ อาวชฺชมานา นิปชฺชิ, อถสฺสา ภา ต ริ เมตฺตานุภาเวนจ อนุสฺสริตสรณานุภาเวนจ ตสฺมึ นิโคฺรเธ อธิวตฺถา เทวตา เอวรูโป มาตุคาโม เอตฺถ มาริตา อภวิสฺสา, อทฺธาหํ เทวสมาคมํ ปวิสิตุํ น ลภิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา เอติสฺสา สา มิ โก วิย ตํ ต ชฺเช ตฺวา ปลาเปตฺวา ตฺวํ มา ภายีติ สมสฺสาเสตฺวา ยา น เก ส ปุ ตฺตํ กุมารึ นิสีทาเปตฺวา ตํ ทิวสเมว สาวตฺถิมาคมฺม อนฺโตนคเร สา ลา ย นํ นิปชฺชาเปตฺวา อนฺตรธายิ. ตถาหิ.

๑๓. สพฺพสมฺปตฺติทาตารํ, สพฺพโลเกกนายกํ;

มนสาปิ โย วิภาเวติ, ตํ เว ปาเลนฺติ เทวตา.

๑๔. มุหุตฺตมฺปิจ โย เมตฺตํ, ภาเวติ ยทิ สาธุกํ;

ตํ เว ปาเลนฺติ เทวาปิ, โตสยนฺติ อุปายนาติ.

ตโต ตสฺสา ปน สามิโก นครา นิกฺขมฺม คจฺฉนฺโต อตฺตโน ภริยํ ทิสฺวา ตฺวํ กทา อาคตา, เกนานีตาสีติ ปุจฺฉิ. สา เทวตาย อานีตภาวํ อชานนฺตี กึ ตฺวํ ภณสิ, นนุ ตยา อานีตามฺหีติ, โสปิ กึโภติ ภณสิ, ตว ภาตุคาเม ทิฏฺฐกาลโต ปฺปตุติ อชฺช จตฺตาโร มาสา ชาตา, เอตฺตกํ กาลํ ตฺวํ น ทิฏฺฐปุพฺพา, กถํ ตฺวํ มยา สทฺธึอาคตาติ ปุจฺฉิ. สา ตํ สุตฺวา เตนหิ มาญฺญสฺส อิมํ รหสฺสํ กเถหิ สามีติ วตฺวา ภา ต รา อตฺตโน กตํ สพฺพํ วิตฺถาเรน กเถสิ. ตํ สุตฺวา ตสฺส สามิโก สํวิคฺโค ภยปฺปตฺโต หุตฺวา ตํ อตฺตโน เคหํ ปาเปสิ, ตโต กติปาหํ ตาย วิสฺสมิเต เต อุโภปิ สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา มหาทานํ ทตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺเต นิสีทึสุ, อถ สา ภควโต สรณสีลานุภาเวน อตฺตโน ชีวิตปฏิลาภํ ปกาเสตฺวา อตฺตโน ปุตฺตํ ภควนฺตํ วนฺทาเปตฺวา สรโณตินามมกํสุ, สตฺถา เต สํ อชฺฌาสยํ ญตฺวา ตทนุรูปํ ธมฺมํ เทเสสิ, เทสนาวสาเน อุโภปิ โสตาปนฺนา อเหสุํ, อถสฺสา ปุตฺโต สรณกุมาโร วีสติเม วสฺเส พุทฺธสาสเน ปพฺพชิตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปตฺโต สรณตฺเถโรนาม ปญฺญายีติ.

๑๕. ขณมปิ มนเสวํ เทวเทวํ สรนฺตา,

ปรมตรปติฏฺฐํ ปาปุณนฺตีติ มนฺตฺวา;

ภวคติ คุณราสึ ชานมานา ชนา โภ;

ภชถ สรณสีลํ สพฺพถา สพฺพกาลนฺติ.

สรณตฺเถรสฺส วตฺถุํ ฉฏฺฐมํ.