๔. พุทฺเธนิยา วตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

ชมฺพุทีเป กิร ปุพฺเพ ปาฏลิปุตฺตนคเร สตฺตาสีตีโกฏินิหิตธนํ เอกํ เสฏฺฐิกุลํ อโหสิ, ตสฺส ปน เสฏฺฐิโน เอกาเยว ธีตา อโหสิ นาเมน พุทฺเธนินาม, ตสฺสา สตฺตวสฺสิกกาเล มาตาปิตโร กาลมกํสุ, ตสฺมึ กุเล สพฺพํ สาปเตยฺยํ ตสฺสาเยว อโหสิ, สา กิร อภิรูปา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา เทวจฺฉรปฏิภาคา ปิยาจ อโหสิ มนาปา, สทฺธา ปสนฺนา รตนตฺตยมามิกา ปฏิวสติ, ตสฺมึ ปน นคเร เสฏฺฐิเสนาปติอุปราชาทโย ตํ อตฺตโน ปาทปริจาริกํ กามยมานา มนุสฺเส เปเสสุํ ปณฺณากาเรหิ สทฺธึ, สา ตํ สุตฺวา จินฺเตสิ, มยฺหํ มาตาปิตโร สพฺพํ วิภวํ ปหาย มตา, มยา ปน ตถา อคนฺตพฺพํ, กึ เม ปติกุเลน, เกวลํ วิตฺตวินาสาย ภวติ, มยา ปนิ มํ ธนํ พุทฺธสาสเนเยว นิทหิตุํ วฏฺฏตีติ จินฺเตสิ, จินฺเตตฺวา จ ปน เตสํ น มยฺหํ ปติกุเลนตฺโถติ ปฏิกฺขิปิ, สา ตโต ปฏฺฐาย มหาทานํ ปวตฺเตนฺตี สมณพฺรหฺมเณ สนฺตปฺเปสิ, เตเนตฺถ.

๑. จตุทฺทิสายาตชินตฺรชานํ,

อาปานภูตํ ฆรมาสิ ตสฺสา;

ยทิจฺฉิต ปฺปจฺจยลาภ เหตุ,

เทวทฺทุโมวาสิ มหานุภาโว.

๒. ปุปฺผูปหาราทิ วิตานลงฺกตา,

ปทีป ปญฺญตฺต สุภาสนาวลี;

สุขาสนาสีน วสีหิลงฺกตา,

ตสฺสาสิ ตสฺมึ วรทานสาลา.

๓. สุโธตหตฺถา สุจิปุญฺญจิตฺตา,

สทาทรา รกฺขิตปญฺจสีลา;

พุทฺเธนินามา กรุณา คุณคฺคา,

อทา มหาทานวรํ ปสตฺถนฺติ.

อถาปรภาเค เอโก อสฺสวาณิชโก อสฺส-วาณิชฺชาย ปุพฺพนฺตาปรนฺตํ คจฺฉนฺโต อาคมฺม อิมิสฺสา เคเห นิวาสํ คณฺหิ, อถ โส วาณิโช ตํ ทิสฺวา ธีตุสิเนหํ ปติ ฏฺฐา เป ตฺวา คนฺธมาลวตฺถาลงฺการาทีหิ ตสฺสา อุปการโก หุตฺวา คมนกาเล อมฺม เอเตสุ อสฺเสสุ ตว รุจฺจนกํ อสฺสํ คณฺหาหีติ อาห, สาปิ อสฺเส โอโลเกตฺวา เอกํ สินฺธวโปตกํ ทิสฺวา เอตํ เม เทหีติ อาห, วาณิโช อมฺม เอโส สินฺธวโปตโก, อปฺปมตฺตา หุตฺวา ปฏิชคฺคาหีติ วตฺวา ตํ ปฏิปาเทตฺวา อคมาสิ. สาปิ ตํ ปฏิชคฺคมานา อากาสคามิภาวํ ญตฺวา สมฺมา ปฏิชคฺคนฺตี เอวํ จินฺเตสิ, ปุญฺญกรณสฺส เม สหาโย ลทฺโธติ, อคตปุพฺพาจ เม ภควโต สมารํ มารพลํ วิธเมตฺวา พุทฺธภูตสฺส ชยมหาโพธิภูมิ, ยนฺนูนาหํ ตตฺถ คนฺตฺวา ภควโต ชยมหาโพธึ วนฺเทยฺยนฺติ จินฺเตตฺวา พ หู รชตสุวณฺณมาลาทโย การาเปตฺวา เอกทิวสํ อสฺส มภิรุยฺห อากาเสน คนฺตฺวา โพธิมาลเก ฐตฺวา อาคจฺฉนฺตุอยฺยา สุวณฺณมาลา ปูเชตุํติ อุคฺโฆเสสิ. เตเนตฺถ.

