๔๗. ตทมินาทีนิ

ตทมินาทีนิ นิปฺปชฺชนฺติ. ‘‘ย+ทลกฺขณิกํ, ตํ นิปาตนา’’ติ ญายา ลกฺขณนฺตเรน อวิหิตา เทส+โลปา+คม+วิปลฺลาสา, สพฺพตฺถ อิมินาว ทฏฺฐพฺพา. อิทญฺจ ปเรสํ ปิโสทราทิมิว ทฏฺฐพฺพํ. ผุสิตํ=ชลพินฺทุ, ผุสิต+มุทร+มสฺส ปิโสทรํ. อิสฺส อกาเร ตํ อิมินา=ตทมินา, สกึ อาคามี=สกทาคามี, ธสฺส ทกาเร เอกํ อิธ อหํ=เอก+มิทา+หํ, วิธสฺส วิทาเทโส สํวิธาย อวหาโร=สํวิทาวหาโร, วาริสทฺทสฺส วกาเร, หสฺส ลกาเร จ กเต วาริวาหโก=วลาหโก, ชีวนสฺส ชีอาเทโส, ชีวนสฺส มุโต=ชีมูโต. ฉวสฺส สุอาเทเส, สยนสฺส สานาเทเส จ กเต ฉวสฺส สยนํ=สุสานํ. อุทฺธสฺส อุทุอาเทเส, ขสฺส ขลอาเทเส จ ‘‘สรมฺหา เทฺว’’ติ ทฺวิตฺตาทิมฺหิ จ กเต อุทฺธํ ขํ อสฺส อุทุกฺขลํ. ปิสิตสฺส ปิอาเทเส, อสสฺส สาจาเทเส จ กเต ปิสิตาโส=ปิสาโจ.

มหีสทฺทสฺส มยูอาเทเส, รวติสฺส ราเทเส จ กเต มหิยํ รวตีติ มยูโร. เอว+มญฺเญปิ ปโยคโต+นุคนฺตพฺพา. เอตฺถ จ –

วณฺณาคโม วณฺณวิปริยาโย,

เทฺว จา+ปเร วณฺณวิการ+นาสา;

ธาตุสฺส อตฺถาติสเยน โยโค,

ต+ทุจฺจเต ปญฺจวิธํ นิรุตฺตํติ.

ยถา ทฺวาเร นิยุตฺโต=โทวาริโกติ โอกอาคโม. หึสสทฺทสฺส สีโหติ วิปลฺลาโส. นิชโก=นิยโกติ วิกาโร. เมหนสฺส ขสฺส มาลา เมขลาติ วณฺณโลโป, ห+น+มการานํ โลโป. มยูโรติ อตฺเถ รวติสฺส อติสฺสยโยโคติ.

ยถริว ตถริเวติ นิปาตาว. ‘‘ชรคฺควา วิจินฺเตสุํ, วร+มฺหากํ ภุสามิเว’’ติ เอตฺถ อิวสทฺโท เอวการตฺโถ. นิคฺคหีตสนฺธิ.

สนฺธิสฺสรานํ ปฏิเสธสนฺธิ,

อโถ พฺยญฺชน+สรพฺยญฺชนานํ;

สนฺธิ จ+โถ นิคฺคหีตสฺส สนฺธิ,

ภวนฺติ สนฺธิ ปน ปญฺจธา เว.

อิติ ปโยคสิทฺธิยํ สนฺธิกณฺโฑ ปฐโม.