อฏฺฐปญฺญาสติม ปริจฺเฉท

โลกสาสน สํคหกรโณ

๑. วิจินิตฺวา กุลีเน โส, ชเน สพฺเพ สมาทิย;

สการกฺขาย โยเชสิ, ยถาจารํ มหีปติ.

๒. อุจฺจํ ปุลตฺถินคเร, ปาการํ การยี ถิรํ;

เนกโคปุรสํยุตฺตํ, ยุธากมฺมสุรญฺชิตํ.

๓. สมนฺตายตวิตฺถิณฺณ-คมฺภีรปริขายุตํ;

อุจฺจปตฺถณฺฑิโลเปตํ, ทุปฺปธํสมราติหิ.

๔. อุปสมฺปทกมฺมสฺส, คณปูรกภิกฺขูนํ;

อปฺปโหเนกภาเวน, สาสนฐิติมานโส.

๕. อนุรุทฺธนรินฺทสฺส, สหายสฺสาถ สนฺติกํ;

รามญฺญวิสยํ ทูเต, เปเสตฺวา สหปาภเต.

๖. ตโต อาณาปยิตฺวาน, ปิฏกตฺตยปารเค;

โส สีลาทิคุณาวาเส, ภิกฺขโว เถรสมฺมเต.

๗. เต อุฬาราหิ ปูชาหิ, ปูชยิตฺวา นริสฺสโร;

ปพฺพชฺชา อุปสมฺปตฺติ, การยิตฺวา อเนกโส.

๘. ปิฏกตฺตยญฺจ พหุโส, กถาเปตฺวา สวณฺณนํ;

ลงฺกาโย’สกฺกมานํ โส, โชตยี ชินสาสนํ.

๙. ปุตตฺถินครสฺสนฺโต, ปเทสสฺมึ ตหึ ตหึ;

วิหาเร การยิตฺวาน, พหุเก สุมโนหเร.

๑๐. ภิกฺขโว ตตฺถ วาเสตฺวา, นิกายตฺตยวาสิโน;

ปจฺจเยหิ อุฬาเรหิ, สนฺตปฺเปสิ จตูหิปิ.

๑๑. ผลิกตฺถมฺภกจารุ-ปาการปริขายุตํ;

ปญฺจภูมกปาสาท-ปวเร โน’ปโสภิตํ.

๑๒. สมสนฺตา วาสปนฺตีหิ, สุภาหิ สุวิราชิตํ;

นิรกิณฺณมสมฺพาธ วรภาสุร โคปุรํ.

๑๓. วิหารํ การยิตฺวาน, วตฺถุตฺตยปรายโน;

นิกายตฺตยวาสิสฺส, ภิกฺขุสงฺฆสฺส’ทาสิโส.

๑๔. สงฺฆสฺส ปากวฏฺฏตฺถํ, รฏฺฐํ ทตฺวา’ฬิสารกํ;

สกลํ สนฺนิวาสีหิ, เนตฺติเกหิ สเหว โส.

๑๕. เนกสตานิภิกฺขูนํ, วาสยิตฺวาน ตตฺถ โส;

สตตํ สมฺปวตฺเตสิ, อุฬารํ จตุปจฺจยํ.

๑๖. ทาฏฺฐาธาตุฆรํจารุ, การยิตฺวา มหารหํ;

ทาฐาธาตุสฺส นิจฺจํ โส, มหามหมการยิ.

๑๗. คณสงฺคณิกา’เปโต, โปตฺถกํ ธมฺมสงฺคณึ;

ปริวตฺเตสิ โสปาโต, สุนฺทเร ธมฺมมนฺทิเร.

๑๘. นจฺจาทิคนฺธมาลาทิ-เนกปูชมฺปวตฺติย;

สีเรน สทฺธาสมฺพนฺโธ, สมฺพุทฺธมภิวนฺทติ.

