เอกูนสฏฺฐิม ปริจฺเฉท

จตุราชจริย นิทฺเทโส

๑. ตทารญฺโญ นุชามิตฺตา, ตสฺส ปุตฺตา ตโย’ปิ จ;

มหามจฺจา จยตโย, ตถา ยตนวาสิโน.

๒. ตพฺเพเต อาทิปาทสฺส, โรหเณ วสโต สโต;

อนาโรจาปยิตฺวาน, ภูปาลมตสาสนํ.

๓. สมฺภูยมนฺตยิตฺวาน, สมานจฺฉนฺทตํ คตา;

อทํสุ ยุวราชสฺส, ลงฺการชฺชาภิเสจนํ.

๔. โอปรชฺเช นิเวเสสุํ, มานภรณนามกํ;

กุมารํ ปุพฺพจาริตฺต-มคฺคํ ลงฺฆิตฺถ เต’ขิลา.

๕. ตโย’ถ ภาตโร สพฺเพ, เต มาณภรณาทโย;

ชยพาหุมหีปาล-สหิตา สหสา ตทา.

๖. มุตฺตามณิปฺปภูติกํ, รตนํ สารสมฺมตํ;

สพฺพํ หตฺถคตํ กตฺวา, วาหนญฺจ คชาทิกํ.

๗. สกลํ พลมาทาย, ปุลตฺถินครา ตทา;

ขิปฺปํ ตํ วิกฺกมภุชํ, คณฺหิสามา’ติ นิกฺขมุํ.

๘. สุตฺวา ปวตฺตึ สกลํ, อิมํ วิกฺกมพาหุโส;

ตา ตสฺสนฺติมสกฺการํ, วิธาตุํ หนฺทโน ลภึ.

๙. อิทานิ ขิปฺปํ คนฺตฺวาน, ปุลตฺถินครํ ตหึ,

ตา ตสฺสาฬาหนฏฺฐาน ทสฺสเน เนว โส อหํ.

๑๐. โสกภารํ วิโนเทสฺสํ, มม เจโต คตํ อิติ;

กตทฬฺห ววตฺถาโน, วินิคฺคมฺม ตโต ปุรา.

๑๑. ปุลตฺถิปุรมาคจฺฉํ, อาทิปาโท’ติ สาสโส;

สตฺตฏฺฐสตสงฺเขน, พเลน ปริวาริโต.

๑๒. อนฺตราลปเถเยว, คุตฺตหาลกมณฺฑเล;

คาเม ปน สมุกฺกเวฺห, ทิสฺวา เสนงฺคมาคตํ.

๑๓. มหนฺตํ ยุทฺธสนฺนทฺธํ, เอกวีโร ภยาติโก;

ยุชฺฌิตฺวา เต ปลาเปสิ, ขเณเนว ทิโสทิสํ.

๑๔. ตโย เต ภาตโร ตตฺถ, สมฺปตฺตาว ชยา ตโต;

อภิมานุทฺธตา ขิปฺปํ, อนฺนยฺห พลวาหนํ.

๑๕. อาทิปาทกชมฺพูติ, วิสฺสุตมฺหิ ปเทสเก;

สงฺคาเมสุํ ปราเชสิ, ภิยฺโย ยุชฺฌิตฺถ โส ตโย.

๑๖. ตติยํ กฏคามสฺมึ, กาฬวาปฺยํ จตุตฺถกํ;

ปญฺจมํ อุทฺธฏทฺวาเร, ฉฏฺฐํโส ปงฺกเวลเก.

๑๗. เตหิ ยุทฺธํ กริตฺวาน, คหีตวิชโย สทา;

ปุลตฺถิปุรมาคญฺจิ, สหามจฺจ ปริชฺชโน.

๑๘. สจินฺติตกฺกเมเนว, ปสฺสิตฺวาฬาหนํ ปิตุ;

วิทูริตมหาเสโก, ลทฺธสฺสาโส ปุเรวสํ.

