๑๕. อาหารปจฺจโย

ทุวิโธ อาหารปจฺจโย รูปาหารปจฺจโย อรูปาหาร ปจฺจโย.

ตตฺถ รูปาหารปจฺจโย นาม กพฬีการาหารสงฺขาตํ โอช รูปํ วุจฺจติ. โส จ อชฺฌตฺตาหาโร พหิทฺธาหาโรติ ทุวิโธ. กพฬีการาหารภกฺขานํ สตฺตานํ สพฺเพปิ จตุสมุฏฺฐานิกรูปธมฺมา ตสฺส ทุวิธสฺส รูปาหารสฺส ปจฺจยุปฺปนฺนา.

อรูปาหาโร ปน ติวิโธ ผสฺสาหาโร มโนสญฺเจตนา หาโร วิญฺญาณาหาโร จ. ตโยเปเต ธมฺมา สหชาตานํ นามรูปธมฺมานํ อาหารปจฺจโย โหนฺติ. สหชาตา จ นามรูป ธมฺมา เตสํ ปจฺจยุปฺปนฺนา.

เกนฏฺเฐน อาหาโรติ. ภุสํ หรณฏฺเฐน อาหาโร. ภุสํ หรณฏฺเฐนาติจ ทฬฺหํ ปวตฺตาปนฏฺเฐน, จิรกาลํ ฐิติยา วุฑฺฒิยา วิรุฬฺหิยา เวปุลฺลาย อุปตฺถมฺภนฏฺเฐนาติ วุตฺตํ โหติ. ชนนกิจฺจยุตฺโตปิ อาหาโร อุปตฺถมฺภนกิจฺจปฺปธาโน โหตีติ.

ตตฺถ ทุวิโธ รูปาหาโร อชฺฌตฺตสนฺตาเน จตุสมุฏฺฐานิกํ รูปกายํ อุปพฺรูหยนฺโต ภุสํ หรติ, ทฬฺหํ ปวตฺเตติ, จิรํ อทฺธานํ คเมติ, ตํ ตํ อายุกปฺปปริโยสานํ ปาเปตีติ อาหาโร.

ผสฺสาหาโร อารมฺมเณสุ อิฏฺฐานิฏฺฐรสํ นีหรนฺโต สมฺปยุตฺตธมฺเม ภุสํ หรติ. มโนสญฺเจตนาหาโร กายวจี มโนกมฺเมสุ อุสฺสาหํ ชเนนฺโต สมฺปยุตฺตธมฺเม ภุสํ หรติ. วิญฺญาณาหาโร อารมฺมณวิชานนฏฺเฐน ปุพฺพงฺคมกิจฺจํ วหนฺโต สมฺปยุตฺตธมฺเม ภุสํ หรติ, ทฬฺหํ ปวตฺเตติ, จิรํ อทฺธานํ คเมตีติ อาหาโร. สมฺปยุตฺตธมฺเม ภุสํ หรนฺโต สหชาตรูปธมฺเมปิ ภุสํ หรติเยว.

อิธ สุตฺตนฺตนโยปิ วตฺตพฺโพ. ยถา สกุณา นาม จกฺขูหิ ทิสาวิทิสํ วิภาเวตฺวา ปตฺเตหิ รุกฺขโต รุกฺขํ วนโต วนํ อากาเสน ปกฺขนฺทิตฺวา ตุณฺฑเกหิ ผลาผลานิ ตุทิตฺวา ยาวชีวํ อตฺตานํ ยาเปนฺติ. ตถา อิเม สตฺตา ฉหิ วิญฺญาเณหิ อารมฺมณานิ วิภาเวตฺวา ฉหิ มโนสญฺเจตนาหาเรหิ อารมฺมณวตฺถุปฺปฏิลาภตฺถาย อุสฺสุกฺกนํ กตฺวา ฉหิ ผสฺสาหาเรหิ อารมฺมเณสุ รสํ ปาตุภวนฺตํ กตฺวา สุขทุกฺขํ อนุภวนฺติ. วิญฺญาเณหิ วา อารมฺมณานิ วิภาเวตฺวา นามรูป สมฺปตฺตึ สาเธนฺติ. ผสฺเสหิ อารมฺมเณสุ รสํ ปาตุภวนฺตํ กตฺวา อารมฺมณรสานุภวนํ เวทนํ สมฺปาเทตฺวา ตณฺหาเวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ. เจตนาหิ ตณฺหามูลกานิ นานากมฺมานิ ปสเวตฺวา ภวโต ภวํ สํสรนฺติ. เอวํ อาหารธมฺมานํ มหนฺตํ อาหารกิจฺจํ เวทิตพฺพนฺติ. อาหารปจฺจยทีปนา นิฏฺฐิตา.