๔. ยโต ปฏฺฐายหํ พุทฺธ, สาสเน สุทฺธมานสา;

ปสนฺนา เตน สจฺเจน, มมานุคฺคหพุทฺธิยา.

๕. อาคจฺฉนฺตุ นมสฺสนฺตุ, โพธึ ปูเชนฺตุ สาธุกํ;

โสณฺณมาลาหิ สมฺพุทฺธ, ปุตฺตา อริยสาวกา.

๖. สุตฺวา ตํ วจนํ อยฺยา, พหู สีหฬวาสิโน;

อาคมฺม นภสา ตตฺถ, วนฺทึ สุจ มหึสุจาติ.

ตโต ปฺปตุติ สา กุมาริกา พุทฺธสาสเน อตีว ปสนฺนา นิจฺจเมว อสฺส มภิรุยฺห อาคนฺตฺวา อริเยหิ สทฺธึ มหาโพธึ สุวณฺณมาลาหิ ปูเชตฺวา คจฺฉติ, อถ ปาฏลิปุตฺตนคโรปวเน วนจรา ตสฺสา อภิณฺหํ คจฺฉนฺติยา จ อาคจฺฉนฺติยา จ รูปสมฺปตฺตึ ทิสฺวา รญฺโญ กเถสุํ. มหาราช เอวรูปา กุมาริกา อสฺส มภิรุยฺห อาคนฺตฺวา นิพทฺธํ วนฺทิตฺวา คจฺฉติ. เทวสฺสานุรูปา อคฺคมเหสี ภวิตุนฺติ, รา ชา ตํ สุตฺวา เตนหิ ภเณ คณฺหถ นํ กุมารึ, มม อคฺคมเหสึ กโรมีติ ปุริเส ปโยเชสิ, เตน ปยุตฺตปุริสา โพธิปูชํ กตฺวา อาคจฺฉนฺตึ คณฺหามาติ ตตฺถ นิลีนา คหณสชฺชา อฏฺฐํสุ, ตทา สา กุมาริกา อสฺส มภิรุยฺห มหาโพธิมณฺฑํ คนฺตฺวา วีตโรเคหิ สทฺธึ ปุปฺผปูชํ กตฺวา วนฺทิตฺวา นิวตฺติ, อถ เตสุ เอโก ธมฺมรกฺขิต ตฺเถโรนาม ตสฺสา เอว มาห, ภคินิ ตํ อนฺตรามคฺเค โจรา คณฺหิตุกามา ฐิตา, อสุกฏฺฐานํ ปตฺวา อปฺปมตฺตา สีฆํ คจฺฉาติ, สาปิ คจฺฉนฺตี ตํ ฐานํ ปตฺวา โจเรหิ อนุพนฺธิตา อสฺสสฺส ปณฺหิยา สญฺญํ ทตฺวา ปกฺกามิ, โจรา ปจฺฉโต ปจฺฉโต อนุพนฺธึสุ. อสฺโส เวคํ ช เน ตฺวา อากาส มุลฺลงฺฆิ, กุมาริกา เวคํ สนฺธาเรตุํ อสกฺโกนฺตี อสฺสสฺส ปิฏฺฐิโต ปริคลิตฺวา ปตนฺตี มยา กตูปการํ สร ปุตฺตาติ อาห, โส ปตนฺตึ ทิสฺวา เวเคนา คนฺตฺวา ปิฏฺฐิยํ นิสีทาเปตฺวา อากาสโต เนตฺวา ส ก ฏฺฐา เน เยว ปติฏฺฐาเปสิ. ตสฺมา.

๗. ติรจฺฉานคตาเปวํ, สรนฺตา อุปการกํ;

น ชหนฺตีติ มนฺตฺวาน, กตญฺญู โหนฺตุ ปาณิโนติ.

ตโต สา กุมาริกา สตฺตา สีติโกฏิธนํ พุทฺธสาสเนเยว จชิตฺวา ยาวชีวํ สีลํ รกฺขิตฺวา อุโปสถกมฺมํ ก ตฺวา ต โต จุตา สุตฺต ปฺปพุทฺโธ วิย เทวโลเก นิพฺพตฺตีติ.

๘. อติตรุณวยา โภ มาตุคามาปิ เอวํ,

วิวิธกุสลกมฺมํ กตฺว สคฺคํ วชนฺติ;

กุสลผลมหนฺตํ มญฺญมานา ภวนฺตา,

ภวถ กถ มุเปกฺขา ทานมานาทิกมฺเม.

พุทฺเธนิยา วตฺถุํ จตุตฺถํ.