๑๙. ทุกฺเข สหาย ภูตาน-มตฺตโน โส ยถารหํ;

อมจฺจานมทา สพฺพ-โภเค ฐานนฺตเร หิ โส.

๒๐. ภฏานญฺจาปิ สพฺเพสํ, สหายาตานมตฺตโน;

อนุรูปมทา วุตฺตึ, สรํ ทุกฺขสหายตํ.

๒๑. มาณาภรณภูโปปิ, สทฺธึ เสเสหิ ภาตูหิ;

กริตฺวา โรหณํ ปสฺสํ, โรหณญฺจ สหตฺถคํ.

๒๒. ตโต กิตฺติสิรีเมเฆ, สทฺวาทสสหสฺสกํ;

รฏฺฐํ ทตฺวาน วสิตุํ, ตหึเยว สมาทิสิ.

๒๓. อาณตฺโต ภาตรากิตฺติ-สิรีเมโฆ ชนาธิโป;

คนฺตฺวา วสิ ปุเรตตฺถ, มหานาคหุลวฺหเย.

๒๔. สิรีวลฺลภนามสฺส, กุมารสฺสาปิ จาทิสิ;

เทสมฏฺฐสหสฺสวฺหํ, ทตฺวาน วสิตุํ ตหึ.

๒๕. ตเถว โสปิ คนฺตฺวาน, อุทฺธนทฺวารนามกํ;

คามํ กตฺวา ราชทานึ, วสนฺโต อนุสาสิตํ.

๒๖. สยญฺจ สหเสนาย, คนฺตฺวา ทกฺขิณปสฺสกํ;

วีรพาหูติ ปญฺญาโต, ปุงฺขคามํ สมาวสิ.

๒๗. มาตา จ ติณฺณํ ภาตูนํ, ชยพาหุ จ ภูมิโป;

นิวสึสุ ตทา กิตฺติ-สิริเมฆสฺส สนฺติเก.

๒๘. ตโต สํวจฺฉเร’ตีเต, เต มาณภรณาทโย;

เตนตฺตนิ กตํ ยุทฺเธ, สพฺพํ วิกฺกมพาหุนา.

๒๙. ทุราโรหํ มหนฺตํ ตํ, ปราชยตราภวํ;

อนุสฺสรนฺตพหุโส, อภิมานสมุนฺนตา.

๓๐. มุทฺธาภิสิตฺตราชูน-เมกากีราชรฏฺฐกํ;

วินายมภิเสเกน, กถํ นามานุโภสฺสติ.

๓๑. อิติ อิสฺสา ปรตฺตญฺจ, ยาตา สงฺคยฺหสาวเก;

ภิยฺโย สมฺภูยสงฺคาม-กรณตฺถาย นิกฺขมุํ.

๓๒. สุตฺวา ตมตฺถํ ทูเตหิ, โส วิกฺกมภุโชปิ จ;

อคา เตสํว วิสยํ, มหาเสนาปุรกฺขโต.

๓๓. เทเส ทกฺขิณเก โพธิ-เสนปพฺพตคามเก;

ยุชฺฌิตฺวา เต ปราเชสิ, ตโย วิกฺกมพาหุโส.

๓๔. ริปโว ทานิ เม สพฺเพ, อุมฺมูเลสฺสามหํ อิติ;

ปลายนฺเต นุพนฺธิตฺถ, ปทานุปทิกํ’ว เต.

๓๕. เต จ ทุคฺคํ ปลายึสุ, ปญฺจโยชนรฏฺฐเก;

ขิปฺปํ ปาเวกฺขิ กลฺยาณึ, โส’ปิ เต คหณตฺถิโก.

๓๖. วีโร อริยเทสิโย, วีรเทโวติ ปากโฏ;

ปฬนฺทีปิสฺสโร เอโก, ภูสํ สหสิโก ตทา.

๓๗. สทฺธึ สูเรหิ โยเธหิ, มหาติตฺถมฺหิ โอตริ;

กาตุํ หตฺถคหํ สกฺกา, ลํกาทีปนฺติ จินฺติย.

