องฺคุตฺตรนิกาเย

สํคายนสฺส ปุจฺฉา วิสฺสชฺชนา

ปุจฺฉา – ปฐมมหาสํคีติกาเล อาวุโส ธมฺมสํคาหกา มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา โปราณสํคีติการา ปฐมํ วินยปิฏกํ สํคายิตฺวา สุตฺตนฺตปิฏเก จ ทีฆมชฺฌิมสํยุตฺตสงฺขาเต ตโย นิกาเย สํคายิตฺวา ตทนนฺตรํ กึ นาม ปาวจนํ สํคายึสุ.

วิสฺสชฺชนา – ปฐมมหาสํคีติกาเล ภนฺเต ธมฺมสํคาหกา มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา โปราณสํคีติการา ปฐมํ วินยํ สํคายิตฺวา สุตฺตนฺตปิฏเก จ ทีฆมชฺฌิมสํยุตฺตสงฺขาเต ตโย นิกาเย สํคายิตฺวา ตทนนฺตรํ นวหิ จ สุตฺตสหสฺเสหิ ปญฺจหิ จ สุตฺตสตฺเตหิ สตฺตปญฺญาสาย จ สุตฺเตหิ ปฏิมณฺฑิตํ วีสติภาณวารสตปริมาณํ องฺคุตฺตรนิกายํ นาม ปาวจนํ สํคายึสุ.

ปุจฺฉา – องฺคุตฺตรนิกาเยปิ อาวุโส เอกกนิปาโต ทุกนิปาโต ติกนิปาโตติอาทินา นิปาตปกรณปริจฺเฉทวเสน เอกาทสวิธา. ตตฺถ กตรํ นิปาตปกรณํ สํคายึสุ.

วิสฺสชฺชนา – องฺคุตฺตรนิกาเย ภนฺเต เอกาทสสุ นิปาตปกรณปริจฺเฉเทสุ เอกกนิปาตํ ปฐมํ สํคายึสุ.

๑. รูปาทิวคฺค

ปุจฺฉา – เอกกนิปาเตปิ อาวุโส รูปาทิวคฺโค นีวรณปฺปหานวคฺโค อกมฺมนิยวคฺโคติอาทินา วคฺคเภทวเสน พหุวิธา. ตตฺถ กตรํ วคฺคํ ปฐมํ สํคายึสุ.

วิสฺสชฺชนา – เอกกนิปาเต ภนฺเต รูปาทิวคฺโค นีวรณปฺปหานวคฺโคติอาทินา วีสติยา วคฺเคสุ รูปาทิวคฺคํ ปฐมํ สํคายึสุ.

ปุจฺฉา – สาธุ สาธุ อาวุโส, มยมฺปิ ทานิ อาวุโส ตโตเยว ปฏฺฐาย สํคาหนตฺถาย สํคีติปุพฺพงฺคมานิ ธมฺมปุจฺฉนวิสฺสชฺชนกิจฺจานิ อาวหิตุํ สมารภาม. เตนาวุโส ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน องฺคุตฺตรนิกาเย เอกกนิปาเต รูปาทิวคฺเค ปุริมานิ ปญฺจ สุตฺตานิ กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตานิ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ รูปาทิครุกานํ ปญฺจนฺนํ ปุริสานํ อชฺฌาสยวเสน ‘‘นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกรูปมฺปิ สมนุปสฺสามิ, ยํ เอวํ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว อิตฺถิรูปํ, อิตฺถิรูปํ ภิกฺขเว ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตานิ.

นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกรูปมฺปิ สมนุปสฺสามิ, ยํ เอวํ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว อิตฺถิรูปํ, อิตฺถิรูปํ ภิกฺขเว ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ.

ปุจฺฉา – ตตฺเถว อาวุโส ปจฺฉิมานิ ปญฺจ สุตฺตานิ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตานิ.

วิสฺสชฺชนา – ตสฺมึเยว ภนฺเต สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ รูปาทิครุกานํ ปญฺจนฺนํ อิตฺถีนํ อชฺฌาสยวเสน ‘‘นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกรูปมฺปิ สมนุปสฺสามิ, ยํ เอวํ อิตฺถิยา จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว ปุริสรูปํ, ปุริสรูปํ ภิกฺขเว อิตฺถิยา จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตานิ.

นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกรูปมฺปิ สมนุปสฺสามิ, ยํ เอวํ อิตฺถิยา จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว ปุริสรูปํ, ปุริสรูปํ ภิกฺขเว อิตฺถิยา จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ.

นีตตฺถวเสน, เนยฺยตฺถวเสน

ปุจฺฉา – อิมสฺมึ อาวุโส รูปาทิวคฺเค ภควตา นีตตฺถวเสน กึ กถิตํ, เนยฺยตฺถวเสน ปน กึ ญาปิตํ.

วิสฺสชฺชนา – อิมสฺมึ ภนฺเต รูปาทิวคฺเค ภควตา นีตตฺถวเสน วฏฺฏํ กถิตํ. เนยฺยตฺถวเสน ปน วิวฏฺฏมฺปิ ญาปิตํ.

๒. นีวรณปฺปหานวคฺค

ปุจฺฉา – ทุติโย ปน อาวุโส นีวรณปฺปหานวคฺโค ภควตา กตฺถ กถญฺจ ภาสิโต.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ‘‘นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกธมฺมมฺปิ สมนุปสฺสามิ, เยน อนุปฺปนฺโน วา กามจฺฉนฺโท อุปฺปชฺชติ, อุปฺปนฺโน วา กามจฺฉนฺโท ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว สุภนิมิตฺตํ, สุภนิมิตฺตํ ภิกฺขเว อโยนิโส มนสิกโรโต อนุปฺปนฺโนเจว กามจฺฉนฺโท อุปฺปชฺชติ, อุปฺปนฺโน จ กามจฺฉนฺโท ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิโต.

ปุจฺฉา – อิมสฺมึ ปน อาวุโส ทุติเย นีวรณปฺปหานวคฺเค ภควตา กึ กถิตํ.

วิสฺสชฺชนา – อิมสฺมึ ปน ภนฺเต ทุติเย นีวรณปฺปหานวคฺเค ภควตา วฏฺฏมฺปิ วิวฏฺฏมฺปิ กถิตํ.

๓. อกมฺมนิยว

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน องฺคุตฺตรนิกาเย เอกกนิปาเต ตติเย อกมฺมนิยวคฺเค กีทิสี ธมฺมเทสนาโย เทสิตา.

วิสฺสชฺชนา – ตติเย ภนฺเต อกมฺมนิยวคฺเค ‘‘นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกธมฺมมฺปิ สมนุปสฺสามิ, ยํ เอวํ อภาวิตํ อกมฺมนิยํ โหติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว จิตฺตํ, จิตฺตํ ภิกฺขเว อภาวิตํ อกมฺมนิยํ โหติ. นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกธมฺมมฺปิ สมนุปสฺสามิ, ยํ เอวํ ภาวิตํ กมฺมนิยํ โหติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว จิตฺตํ. จิตฺตํ ภิกฺขเว ภาวิตํ กมฺมนิยํ โหตี’’ติ เอวมาทิกา ภควตา ธมฺมเทสนาโย เทสิตา.

๔. อทนฺตวคฺค

ปุจฺฉา – จตุตฺเถ ปนาวุโส อทนฺตวคฺเค ภควตา กีทิสี ธมฺมเทสนาโย เทสิตา.

วิสฺสชฺชนา – จตุตฺเถ ภนฺเต อทนฺตวคฺเค ‘‘นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกธมฺมมฺปิ สมนุปสฺสามิ, ยํ เอวํ อทนฺตํ มหโต อนตฺถาย สํวตฺตติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว จิตฺตํ, จิตฺตํ ภิกฺขเว อทนฺตํ มหโต อนตฺถาย สํวตฺตติ. นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกธมฺมมฺปิ สมนุปสฺสามิ, ยํ เอวํ ทนฺตํ มหโต อตฺถาย สํวตฺตติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว จิตฺตํ, จิตฺตํ ภิกฺขเว ทนฺตํ มหโต อตฺถาย สํวตฺตตี’’ติ เอวมาทิกา ภควตา ธมฺมเทสนาโย เทสิตา.

๕. ปณิหิตอจฺฉวคฺค

ปุจฺฉา – ปญฺจเม อาวุโส ปณิหิตอจฺฉวคฺเค ภควตา กีทิสี ธมฺมเทสนาโย เทสิตา.