๑๙. ชมฺพุทีปาคเต จาค, สูโร โส ภุวิริสูรโย;

ตปฺเปสิ ธนทาเนน, ทานิเยเนก โส วิภู.

๒๐. สทฺธมฺมกถิกานํ โส, ปูชา กตฺวาน เนกโส;

เทสาเปสิจ สทฺธมฺมํ, สทาธมฺมคุเณ รโต.

๒๑. ติกฺขตฺตุํ โส ตุลาภาร-ทานํ ทิเนสุ ทาปยิ;

อุโปสถํ โวปวสิ, สุวิสุทฺธมุโปสเถ.

๒๒. อทา ทณฺฑิสฺสรํ ทาน-มนุสํวจฺฉรํ วิภู;

ปิฏกตฺตยํ ลิขาเปตฺวา, ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทาปยิ.

๒๓. มหคฺฆมณิมุตฺตาทิ-รตนานิ สเปสิย;

ชมฺพุทีเป มหาโพธึ-เนกกฺขตฺตุม ปูชยิ.

๒๔. กณฺณาฏภูมิปาเลน, โจฬรญฺญา จ เปสิตา;

ทูตามหนฺตมาทาย, ปณฺณาการมิธาคตา.

๒๕. อทฺทสํสุ มหีปาลํ, ตโต โส ตุฏฺฐมานโส;

เตสํ อุภินฺนํ ทูตานํ, กตฺตพฺพํ สาธุการิย.

๒๖. เตสุ อาโท’ว กณฺณาฏ-ทูเตหิ สห เปสิย;

ทูเต สกีเย กณฺณาฏ-นิกฏํ สารปาภเต.

๒๗. อตฺตโน วิสยํ ปตฺเต, โจโฬ สีหฬ ทูตเก;

สหสา กณฺณนาสาสุ, ปาปยึสุ วิรูปตํ.

๒๘. สมฺปตฺตวิปฺปการาเก, อิธาคนฺตฺวาน ราชิโน;

กถยึสุ ตทา สพฺพํ, โจเฬน กตมตฺตนิ.

๒๙. อุทฺทิปิตาภิมาโน โส, สกลามจฺจมชฺฌโค;

อวฺหาย ทมิเฬ ทูเต, อิติ โจฬสฺส สนฺทิสิ.

๓๐. เสนํ วินา’ว เอกสฺมึ, ทีเป มชฺเฌ มหณฺณเว;

พาหาพลปริกฺขาวา, โหตุโน ทฺวนฺทยุทฺธโต.

๓๑. พลํ สนฺนยฺห สกลํ, รชฺเช ตุยฺหํ มมา’ถ วา;

ตวา’ภิมต โทสมฺหิ, สงฺคาโม วา กรียตํ.

๓๒. มยา วุตฺตกฺกเมเนว, วตฺตพฺโพ โว ชนาธิโป;

อิติ วตฺวาน เต ทูเต, อิตฺถลงฺการ มณฺฑิเต.

๓๓. วิสฺสชฺชิย ลหุํโจฬ-มหีปาลสฺส สนฺติกํ;

ตโต เสนงฺคมาทาย, อนุราธ ปุรํ คมิ.

๓๔. มตฺติกาวาฏติตฺเถ จ, มหาติตฺเถ จ เปสยี;

โจฬรฏฺฐํ’ว คนฺตฺวาน, ยุชฺฌิตุํ เทฺว จมูปติ.

๓๕. สชฺชนฺเตสุ จมูเปสุ, นาวาปาเถยฺยกานิ จ;

ยุทฺธตฺถาย พลํ โจฬ-รฏฺฐเปสนการณา.

๓๖. ตทา ตึสติเม วสฺเส, เวฬกฺการสนามกา;

พลกายา ตหึคนฺตุ-มนิจฺฉนฺตา วิโรธิโน.

๓๗. มาเรตฺวาน อุโภ เสนา-นาเถ มตฺตคชาวิย;

สมนฺตโต วิลุมฺปึสุ, ปุลตฺถิปุรมุทฺธตา.