๓๘. โส วิกฺกมภุโช สุตฺวา, ปวตฺตึ ภูภุโช ตทา;

ยาวตา นาตฺร ลํกายํ, ลทฺโธคาโห ภวิสฺสติ.

๓๙. ตาว อุมฺมูลนีโยติ, กลฺยาณิมฺหา วินิคฺคโต;

มหาติตฺถมฺหิ มนฺนาร-นามกํ คามกํ คโต.

๔๐. กตฺวาน วีรเทโว’ปิ, สงฺคามํ เตน ราชินา;

อนีกงฺคาทโย ราช-ปุตฺเต เทฺว ภาตโรปิ จ.

๔๑. เสนาธินายกญฺเจว, กิตฺตินามปฺปกาสิตํ;

ฆาเตตฺวา สหสา วีร-สมฺมเต จ พหูชเน.

๔๒. คาเหตฺวา ชีวคฺคาหํโส, รกฺขกญฺจ จมูปตึ;

สพลํ ตํ ปราเชตฺวา, อนุพนฺธิ ปทาปทํ.

๔๓. ปลายมาโน โส ภีโต, อาคนฺตฺวาน นิชํ ปุรํ;

หตฺถสารํ สมาทาย, โกฏฺฐสารํ คโต ลหุํ.

๔๔. ปจฺฉโต ปจฺฉโต วีร-เทโว ตมนุพนฺธิย;

อาคนฺตฺวาน ปุเรวาสํ, กติปาหํ วิธายโส.

๔๕. คณฺหิตุํ วิกฺกมภุชํ, ตตฺเถว ตุริตํ อคา;

เปสยิตฺวา สกํ โสปิ, มหนฺตํ สกลํ พลํ.

๔๖. ยุชฺฌาเปตฺวาน ฆาเตตฺวา, คาเม อนฺตรวิฏฺฐิเก;

มหากทฺทมทุคฺคมฺหิ, วีรเทวํ มหพฺพโล.

๔๗. อภิเสกํ วินาเยว, ปุลตฺถิ นคเร วสํ;

อกาสิ ราชรฏฺฐสฺส, ปสาสนวิธึ วิภู.

๔๘. อปนียรเณ ฉนฺทํ, ภาตโรปิ ตโย ตโต;

อาวสึสุ ยถาปุพฺพํ, คนฺตฺวา รฏฺฐํ สกํ สกํ.

๔๙. จตุโรปิ มหีปาลา, ยตมานา จิรํ ตหึ;

เอกจฺฉตฺตงฺกิตํ กาตุํ, เนว สกฺขึสุ สพฺพโส.

๕๐. อนิสมฺมการิภาเวน, กุลีเน ปริหาปยุํ;

ฐเปสุญฺจ มหนฺตตฺเต, หีเน สาภิมเต ชเน.

๕๑. วฑฺฒิตํเนกธา สมฺมา, รญฺญา วิชยพาหุนา;

สาสนญฺจ ตถาโลกํ, หาปยึสุ สุพุทฺธิโน.

๕๒. กุลีนานํ มนุสฺสาน-มภาเวปิ จ ตาทิเส;

โทเส วิตฺตํ ตทายตฺตํ, ปสยฺหาวหรึสุ จ.

๕๓. ปีเฬตุํ สกลํ โลก-มุทฺธรนฺตาธิกํ พลึ;

อุจฺฉูว อุจฺฉุยนฺเตเต, ขีณโก สาธเนสิโน.

๕๔. อุทฺธริตฺวาน พุทฺธาทิ-สนฺตเก โภคคามเก;

โส วิกฺกมภุโช ราชา, เสวเกสุ สมปฺปยี.

๕๕. ปุลตฺถินคเร เนก-วิหาเร ธาตุมณฺฑิเต;

โสว เทสนฺตรียานํ, ภฏานํ วสิตุํ อทา.

๕๖. สทฺเธหิ ปตฺตธาตุสฺส, ทาฐาธาตุวรสฺส จ;

ปูชนตฺถาย ทินฺนานิ, มณิมุตฺตาทิกานิ จ.