วิสฺสชฺชนา – ปญฺจเม ภนฺเต ปณิหิตอจฺฉวคฺเค ‘‘เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว สาลิสูกํ วา ยวสูกํ วา มิจฺฉาปณิหิตํ หตฺเถน วา ปาเทน วา อกฺกนฺตํ หตฺถํ วา ปาทํ วา เภจฺฉติ, โลหิตํ วา อุปฺปาเทสฺสตีติ เนตํ ฐาน วิชฺชติ. ตํ กิสฺสเหตุ, มิจฺฉาปณิหิตตฺตา ภิกฺขเว สูกสฺส. เอวเมว โข ภิกฺขเว โส วต ภิกฺขุ มิจฺฉาปณิหิเตน จิตฺเตน อวิชฺชํ เภจฺฉติ, วิชฺชํ อุปฺปาเทสฺสติ, นิพฺพานํ สจฺฉิกริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ตํ กิสฺส เหตุ, มิจฺฉาปณิหิตตฺตา ภิกฺขเว จิตฺตสฺสา’’ติ เอวมาทิกา ภควตา ธมฺมเทสนาโย เทสิตา.

๖. อจฺฉราสงฺฆาตวคฺค

ปุจฺฉา – อจฺฉราสงฺฆาตวคฺเค อาวุโส ปฐม ทุติยสุตฺตานิ ภควตา กถํ ภาสิตานิ.

วิสฺสชฺชนา – อจฺฉราสงฺฆาตวคฺเค ภนฺเต ภควตา ‘‘ปภสฺสรมิทํ ภิกฺขเว จิตฺตํ, ตญฺจ โข อาคนฺตุเกหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ, ตํ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ตสฺมา ‘อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส จิตฺตภาวนา นตฺถี’ติ วทามิ. ปภสฺสรมิทํ ภิกฺขเว จิตฺตํ, ตญฺจ โข อาคนฺตุเกหิ อุปกฺกิเลเสหิ วิปฺปมุตฺตํ, ตํ สุภวา อริยสาวโก ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺมา ‘สุตปโต อริยสาวกสฺส จิตฺตภาวนา อตฺถี’ติ วทามี’’ติ. เอวํ โข ภควตา ภาสิตานิ.

ตติยสุตฺต

ปุจฺฉา – ตตฺเถว อาวุโส ตติยสุตฺตาทีนิ ภควตา กถํ ภาสิตานิ.

วิสฺสชฺชนา – ตตฺเถว ภนฺเต ตติยสุตฺตาทีนิ ปญฺจสุตฺตานิ ‘‘อจฺฉราสงฺฆาตมตฺตมฺปิ เจ ภิกฺขเว ภิกฺขุ เมตฺตาจิตฺตํ อาเสวติ, ภาเวติ, มนสิกโรติ. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภิกฺขุ อริตฺตชฺฌาโน วิหรติ สตฺถุสาสนกโร โอวาทปติกโร อโมฆํ รฏฺฐปิณฺฑํ ภุญฺชติ, โก ปน วาโท เย นํ พหุลีกโรนฺติ. เยเกจิ ภิกฺขเว ธมฺมา อกุสลา อกุสลภาคิยา อกุสลปกฺขิกา, สพฺเพเต มโนปุพฺพงฺคมา, มโน เตสํ ธมฺมานํ ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, อนฺวเทว อกุสลาธมฺมา, เยเกจิ ภิกฺขเว ธมฺมา กุสลา กุสลภาคิยา กุสลปกฺขิกา, สพฺเพเต มโนปุพฺพงฺคมา, มโน เตสํ ธมฺมานํ ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, อนฺวเทว กุสลา ธมฺมา’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตานิ.

อฏฺฐมสุตฺต

ปุจฺฉา – ตตฺเถว อาวุโส อฏฺฐม นวม ทสมสุตฺตานิ จ วีริยารมฺภาทิวคฺเค ทสสุตฺตานิ จ กลฺยาณมิตฺตาทิวคฺเค ปฐมสุตฺตญฺจ ภควตา กถํ ภาสิตานิ.

