๑๐. ปุเรชาตปจฺจโย

ติวิโธ ปุเรชาตปจฺจโย. วตฺถุปุเรชาตปจฺจโย จ อารมฺมณปุเรชาตปจฺจโย จ วตฺถารมฺมณปุเรชาตปจฺจโย จ.

ตตฺถ วตฺถุปุเรชาโต จ วตฺถารมฺมณปุเรชาโต จ ปุพฺเพ นิสฺสยปจฺจเย นิสฺสยนาเมน วุตฺตา เอว.

อารมฺมณปุเรชาโต นาม ปจฺจุปฺปนฺนานิ อฏฺฐารสนิปฺผนฺนรูปานิ เอว. เตสุปิ ปจฺจุปฺปนฺนานิ รูปสทฺทาทีนิ ปญฺจารมฺมณานิ ปญฺจนฺนํ ปญฺจวิญฺญาณ วีถิจิตฺตานํ นิยมโต อารมฺมณปุเรชาตปจฺจยา โหนฺติ. ยถา หิ วีณาสทฺทา นาม วีณาตนฺตีสุ วีณาทณฺฑเกน ปหรณ ปจฺจยา เอว อุปฺปชฺชนฺติ. เอวญฺจ สติ เต สทฺทา ปุเรชาตาหิ วีณาตนฺติ วีณาทณฺฑเกหิ วินา อุปฺปชฺชิตุํ น สกฺโกนฺติ. เอวเมวํ ปญฺจ วิญฺญาณ วีถิจิตฺตานิปิ ปญฺจสุ วตฺถุทฺวาเรสุ ปญฺจนฺนํ อารมฺมณานํ อาปาตาคมน ปจฺจยา เอว อุปฺปชฺชนฺติ. อาปาตาคมนญฺจ เตสํ ทฺวินฺนํ ฐิติปตฺตกาเล เอว โหติ. น เกวลญฺจ ตสฺมึ กาเล ตานิ ปญฺจารมฺมณานิ เตสุ ปญฺจวตฺถูสุ เอว อาปาตมาคจฺฉนฺติ. อถ โข ภวงฺคมโนทฺวาเรปิ อาปาตํ อาคจฺฉนฺติเยว. ตสฺมึ อาปาตคมนตฺตา เอว ตํ ภวงฺคมฺปิ ทฺวิกฺขตฺตุํ จลิตฺวา อุปจฺฉิชฺชติ, ภวงฺคุปจฺเฉเท เอว ตานิ วีถิจิตฺตานิ อุปฺปชฺชนฺติ. เอวญฺจ สติ ตานิ วีถิจิตฺตานิ ปุเรชาเตหิ วตฺถุ ทฺวารารมฺมเณหิ วินา อุปฺปชฺชิตุํ น สกฺโกนฺตีติ. ตานิ ปน สพฺพานิปิ อฏฺฐารสนิปฺผนฺนรูปานิ นิรุทฺธานิ หุตฺวา อตีตานิปิ โหนฺติ, อนุปฺปนฺนานิ หุตฺวา อนาคตานิปิ โหนฺติ. อุปฺปนฺนานิ หุตฺวา ปจฺจุปฺปนฺนานิปิ โหนฺติ. สพฺพานิปิ มโนวิญฺญาณวีถิจิตฺตานํ อารมฺมณานิ โหนฺติ. เตสุ ปจฺจุปฺปนฺนานิ เอว เตสํ อารมฺมณปุเรชาตปจฺจยา โหนฺติ. ยทา ทูเร วา ปฏิจฺฉนฺเน วา ฐิตํ ตํ ตํ อารมฺมณวตฺถุํ มนสา เอว อารมฺมณํ กโรติ, ตทา ตํ ตํ วตฺถุ สเจ ตตฺถ ตตฺถ วิชฺชมานํ โหติ, ปจฺจุปฺปนฺนํ นาม โหติ. ปุเรชาตปจฺจยทีปนา นิฏฺฐิตา.