๕. อหิตุณฺฑิกสฺส วตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

อิมสฺมึ กิร ภทฺทกปฺปมฺหิ อมฺหากํ กิร ภควโต ปุพฺเพ กสฺสโปนาม สตฺถา โลเก อุปฺปชฺชิตฺวา สเทวกํ โลกํ สํสารสาครา ตาเรตฺวา สพฺพพุทฺธกิจฺจานิ นิฏฺฐเปตฺวา อตฺถํ คโต ทิวสกโรวิย เสตพฺยมฺหิ อนุปาทิเสสาย นิพฺพาณธาตุยา ปรินิพฺพายิ, ตทา สกลชมฺพุทีปวาสิโน มนุสฺสา สนฺนิปติตฺวา เอเกกํ สุวณฺณิฏฺฐกํ โกฏิอคฺฆนกํ รตนวิจิตฺตํ พหิจินนตฺถาย เอเกกํ อฑฺฒโกฏิอคฺฆนกํ อพฺภนฺตรูปปูรณตฺถํ มโนสิลาย มตฺติกากิจฺจํ กโรนฺตา โยชนพฺเพธํ ถูปํ กตฺวา มหนฺตํ สกฺการํ กโรนฺติ. ตทา เอโก อหิตุณฺฑิโก คามนิคมราชธานีสุ สปฺเป กีฬาเปตฺวา ชีวิกํ กปฺเปนฺโต เอกํ คามกํ ปตฺวา ตตฺถ สปฺเป กีฬาเปตฺวา สนฺตุฏฺเฐหิ คามวาสีหิ ทินฺนวิวิโธปายโน ขาทนียโภชนียํ ขา ทิ ตฺวา ภุญฺชิตฺวา ตตฺเถว นิวาสํ คเหตฺวา นิสีทิ. ตสฺมึ กิร คามเก มนุสฺสา เยภุยฺเยน รตนตฺตยมามกา. ตสฺมา เต รตฺติภาเค สยนฺตา ‘‘นโม พุทฺธายาติ’’ เอวมาทึ วทนฺติ. โส ปน อหิตุณฺฑิโก มิจฺฉาทิฏฺฐิโก ติณฺณํ รตนานํ คุณํ น ชานาติ. ตสฺมา เตสํ ตํ วจนํ สุตฺวา สยมฺปิ เก ฬึ กุรุมาโน ปริหาสวเสน ‘‘นโม พุทฺธายาติ’’ วทติ, อเถกทิวสํ โส อตฺตโน กีฬาปนสมตฺถํ เอกํ สปฺปํ ภตฺถ ตตฺถ ปริเยสมาโน อาหิณฺฑติ. ตทา เอโก นาคราชา กสฺสปทสพลสฺส ถู ปํ ค นฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกํ วมฺมิกํ ปวิสติ. ตํ ทิ สฺวา อหิตุณฺฑิโก เวเคนา คนฺตฺวา นาคราชํ คณฺหิตุํ มนฺตํ ปริชปิ, โส มนฺตํ สุตฺวา กุชฺฌิตฺวา ตํ มาเรตุกาโม อนุพนฺธิ, ตํ ทิ สฺวา อหิตุณฺฑิโก เว เค น ปลายนฺโต เอกสฺมึ ปาสาเณ ปกฺขลิตฺวา ปตมาโน ปุพฺเพวุตฺตปริหาส วจนปริจเยน ‘‘นโม พุทฺธายาติ’’ วทนฺโต ปติ. ตสฺส ตํ วจนํ อนุพนฺธนฺตสฺส นาครญฺโญ โสตปเถ อมตํวิย ปติ. อถ โส รตนตฺตยคารเวน ตสฺมึ โกธํ นิพฺพาเปตฺวา สมฺม มา ภายิ. อหํ รตนตฺตยมนฺตานุภาวปาเสน พทฺโธ. ตสฺมา ตุ วํ ฑสิตุํ มยฺหํ อนนุรูปํ. อชฺช ต ยิ ปสนฺโนมฺหิ, ปณฺณาการํ เตทมฺมิ, คณฺหาติ ตีณิ สุวณฺณปุปฺผานิ อทาสิ. เอวํ รตนตฺตยํ นาม โฆราสิวิสานมฺปิ สปฺปานํ มนํ ปีเณติ. โหนฺติ เจตฺถ.