๓๘. ปุตฺเตหิ ตีหิ สหิตํ, ราชิโน จ กณียสึ;

คณิตฺวา สหสา ราช-ปาสาทํ จาปิ ฌาปยุํ.

๓๙. ราชา นิกฺขมฺม ขิปฺปํ โส, คนฺตฺวา ทกฺขิณปสฺสกํ;

เสเล วาตคิริวฺหสฺมึ, สารํ ภณฺฑํ ฐปาปิย.

๔๐. วีรพาหุปราเชน, สีหวิกฺกมสาลินา;

มหตา จ พโลเฆน, สมนฺตา ปริวาริโต.

๔๑. ปุลตฺถิปุรมาคมฺม, วตฺเตนฺโต ทารุณํ รณํ;

ปลาเปสิ ขเณเนว, พลกาเย สมาคเต.

๔๒. มาริตาน จมูปาน-มฏฺฐิสงฺฆาฏธิฏฺฐิตํ;

ปริกฺขิปิตฺวา จิตกํ, เวริภูเต พลาธิเป.

๔๓. พนฺธยิตฺวาน ขาณุมฺหิ, ปจฺฉา พาหํ สุพนฺธนํ;

ปริโต วิปฺผุรนฺตีหิ, อคฺคิชาลาหิ ฌาปยิ.

๔๔. ฆาเตตฺวา ตตฺถ มานีตํ, คามานิ ธรณีปติ;

อกาสิ ลงฺกาวสุธํ, สพฺพถา วีตกณฺฏกํ.

๔๕. ยุชฺฌิตุํ สห โจเฬน, ราชา อตฺตกตาวธึ;

อนติกฺกมฺม โส ปญฺจ-จตฺตาลีสมฺหิ วจฺฉเร.

๔๖. สนฺนทฺธํ พลมาทาย, คนฺตฺวา สาครปฏฺฏนํ;

ตสฺสาภิคมนํ ปสฺสํ, กญฺจิกาลํ ตหึ วสํ.

๔๗. อนาคตตฺตา โจฬสฺส, ตสฺส ทูเต วิสฺสชฺชิย;

ปุนาคนฺตฺวา วสีราชา, ปุลตฺถินคเร จิรํ.

๔๘. มหาเหฬิ สเรหรุ, มหาทตฺติกนามิกา;

กฏุนฺนรูปณฺฑวาปี, กลฺลคลฺลิก นามิกา.

๔๙. เอรณฺเฑคลฺลวาปี จ, ทีฆวตฺถุกวาปิกา;

มณฺฑวาฏกวาปี, จ, กิตฺตคฺคโพธิปพฺพตา.

๕๐. วลาหสฺส มหาทารุ, คลฺลกุมฺภีลโสพฺภกา;

ปตฺตปาสาณวาปี จ, วาปี จ กาณนามิกา.

๕๑. เอตา จญฺญา จ โส ฉินฺน-มริยาทา วาปิโย พหู;

พนฺธาเปสิ สทาทีน-สตฺเต พทฺธ หิตาสโย.

๕๒. ภูมินฺโท กนฺทรา-คงฺคา-นทีสุ จ ตหึ ตหึ;

สุภิกฺขํ การยี รฏฺฐํ, พนฺเธตฺวา’วรณานิ โส.

๕๓. วิหารา’ภยจาริตฺต-เภทินึ มหิสํสก;

ปริหาเร สพฺพโสจฺฉิชฺช-คาหยิตฺวา คลมฺหิ ตํ.

๕๔. ปุรมฺภา พหิ กาเรตฺวา, มหาสงฺฆํ ขมาปิย;

ปกาเสสิ จ โลกสฺส, สงฺฆคารวมตฺตโน.

๕๖. มหาคาเม นิกายานํ, ติตเย โจฬนาสิเต;

ธาตุคพฺเภ จ พนฺเธสิ, ถูปารามทฺวเย’ปิ จ.