วิสฺสชฺชนา – ตตฺเถว ภนฺเต อฏฺฐม นวม ทสมสุตฺตานิ จ วีริยารมฺภาทิวคฺเค ทสสุตฺตานิ จ กลฺยาณมิตฺตาทิวคฺเค ปฐมสุตฺตญฺจ ‘‘นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกธมฺมมฺปิ สมนุปสฺสามิ, เยน อนุปฺปนฺนา วา อกุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ, อุปฺปนฺนา วา กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว ปมาโท, ปมตฺตสฺส ภิกฺขเว อนุปฺปนฺนา เจว อกุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ, อุปฺปนฺนา จ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตานิ.

ทุติยสุตฺต

ปุจฺฉา – กลฺยาณมิตฺตาทิวคฺเค อาวุโส ทุติย ตติยสุตฺตานิ ภควตา กถํ ภาสิตานิ.

วิสฺสชฺชนา – กลฺยาณมิตฺตาทิวคฺเค ภนฺเต ทุติย ตติยสุตฺตานิ ‘‘นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกธมฺมมฺปิ สมนุปสฺสามิ, เยน อนุปฺปนฺนา วา อกุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ, อุปฺปนฺนา วา กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว อนุโยโค อกุสลานํ ธมฺมานํ อนนุโยโค กุสลานํ ธมฺมาน’’นฺติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตานิ.

ฉฏฺฐสุตฺต

ปุจฺฉา – ตตฺเถว อาวุโส ฉฏฺฐสุตฺตาทีนิ จ ปมาทาทิวคฺเค ปฐมสุตฺตญฺจ ภควตา กถํ ภาสิตานิ.

วิสฺสชฺชนา – ตตฺเถว ภนฺเต ฉฏฺฐสุตฺตาทีนิ จ ปมาทาทิวคฺเค ปฐมสุตฺตญฺจ ‘‘อปฺปมตฺติกา เอสา ภิกฺขเว ปริหานิ ยทิทํ ญาติปริหานิ. เอตํ ปติกิฏฺฐํ ภิกฺขเว ปริหานีนํ ยทิทํ ปญฺญาปริหานีติ. อปฺปมตฺติกา เอสา ภิกฺขเว วุทฺธิ ยทิทํ ญาติวุทฺธิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว วุทฺธีนํ ยทิทํ ปญฺญาวุทฺธิ. ตสฺมาติห ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ ‘ปญฺญาวุทฺธิยา วทฺธิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตานิ.

ปมาทาทิวคฺค

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปมาทาทิวคฺเค ทุติยสุตฺตาทีนิ กถํ ภาสิตานิ.

วิสฺสชฺชนา – นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกธมฺมมฺปิ สมนุปสฺสามิ, โย เอวํ มหโต อนตฺถาย สํวตฺตติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว ปมาโท. ปมาโท ภิกฺขเว มหโต อนตฺถาย สํวตฺตติ. นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกธมฺมมฺปิ, โย เอวํ มหโต อตฺถาย สํวตฺตติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว อปฺปมาโท, อปฺปมาโท ภิกฺขเว มหโต อนตฺถาย สํวตฺตตีติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตานิ.

ทุติย ปมาทาทิวคฺค

ปุจฺฉา – ทุติเย ปนาวุโส ปมาทาทิวคฺเค ปฐมสุตฺตาทีนิ ภควตา กถํ ภาสิตานิ.

วิสฺสชฺชนา – ทุติเย ภนฺเต ปมาทาทิวคฺเค อชฺฌตฺติกํ ภิกฺขเว องฺคนฺติ กริตฺวา นาญฺญํ เอกงฺคมฺปิ สมนุปสฺสามิ, ยํ เอวํ มหโต อนตฺถาย สํวตฺตติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว ปมาโท. ปมาโท ภิกฺขเว มหโต อนตฺถาย สํวตฺตติ. อชฺฌตฺติกํ ภิกฺขเว องฺคนฺติ กริตฺวา นาญฺญํ เอกงฺคมฺปิ สมนุปสฺสามิ, ยํ เอวํ มหโต อตฺถาย สํวตฺตติ, ยถยิทํ ภิกฺขเว อปฺปมาโท. อปฺปมาโท ภิกฺขเว มหโต อตฺถาย สํวตฺตตีติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตานิ.