๑. พุทฺโธติ วจนํ เสฏฺฐํ, พุทฺโธติ ปท มุตฺตมํ;

นตฺถิ เตน สมํ โลเก, อญฺญํ โสตรสายนํ.

๒. ธมฺโมติวจนํ เสฏฺฐํ, ธมฺโมติ ปทมุตฺตมํ;

นตฺถิ เตน สมํ โลเก, อญฺญํ โสตรสายนํ.

๓. สงฺโฆติ วจนํ เสฏฺฐํ, สงฺโฆติ ปทมุตฺตมํ;

นตฺถิ เตน สมํ โลเก, อญฺญํ โสตรสายนํ.

๔. ตสฺส มุขํ มุขํ นาม, ยํ วตฺตติ มุเข สทา;

ทุลฺลภํ พุทฺธวจนํ, สพฺพสมฺปตฺติทายกํ.

๕. ตสฺส มโน มโน นาม, ยํ เจ มนสิ วตฺตติ;

ทุลฺลภํ พุทฺธวจนํ, สพฺพสมฺปตฺติทายกํ.

๖. ตเมว กวจํ เทเห, ตเมว มณิ กามโท;

ตเมว สุรภี เธนุ, ตเมว สุรปาทโป.

๗. ตสฺเสว โสตํ โสตํว, ยํ สุณาติ ชโน อยํ

ทุลฺลภํ พุทฺธวจนํ, สพฺพสมฺปตฺติทายกํ.

๘. เอวํ วิโธ รโค โฆโร, หฬาหฬวิโส สทา;

พุทฺโธติ วจนํ สุตฺวา, สนฺตุฏฺโฐ ทาสิ ชีวิตํ.

๙. โสณฺณปุปฺผตฺตยํจาปิ, มหคฺฆํ พหลํ อทา;

ปสฺส พุทฺโธติ วาจาย, อานุภาวมหนฺตตนฺติ.

อถ นาคราชา ตสฺส ตานิ สุวณฺณปุปฺผานิ ทตฺวา เอวมาห. สมฺม เอเตสุ เอกํ ตว ปุญฺญตฺตาย เอกํ มม ปุญฺญตฺถาย ปูเชหิ. อิตเรน ยาวชีวํ สุเขน ชีวนฺโต ปุตฺตทาเร โปเสนฺโต ทานาทีสุ อปฺปมชฺชนฺโต ชีวิกํ กปฺเปหิ. มา หีนกมฺเม พฺยวโฏ โหหิ, มิจฺฉาทิฏฺฐิญฺจ ปชหาติ โอวทิตฺวา ปกฺกามิ. อหิตุณฺฑิโกปิ โสมนสฺสปฺปตฺโต เตน วุตฺตนเยเนว ทฺวิหิ ปุปฺเผหิ เจติยํ ปูเชตฺวา เอเกน ส ห สฺสํ ลภิตฺวา เต น ปุตฺตทาเร โปเสนฺโต กปณทฺธิกวณิพฺพกาทีนํ ทานํ เทนฺโต อหิตุณฺฑิกกมฺมํ ปหาห กุสลเมว อุปจินนฺโต อายุปริโยสาเน สคฺคปรายโน อโหสิ.

๑๐. อิติ อวิทิตสตฺโต กิญฺจิ พุทฺธานุภาวํ,

ลภติ ธนวิเสสํ ยสฺส นามปฺปกาสา;

วิทิตชนนิกาโย กินฺนุ ตสฺสานุภาวํ,

น ลปติ ชินนามํ กิจฺจ มญฺญปฺปหายาติ.

อหิตุณฺฑิกสฺส วตฺถุํ ปญฺจมํ.