สตฺตม ปริจฺเฉท

วิชยาภิเสโก

๑. สพฺพโลกหีตํ กตฺวา, ปตฺวา สนฺติกรํ ปทํ;

ปรินิพฺพานมญฺจมฺหิ, นิปนฺโน โลกนายโก.

๒. เทวตาสนฺนิปาตมฺหิ, มหนฺตมฺหิ มหามุนิ;

สกฺก ตตฺรสมีปฏฺฐํ, อโวจ วทตํ วโร.

๓. วิชโย ลาฬาวิสยา, สีหพาหุนรินฺทโช;

เอสลงฺกาธนุปตฺโต, สตฺตภจฺจสตานุโค.

๔. ปติฏฺฐหิสฺสติ เทวินฺทํ, ลํกายํ มม สาสนํ;

ตสฺมา สปริวารํ ตํ, รกฺขลํกญฺจ สาธุกํ.

๕. ตถาคตสฺส เทวินฺโท, วโจ สุตฺวาว สาทโร;

เทวสฺสุปฺปลวณฺณสฺส, ลํการกฺขํ สมปฺปยิ.

๖. สกฺเกน วุตฺตมตฺโตโส, ลงฺกามาคมฺมสชฺชุกํ;

ปริพฺพาชก เวเสน, รุกฺขมูล มูปวิสึ.

๗. วิชยสมฺมุขา สพฺเพ,

ตํ อุปจฺจ อปุจฺฉิสุํ;

อยํ โภ โกนุ ทีโปตี,

ลํกาทีโปติ โส พฺรวิ.

๘. น สนฺติ มนุชา เหตฺถ, น จ เหสฺสติ โว ภยํ;

อิติ วตฺวา กุณฺฑีกาย, เต ชเลน นิสิญฺจิย.

๙. สุตฺตญฺจ เตสํ หตฺเถสุ, ลเคตฺวานภสา’คมา;

ทสฺเสสิ โสณิรูเปน, ปริวาริกยกฺขินี.

๑๐. เอโก ตํ วาริยนฺโตปิ, ราชปุตฺเตน อนฺวคา;

คามมฺหิ วิชฺชมานมฺหิ, ภวนฺติ สุนขา อิติ.

๑๑. ตสฺสา จ สามีนี ตตฺถ, กุเวณีนาม ยกฺขินี;

นิสีทิ รุกฺขมูลมฺหิ, กนฺตนฺติ ตาปสี วิย.

๑๒. ทิสฺวาน โส โปกฺขรณี, นิสินฺนํ ตญฺจ ตาปสึ;

ตตฺถ นฺหาตฺวา ปิวิตฺวา จ, อาทาย จ มุลาลิโย.

๑๓. วาริญฺจ โปกฺขเรเหว, วุฏฺฐาสิ สาตมพฺรวิ;

ภกฺโข’สิ มม ติฏฺฐาติ, อฏฺฐา พทฺโธ วโส นโร.

๑๔. ปริตฺตสุตฺต เตเชน, ภกฺขิตุํ สา น สกฺกุณี;

ยาจิยนฺโตปิ ตํ สุตฺตํ, นา’ทายกฺขินิยา นโร.

๑๕. ตํ คเหตฺวา สุรุงฺคายํ, รุทนฺตํ ยกฺขินี ขิปิ;

เอวํ เอเกกโส ตตฺถ, ขิปี สตฺตสตานิปิ.

๑๖. อนายนฺเตสุ สพฺเพสุ, วิชโย ภยสํกิโต;

นนฺตปญฺจายุโธ คนฺตฺวา, ทิสฺวา โปกฺขรณึ สุภํ.

๑๗. อปสฺส มุตฺติณฺณปทํ, ปสฺสํ ตญฺเจว ตาปสึ;

‘‘อิมาย ขลุ ภจฺจา เม, คหิตานุ’’ติ จินฺติย.