๕๗. จนฺทนาครุกปฺปุรํ, สุวณฺณาทิมยา พหู;

ปฏิมาโย จ อจฺฉิชฺช, ยถากามํ วยํ นยี.

๕๘. สาสนสฺส จ โลกสฺส, กฺริยมานมุปทฺทวํ;

ปสฺสนฺตา พหุโส ตสฺมึ, ตทา นิพฺพนฺนมานสา.

๕๙. อฏฺฐมูลวิหาเรสุ, ยตโย ครุสมฺมตา;

ปํสุกูลิกภิกฺขู จ, โกฏฺฐาสทฺวยนิสฺสิตา.

๖๐. เอวํ ติตฺถิยตุลฺยานํ, สาสโนปทฺทวํ พหุํ;

กโรนฺตานํ สกา สมฺภา-ปยาตํ ปวรํ อิติ.

๖๑. ทาฐาธาตุวรํ ปตฺต-ธาตุมาทาย โรหณํ;

คนฺตฺวา วาสมกปฺเปสุํ, ผาสุฐาเน ตหึ ตหึ.

๖๒. ตเถว ผาสุฐาเนสุ, วิปฺปกิณฺณา ตหึ ตหึ;

เต กุลีนา นิลีนา’ว, หุตฺวา วาสมกปฺปยุํ.

๖๓. ปกฺขทฺวยมหีปาล-คยฺหาสีมา สุฐาปิตา;

สามนฺตา อญฺญมญฺเญหิ, กโรนฺโต พหุโส รณํ.

๖๔. สุสมิทฺเธสุ เนเกสุ, คาเมสุ นิคเมสุ จ;

อคฺคึ เทนฺตา ตฬาเก จ, ฉินฺทนฺตา ชลปูริเต.

๖๕. นาเสนฺตา สพฺพถา สพฺพ-มาติกาวรณานิ จ;

ฉินฺทนฺตา นาฬิเกราทิ, โส ปกาเร จ ภูรุเห.

๖๖. ยถา โปราณกคฺคาม-ฐานนฺติปิ น ญายเต;

วินาเสสุํ ตถา รฏฺฐํ, อญฺญมญฺญวิโรธิโน.

๖๗. เต จ ภูมิ ปตีคาม-วิโลปํ ปตฺถโมสนํ;

กาเรนฺตา นิชจาเรหิ, อาจรุํ โลกุปทฺทวํ.

๖๘. กุลีนานํ มนุสฺสานํ, ทาสกมฺมกราปิ จ;

สสามิโน’ติ วตฺตนฺตา, นิสฺสงฺกา วีตภีติกา.

๖๙. หุตฺวา ยุธียา ราชูนํ, อพฺภนฺตรปวตฺติโน;

พลวนฺตตรา ชาตา, ลทฺธฐานนฺตรา ตทา.

๗๐. ชนา สมนฺตกูฏาทิ-เนกทุคฺคนิวาสิโน;

อเทนฺตา ภูมิปาลานํ, ปุพฺพปฏฺฐปิตํ กรํ.

๗๑. ราชาณมคเณนฺตา เต, คตา ทามริกตฺตนํ;

สกํ สกํ’ว วิสย-มาวสึสุ สมุทฺธตา.

๗๒. อนตฺเถ นิจิตา นาม, ปริวตฺตนฺติ สพฺพตา;

อิติ วตฺตพฺพ ตํเยว, ยาตํ ลงฺกาตลํ ตทา.

๗๓. เอวํ คามกโภชกา วิย ภุสํเตโช วิหีนา สทา;

อจฺจนฺตํ พฺยสนาติ สตฺตหทยา ราชาภิมานุชฺฌิตา.

๗๔. นิจฺจํ อตฺตปรตฺถสิทฺธิวิธุราสงฺคา วิหีนาสยา;

สพฺเพ เต วิหรึสุ ภูมิปตโย จาริตฺตมคฺคาติคา.