๕๗. มาตุยา’ฬาหณฐาเน, ตเถว ปิตุโนปิ จ;

อกา ปญฺจ มหาวาเส, ตถา พุทลวิฏฺฐิยํ.

๕๘. ปณฺฑวาปี จ ปาฐีโน, รกฺขเจติยปพฺพโต;

ตเถว มณฺฑลคิริ-มธุตฺถลวิหารโก.

๕๙. อุรุเวลวฺหโย เทว-นคเร จ วิหารโก;

มหิยงฺคณวิหาโร จ, สีตลคฺคามเลณกํ.

๖๐. ชมฺพุโกลวิหาโร จ, ตเถว คิริกณฺฑโก;

กุรุนฺทิยวิหาโร จ, ชมฺพุโกลกเลณกํ.

๖๑. ภลฺลาตกวิหาโร จ, ตเถว ปรคามโก;

กาสคลฺลวฺหโย จนฺท-คิริวฺหย วิหารโก.

๖๒. เวลคามวิหาโร จ, มหาเสนวฺหคามโก;

วิหาโร จา’นุราธมฺหิ, ปุเร โพธิฆรํ ตถา.

๖๓. อิจฺเจวมาทโยเนเก, วิหาเร จ พหู วิภู;

ปฏิสงฺขริชิณฺเณ โส, คาเม จา’ทา วิสุํ วิสุํ.

๖๔. สมนฺตกูฏ เสลตฺถํ, มุนินฺทปทลญฺชนํ;

ปณมตฺถาย คจฺฉนฺตา, มนุสฺสา ทุคฺคมญฺชเส.

๖๕. สพฺเพ มา กิลมนฺตู’ติ, ทานวฏฺฏาย ทาปยิ;

สาลิกฺเขตฺตาทิสมฺปนฺนํ, คิลีมลยนามกํ.

๖๖. กทลีคามมคฺเค จ, หูวรฬญฺชเส ตถา;

คาเม ทตฺวาน ปจฺเจกํ, สาลาโย จาปิ การยิ.

๖๗. อนาคเต ตํ ภูปาลา, มา คณฺหนฺตู’ติ เลขิย;

อกฺขรานิ สิลาถมฺเภ, ปติฏฺฐาเปสิ ภูมิโป.

๖๘. คามํ อนฺตรวิฏฺฐิญฺจ, ตถา สงฺฆาฏคามกํ;

สิริมณฺฑคลารามญฺจ, อทาโส ลาภวาสินํ.

๖๙. วนชีวกภิกฺขูน-มทา โส จตุปจฺจเย;

พนฺธูนมฺปิ จ โส เตสํ, โภคคาเม ปทาปยิ.

๗๐. ปาวารคฺคิกปลฺลานิ, วิวิเธ โอสเธปิ จ;

สีเต อุตุมฺหิ พหุโส, ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทาปยิ.

๗๑. อทา สพฺพปริกฺขาเร, ปริกฺขาเร ตถาตฺถ โส;

เนกวาเรสุ สกฺกจฺจํ, ภิกฺขุสงฺฆสฺส พุทฺธิมา.

๗๒. สงฺฆสฺส ปากวฏฺฏตฺถํ, ภิกฺขูนํ ลาภวาสินํ;

เวยฺยาวจฺจกรานญฺจ, ปูเชตุํ เจติยาทิกํ.

๗๓. ปทินฺนา ปุพฺพราชูหิ, เย คามา โรหเณ พหู;

เตปิ สพฺเพ อนูเน โส, ยถาปุพฺพํ ฐเปสิ จ.

๗๔. อทาสิ ปิฐสปฺปีน-มุสเภ พลิโน พหิ;

ภตฺตํ จา’ทาสิ โส กาก โสณาทีนํ ทยาปโร.

๗๕. อทาสิเนกตา เวยฺย-การกานํ มหากวี;

สทฺธึ ปเวณิคาเมหิ, วิตฺตชาตมนปฺปกํ.