๑๘. กึ น ปสฺสสิ ภจฺเจ เม,

โหติ ตฺวํ อิติ อาหตํ;

‘‘กึ ราชปุตฺต ภจฺเจหิ,

ปิว นหายา’’ติ อาหสา.

๑๙. ยกฺขินี ตาว ชานาติ, มม ชาตินฺติ นิจฺฉิโต;

สงฺฆํ สนามํ สาเวตฺวา, ธนุํ สนฺธายุ’ ปาคโต.

๒๐. ยกฺขึ อาทาย คีวาย, นารา จ วลเยน โส;

วามหตฺเถน เกเสสุ, คเหตฺวา ทกฺขิเณ น ตุ.

๒๑. อุกฺขิปิตฺวา อสึอาห, ‘‘ภจฺเจ เม เทหิ ทาสิตํ;

มาเรมี’’ติ ภยฏฺฏาสา, ชีวิตํ ยาจิ ยกฺขินี.

๒๒. ชีวิตํ เทหิ เม สามิ, รชฺชํ ทชฺชามิ เต อหํ;

กริสฺสมิ’ตฺติ กิจฺจญฺจ, กิจฺจํ อญฺญํ ยถิจฺฉิตํ.

๒๓. อทุพฺภาตฺถาย สปถํ, โส ตํ ยกฺขึ อการยิ;

‘‘อาเนหิ ภจฺเจ สีฆ’’นฺติ, วุตฺตมตฺตาว สา’นยิ.

๒๔. ‘‘อิเม ชาตา’’ติ วุตฺตาสา,

ตณฺฑุลาทึ วินิทฺทิสิ;

ภกฺขิตานํ วาณิชานํ,

นาวฏฺฐํ วิวิขํ พหุํ.

๒๕. ภจฺจา เต สาธยิตฺวาน, ภตฺตานิ พฺยญฺชนานิจ;

ราชา ปุตฺตํ โภชยิตฺวา, สพฺเพจาปิ อภุญฺชิสุํ.

๒๖. ทาปิตํ วิชเยน’คฺคํ, ยกฺขี ภุญฺชิย ปีณิตา;

โสฬสวสฺสิกํ รูปํ, มาปยิตฺวา มโนหรํ.

๒๗. ราชปุตฺต มุปคญฺฉิ, สพฺพาภรณภูสิตา;

มาเปสิ รุกฺขมูลสฺมึ, สยนญฺจ มหารหํ.

๒๘. สาณิยา สุปริกฺขิตฺตํ, วิตานสมลงฺกตํ;

ตํ ทิสฺวา ราชตนโย, เปกฺขํ อตฺถมนาคตํ.

๒๙. กตฺวาน ตายนาวายํ, นิปชฺช สยเน สุขํ;

สาณี ปริกฺขิปิตฺวาน, สพฺเพ ภจฺจา นิปชฺชิสุํ.

๓๐. รตฺตึ ตูริยสทฺทญฺจ, สุตฺวา คีตรวญฺจ โส;

อปุจฺฉิ สหเสมานํ, กึ สทฺโท อิติ ยกฺขินึ.

๓๑. รชฺชญฺจ สามิโน เทยฺยํ, สพฺเพ ยกฺเข จ ฆาติย;

มนุสฺสา วาสกรณา, ยกฺขา มํ ฆาตยนฺติหิ.

๓๒. อิติ จินฺติย ยกฺขี สา, อพฺรวิ ราชนนฺทนํ;

สีรีสวตฺถุนา เมตํ, สามิ ยกฺขปุรํ อิธ.

๓๓. ตตฺถ เชฏฺฐสฺส ยกฺขสฺส, ลํกานครวาสินี;

กุมาริกา อิธา’นีตา, ตสฺสา มาตา จ อาคตา.

๓๔. อาวาห มงฺคเล ตตฺถ, อิธาปิ อุสฺสเว มหา;

วตฺตเต ตตฺถ สทฺโทยํ, มหาเหส สมาคโม.