ทสสุตฺต

ปุจฺฉา – ตตฺเถว อาวุโส เตตฺตึสมาทีนิจ ทสสุตฺตานิ อธมฺมวคฺเค จ ทสสุตฺตานิ ภควตา กถํ ภาสิตานิ.

วิสฺสชฺชนา – ตตฺเถว ภนฺเต เตตฺตึสมาทีนิ ทสสุตฺตานิ จ อธมฺมวคฺเค ทสสุตฺตานิ จ เย เต ภิกฺขเว ภิกฺขู อธมฺมํ ‘‘ธมฺโม’’ติ ทีเปนฺติ, เต ภิกฺขเว ภิกฺขู พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺนา พหุชนอสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. พหุญฺจ เต ภิกฺขเว ภิกฺขู อปุญฺญํ ปสวนฺติ, เต จิมํ สทฺธมฺมํ อนฺตรธาเปนฺตีติ เอวมาทินา จ, เย เต ภิกฺขเว ภิกฺขู อธมฺมํ ‘‘อธมฺโม’’ติ ทีเปนฺติ, เต ภิกฺขเว ภิกฺขู พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนา พหุชนสุขาย พหุชโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. พหุญฺจ เต ภิกฺขเว ภิกฺขู ปุญฺญํ ปสวนฺติ, เต จิมํ สทฺธมฺมํ ฐเปนฺตีติ เอวมาทินา จ ภนฺเต ภควตา ภาสิตานิ.

เอกปุคฺคลวคฺค

ปุจฺฉา – เอกปุคฺคลวคฺเค อาวุโส ภควตา กีทิสี ธมฺมเทสนาโย เทสิตา.

วิสฺสชฺชนา – เอกปุคฺคลวคฺเค ภนฺเต ภควตา เอกปุคฺคโล ภิกฺขเว โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตโม เอกปุคฺคโล, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, อยํ โข ภิกฺขเว เอกปุคฺคโล โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานนฺติ เอวมาทิกา ภควตา ธมฺมเทสนาโย เทสิตา.

เอตทคฺควคฺค

อญฺญาสิโกณฺฑญฺญ วตฺถุ

ปุจฺฉา – เอตทวคฺเค อาวุโส อาคเตสุ เอกจตฺตาลีสาย เถเรสุ อายสฺมา อญฺญาสิโกณฺฑญฺญตฺเถโร กถํ ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

วิสฺสชฺชนา – เอตทคฺควคฺเค ภนฺเต อาคเตสุ เอกจตฺตาลีสาย มหาเถเรสุ ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ รตฺตญฺญูนํ ยทิทํ อญฺญาสิโกณฺฑญฺโญ’’ติ, เอวํ โข ภนฺเต อายสฺมา อญฺญาสิโกณฺฑญฺญตฺเถโร ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

อคฺคสาวกวตฺถุ

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน องฺคุตฺตรนิกาเย เอกกนิปาเต เอตทคฺควคฺเค อาคเตสุ เอกจตฺตาลีสาย มหาเถเรสุ อายสฺมา จ สาริปุตฺตตฺเถโร ธมฺมเสนาปติ ปฐโม อคฺคสาวโก อายสฺมา จ มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร ทุติโย อคฺคสาวโก กถํ เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมา ภนฺเต สาริปุตฺตตฺเถโร ธมฺมเสนาปติ ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ มหาปญฺญานํ ยทิทํ สาริปุตฺโต’’ติ. อายสฺมา ปน มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ อิทฺธิมนฺตานํ ยทิทํ มหาโมคฺคลฺลาโน’’ติ. เอวํ โข ภนฺเต ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

อิทํ เต อาสนํ วีร, ปญฺญตฺตํ ตวนุจฺฉวึ;

มม จิตฺตํ ปสาเทนฺโต, นิสีท ปุปฺผมาสเน.

เย วต โลเก อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา, อยํ เตสํ ภิกฺขุ อญฺญตโร.

ยํนูนาหํ อิมํ ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยํ.

เย ธมฺมา เหตุปฺปภวา,

เตสํ เหตุํ ตถาคโต;

อาห เตสญฺจ โย นิโรโธ,

เอวํวาที มหาสมโณ –

ลเภยฺยาม มยํ ภนฺเต ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยาม อุปสมฺปทํ.

เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ มหาปญฺญานํ ยทิทํ สาริปุตฺโต.

เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ อิทฺธิมนฺตานํ ยทิทํ มหาโมคฺคลฺลาโน.

มหากสฺสปวตฺถุ

ปุจฺฉา – อายสฺมา ปน อาวุโส มหากสฺสปตฺเถโร ปฐมมหาสํคีติกาเล ปาโมกฺขสงฺฆนายกภูโต ภควตา กถํ เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมา ภนฺเต มหากสฺสปตฺเถโร ปฐมมหาสํคีติกาเล สงฺฆปาโมกฺขภูโต ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ ธุตวาทานํ ยทิทํ มหากสฺสโป’’ติ. เอวํ โข ภนฺเต ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

อนุรุทฺธตฺเถรวตฺถุ

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน องฺคุตฺตรนิกาเย เอกกนิปาเต เอตทคฺควคฺเค อาคเตสุ เอกจตฺตาลีสาย มหาเถเรสุ อายสฺมา อนุรุทฺธตฺเถโร กถํ เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมา ภนฺเต อนุรุทฺธตฺเถโร ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ ทิพฺพจกฺขุกานํ ยทิทํ อนุรุทฺโธ’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

สีวลิวตฺถุ

ปุจฺฉา – อายสฺมา ปน อาวุโส สีวลิตฺเถโร ภควตา กถํ เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมา ภนฺเต สีวลิตฺเถโร ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ ลาภีนํ ยทิทํ สีวลี’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

สมฺมาสมฺพุทฺโธ วต โส ภควา, โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ.

สุปฺปฏิปนฺโน วต ตสฺส ภควโต สาวกสงฺโฆ, โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ปฏิปนฺโน.

สุสุขํ วต นิพฺพานํ, ยตฺถิทํ เอวรูปํ ทุกฺขํ น สํวิชฺชติ –

‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ ลาภีนํ ยทิทํ สีวลิ’’ หุ –

อานนฺทาเถรวตฺถุ

ปุจฺฉา – อายสฺมา ปน อาวุโส อานนฺทตฺเถโร ธมฺมภณฺฑาคาริโก ปฐมมหาสํคีติกาเล ธมฺมวิสฺสชฺชกเถรภูโต กถํ ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมา ภนฺเต อานนฺทตฺเถโร ธมฺมภณฺฑาคาริโก ปฐมมหาสํคีติกาเล ธมฺมวิสฺสชฺชกภูโต ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ พหุสฺสุตานํ ยทิทํ อานนฺโท. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ สติมนฺตานํ ยทิทํ อานนฺโท. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ คติมนฺตานํ ยทิทํ อานนฺโท. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ ธิติมนฺตานํ ยทิทํ อานนฺโท. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ อุปฏฺฐากานํ ยทิทํ อานนฺโท’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ปญฺจสุ เอตทคฺคฏฺฐาเนสุ ฐปิโต.

สตสหสฺเสน เม กีตํ,

สตสหสฺเสน มาปิตํ;

โสภนํ นาม อุยฺยานํ;

ปฏิคฺคณฺห มหามุนิ –

‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ พหุสฺสุตานํ. สติมนฺตานํ. คติมนฺตานํ. ธิติมนฺตานํ. อุปฏฺฐากานํ ยทิทํ อานนฺโท’’ –

อุปาลิวตฺถุ

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน องฺคุตฺตรนิกาเย เอกกนิปาเต เอตทคฺควคฺเค อาคเตสุ เอกจตฺตาลีสาย มหาเถเรสุ อายสฺมา อุปาลิตฺเถโร ปฐมมหาสํคีติกาเล วินยวิสฺสชฺชกภูโต กถํ เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมา ภนฺเต อุปาลิตฺเถโร ปฐมมหาสํคีติกาเล วินยวิสฺสชฺชกภูโต ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ วินยธรานํ ยทิทํ อุปาลี’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิโต.

วินโย วาสโย มยฺหํ,

วินโย ฐานจงฺกมํ;

กปฺเปมิ วินเย วาสํ,

วินโย มม โคจโร.

มหาปชาปติโคตมีเถรีวตฺถุ

ปุจฺฉา – เอตทคฺควคฺเค อาวุโส อาคตาสุ เตรสสุ เถรีสุ มหาปชาปติ โคตมีเถรี กถํ ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิตา.