๓๕. อชฺเชว ยกฺเข ฆาเตหิ,

น หิ สกฺขา อิโต ปรํ;

โส อาหา’ทิสฺส มาเนเต,

ฆาเตสฺสามิ กถํ อหํ.

๓๖. ยตฺถ สทฺทํ กริสฺสาม, เตน สทฺเทน ฆาตย;

อายุธํ เม’นุภาเวน, เตสํ กาเย ปติสฺสติ.

๓๗. ตสฺสา สุตฺวา ตถา กตฺวา, สพฺเพ ยกฺเข อฆาตยิ;

สยมฺปิ ลทฺธวิชโย, ยกฺขราช ปสาธนํ.

๓๘. ปสาธเนหิ เสเสหิ, ตํตํ ภจฺจํ ปสาธยิ;

กติปหํ วสิเตฺว’ตฺถ, ตมฺพปณฺณิมุปาคมิ.

๓๙. มาปยิตฺวา ตมฺปปณฺณิ-นครํ วิชโย ตหึ;

วสี ยกฺขินิยา สทฺธึ, อมจฺจ ปริวาริโต.

๔๐. นาวาย ภูมิโมติณฺณา, วิชยปมุขา ตทา;

กิลนฺตา ปาณินาภูมึ, อาลมฺพิย นิสีทิสุํ.

๔๑. ตมฺพภูมิรโชผุฏฺโฐ, ตมฺโพปาณิ ยโต อหุํ;

โส เทโสเจว ทีโป จ, เตน ตนฺนามโก อหุ.

๔๒. สีหพาหุ นรินฺโท โส, สีหมาทินฺนวา อิติ;

สีหโฬ เตน สมฺพนฺธา, เอเต สพฺเพปิ สีหฬา.

๔๓. ตตฺถ ตตฺถ จ คาเม เต, ตสฺสา’มจฺจา นิเวสยุํ;

อนุราธคามํ ตนฺนาโม, กทมฺพ นทียนฺติเก.

๔๔. คมฺภีรนทียา ตีเร, อุปติสฺโส ปุโรหิโต;

อุปติสฺสคามํ มาเปสิ, อนุราธสฺส อุตฺตเร.

๔๕. อญฺเญ ตโย อมจฺจา เต, มาปยึสุ วิสุํ วิสุํ;

อุชฺเชนึ อุรุเวลญฺจ, วิชิตํ นครํ ตถา.

๔๖. นิวาเสตฺวา ชนปทํ, สพฺเพ’มจฺจา สมจฺจตํ;

อโวจุํ ราชตนยา, สามิ รชฺเชภิเสจย.

๔๗. อิติ วุตฺโต ราชปุตฺโต, น อิจฺฉิ อภิเสจนํ;

วินา ขตฺติยกญฺญาย, อภิเสกํ มเหสิยา.

๔๘. อถามจฺจา สามิโน เห, อภิเสก กตา ทรา;

ทุกฺกเรสุปิ กิจฺเจสุ, ตทตฺถภิรุตา ติคา.

๔๙. ปณฺณากาเร มหาสาเร, มณิมุตฺตาทิเก พหู;

คาหาปยิตฺวา ปาเหสุํ, ทกฺขิณํ มธุรํ ปุรํ.

๕๐. ปณฺฑุราชสฺส ธีตตฺถํ, สามิโน สามิภตฺติโน;

อญฺเญสํ จาปิ ธีตตฺถํ, อมจฺจานํ ชนสฺส จ.

๕๑. สีฆํ นาวาย คนฺตฺวาน, ทูตา เต มธุรํ ปุรํ;

ปณฺณากาเร จ เลขญฺจ, ตสฺส รญฺโญ อทสฺสยุํ.

๕๒. ตโต ราชาอมจฺเจหิ, มนฺตยิตฺวา สธีตรํ;

ปาเหตุกาโม’มจฺจานํ, อญฺเญสํ จาปิ ธีตโร.

๕๓. ลทฺธา อูนสตํ กญฺญา, อถเภรึ จราปยิ;

ลํกาย ธีตุคมนํ, อิจฺฉมานา นรา อิธ.

๕๔. นิวาสยิตฺวา ทิคุณํ, ฆรทฺวาเรสุ ธีตโร;

ฐเปนฺตุ เตน ลิงฺเคน, อาทียิสฺสามิตา อิติ.

๕๕. เอวํ ลทฺธา พหูกญฺญา, ตปฺปยิตฺวาน ตํ กุลํ;

สมฺปนฺนสพฺพาลงฺการํ, ธีตรํ สมฺปฏิจฺฉทํ.

๕๖. สพฺพา ตา ลทฺธสกฺการา, กญฺญาโย จ ยถารหํ;

ราชารเห จ หตฺถสฺส-รถเปสฺสิย การเก.

๕๗. อฏฺฐารสนฺนํ เสณีนํ, สหสฺสญฺจ กุลานิ โส;

เลขํ ทตฺวาน เปเสสิ, วิชยสฺส ชิตา’ริโน.

๕๘. สพฺโพโส’ตรี นาวาหิ, มหาติตฺเถ มหาชโน;

เตเนว ปฏฺฏนํ ตญฺหิ, มหาติตฺถํติ วุจฺจติ.

๕๙. วิชยสฺส สุโตธีตา, ตสฺสา ยกฺขินิยา อหุ;

ราชกญฺญาคมํ สุตฺวา, วิชโย อาห ยกฺขินึ.

๖๐. ‘‘คจฺฉ ทานิ ตุวํ โภติ, ฐเปตฺวา ปุตฺตเก ทุเว;

มนุสฺสา อมนุสฺเสหิ, ภายินฺตีหิ สทา’’ อิติ.

๖๑. สุตฺวา ตํ ยกฺขภยโต, ภีตํ ตํ อาห ยกฺขินึ;

มา จินฺตยิ สาหสฺเสน, ทาปยิสฺสามิ เต พลึ.

๖๒. ปุนปฺปุนํ ตํ ยาจิตฺวา, อุโภ อาทาย ปุตฺตเก;

ภีตาปิ สา อคติยา, ลํกาปุรมุปาคมิ.

๖๓. ปุตฺเต พิหิ นิสีเทตฺวา, สยํ ปาวิสิ ตํ ปุรํ;

สญฺชานิตฺวาน ตํ ยกฺขึ, ภีตา โจรีติ สญฺญิโต.

๖๔. สํขุภึสุ ปุเร ยกฺขา, เอโก สาหสิโก ปน;

เอกปาณิปฺปหาเรน, วิลยํ นยิ ยกฺขินึ.

๖๕. ตสฺสาตุ มาตุโล ยกฺโข, นิกฺขมฺม นครา พหิ;

ทิสฺวา เต ทารเก ปุจฺฉิ, ตุเมฺห กสฺส สุตา อิติ.

๖๖. กุเวณิยา’ติ สุตฺวา’ห, มาตา โว มาริตา อิธ;

ตุเมฺหปิ ทิสฺวา มาเรยฺยุํ, ปลายถ ลหุํ อิติ.

๖๗. อาคุํ สุมนกูฏํ เต, ปลายิตฺวา ตโต ลหุํ;

วาสํ กปฺเปสิ เชฏฺโฐ โส, วุทฺโธ ตาย กณิฏฺฐิยา.

๖๘. ปุตฺตธีตาหิ วฑฺฒิตฺวา, ราชานุญฺญาย เต วสุํ;

ตตฺเถว มลเย เอโส, ปุลินฺทานญฺหิ สมฺภโว.

๖๙. ปณฺฑุราชสฺส ทูตา เต, ปณฺณาการํ สมปฺปยุํ;

วิชยสฺส กุมารสฺส, ราชาธิการิกา จ ตา.

๗๐. กตฺวา สกฺการสมฺมานํ, ทูตานํ วิชโย ปน;

อทา ยาถารหํ กญฺญา, อมจฺจานํ ชนสฺส จ.