วิสฺสชฺชนา – เอตทคฺควคฺเค ภนฺเต อาคตาสุ เตรสสุ เถรีสุ มหาปชาปติโคตมีเถรี ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ รตฺตญฺญูนํ ยทิทํ มหาปชาปติ โคตมี’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิตา.

‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ รตฺตญฺญูนํ ยทิทํ มหาปชาปติโคตมี’’ –

ปุจฺฉา – เขมาเถรี ปน อาวุโส อคฺคสาวิกา ภควตา กถํ เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิตา.

วิสฺสชฺชนา – เขมาเถรี ภนฺเต ปฐมา อคฺคสาวิกา ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ มหาปญฺญานํ ยทิทํ เขมา’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิตา.

‘‘เย ราครตฺตานุปตนฺติ โสตํ,

สยํกตํ มกฺกโฏว ชาลํ,

เอตมฺปิ เฉตฺวาน วชนฺติ ธีรา;

อนเปกฺขิโน สพฺพทุกฺขํ ปหาย’’ –

‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ มหาปญฺญานํ ยทิทํ เขมา’’ –

ปุจฺฉา – อุปฺปลวณฺณา ปน อาวุโส เถรี ทุติยอคฺคสาวิกา ภควตา กถํ เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิตา.

วิสฺสชฺชนา – อุปฺปลวณฺณา ภนฺเต เถรี ทุติยอคฺคสาวิกา ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ อิทฺธิมนฺตีนํ ยทิทํ อุปฺปลวณฺณา’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิตา.

‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ อิทฺธิมนฺตีนํ ยทิทํ อุปฺปลวณฺณา’’ –

ปฏาจาราเถรีภิกฺขุนีมวตฺถุ

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน องฺคุตฺตรนิกาเย เอกกนิปาเต เอตทคฺควคฺเค อาคตาสุ เตรสสุ เถรีสุ ปฏาจารานาม เถรี กถํ เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิตา.

วิสฺสชฺชนา – เอตทคฺควคฺเค ภนฺเต อาคตาสุ เตรสสุ เถริกาสุ ปฏาจารา เถรี ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ วินยธรานํ ยทิทํ ปฏาจารา’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิตา.

‘‘อุโภ ปุตฺตา กาลงฺกตา,

ปนฺเถ มยฺหํ ปตี มโต;

มาตาปิตา จ ภาตา จ,

เอกจิตกสฺมึ ฑยฺหเร’’ –

‘‘จตูสุ สมุทฺเทสุ ชลํ ปริตฺตกํ,

ตโต พหุํ อสฺสุชลํ อนปฺปกํ;

ทุกฺเขน ผุฏฺฐสฺส นรสฺส โสจนา,

กึ การณา อมฺม ตุวํ ปมชฺชสิ’’ –

‘‘น สนฺติ ปุตฺตา ตาณาย,

น ปิตา นาปิ พนฺธวา;

อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส,

นตฺถิ ญาตีสุ ตาณตา;

เอตมตฺถวสํ ญตฺวา, ปณฺฑิโต สีลสํวุโต;

นิพฺพานคมนํ มคฺคํ, ขิปฺปเมว วิโสธเย’’ –

‘‘โย จ วสฺสสตํ ชีเว,

อปสฺสํ อุทยพฺพยํ;

เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย,

ปสฺสโต อุทยพฺพยํ’’ –

‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ วินยธรานํ ยทิทํ ปฏาจารา’’ –

ธมฺมทินฺนาเถรีภิกฺขุนีมวตฺถุ

ปุจฺฉา – ธมฺมทินฺนา ปน อาวุโส เถรี ภควตา กถํ เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิตา.

วิสฺสชฺชนา – ธมฺมทินฺนา ภนฺเต เถรี ‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ ธมฺมกถิกานํ ยทิทํ ธมฺมทินฺนา’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา เอตทคฺคฏฺฐาเน ฐปิตา.

‘‘ยสฺส ปุเร จ ปจฺฉา จ,

มชฺเฌจ นตฺถิ กิญฺจนํ;

อกิญฺจนํ อนาทานํ,

ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ’’ –

‘‘เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ ธมฺมกถิกานํ ยทิทํ ธมฺมทินฺนา’’ –

ยโสธราเถรีภิกฺขุนีมวตฺถุ