อฏฺฐจตฺตาลีสติม ปริจฺเฉท

เอกราชโก

๑. ตโต ตสฺสา’นุโช เสโน, ฉตฺตํ อุสฺสาปยี ปุเร;

ปิยํ’ว ปุตฺตํ ปสฺสนฺโต, สตฺเต สพฺเพ มหาธโน.

๒. จริยํ ปุพฺพราชูนํ, สมาจริ ยถาภตํ;

อปุพฺพมฺปิ จ วตฺเตสิ, จริยํ ธมฺมสํหิตํ.

๓. ภิกฺขูนํ ภิกฺขูนีนญฺจ, ญาตีนํ ทีปวาสินํ;

มจฺฉานํ มิคปกฺขีนํ, กตฺตพฺพํ ส สมาจริ.

๔. มหินฺทํ ปรตีรํ โส, คตํ โยชิยมารยิ;

เอวํ โส สุวิโสเธสิ, รชฺชปจฺจตฺถิเก’ขิเล.

๕. มหาทานํ ปวตฺเตสิ, ยาจกานํ ธเนสินํ;

ภิกฺขูนํ พฺราหฺมณานญฺจ, มนุญฺญํ ราชโภชนํ.

๖. อเหสุํ อนุชาตสฺส, มหินฺโท กสฺสโป ตถา;

อุทโยติ ตโย เตสุ, มหินฺโท ยุวราชโก.

๗. หุตฺวา ตสฺสานุวตฺตนฺโต, สกฺกจฺจํ ตมุปฏฺฐหิ;

สงฺฆานามาสิ ราชสฺส, ภริยา ตสฺส ราชินี.

๘. กีฬนตฺถํ สมุทฺทสฺส, คเต ราชินิ ปฏฺฏนํ;

อุทโย อาทิปาโทโส, โอหีโน นคเร ตทา.

๙. นาลนามํ คเหตฺวาน, ธีตรํ มาณิลานิยา;

รกฺขิตํ ราชรกฺขาย, ปุฬตฺถินครํ อคา.

๑๐. ราชา ตสฺมึ อกุชฺฌิตฺวา, สนฺธึ กตฺวา อกุปฺปิยํ;

มหาทีปาทํ เปเสตฺวา, โตสตฺวา ตํ อิธานยิ.

๑๑. เอวํ สมคฺคา เต อาสุํ, ตโต ปฏฺฐาย ขตฺติยา;

รกฺขนฺตา สาสนํ โลกํ, วสึสุ สุสมาหิตา.

๑๒. ตโต เกนจิ กาเลน, ปณฺฑุราชา มหาพโล;

ชมฺพุทีปา อิธา’คมฺม, ทีป คณฺหิตุมารภิ.

๑๓. ราชา สุตฺวา มหาเสนํ, เปสุยิตฺถ ตทนฺติกํ;

อมจฺจานํ วิวาเทน, ถทฺโธตาโร นาราธิโป.

๑๔. ปณฺฑุราชา วินาเสนฺโต, สพฺพํ ตํ เทสมุตฺตรํ;

ขนฺธาวารํ นิเวเสสิ, มหาตาลิตคามเก.

๑๕. วสนฺตา ทมิฬา เอตฺถ, พหโว เย ตหึ ตหึ;

สพฺเพ ตํ ปกฺขิยาเหสุํ, ตโต โส พลวา อหุ.

๑๖. ตตฺถ คนฺตา มหาเสนา, รญฺโญ ยุชฺฌิตุมารภิ;

หตฺถิกฺขนฺธคโต ปณฺฑุ-ราชาปิ สมุปาวิสิ.

๑๗. อหุ ทมิฬเสนาสา, ปสฺสนฺติ สามิโน มุขํ;

สมฺปตฺตพลหุสฺสาหา, ตทตฺเถ จตฺตชีวิตา.

๑๘. ทีปเสนา ตุ สามิน-มภาเวน นิรุสฺสุกฺกา;

ยุชฺฌนฺติ ปริภินฺทิตฺวา, ปลายิตฺถ ตโต ตโต.

๑๙. โอตริตฺถมหาเสนา, ปณฺฑุราชาสฺส ตงฺขเณ;

มารเสนาว คจฺฉนฺติ, วิจุณฺเณนฺติ มหาชนํ.

๒๐. ราชา เสนาย ภินฺนตฺตํ, สุกฺกา สพฺพํ สมาทิย;

หตฺถสารํ ปุรํ หิตฺวา, มลยาภิมุโข คโต.

๒๑. ตโต หตฺถึ สมารุยฺห, ยุวราชา มหินฺทโก;

ยุชฺฌนฺโต สกเสนาย, ปลาตตฺตํ สเมกฺขิย.

๒๒. เอเกนเม น สกฺกา เว, สพฺเพ เอเตหิ มาริตุํ;

เอเตสํ น จ นีจานํ, หตฺเถสุ มรณํ สุขํ.

๒๓. ตสฺมา วรํ เม มรณํ, มยา เอเวติ จินฺติย;

หตฺถิกฺขนฺธคโตเยว, ฉินฺทิ โส สีสมตฺตโน.

๒๔. ตํ ทิสฺวา พหโว สีเส, ตตฺถ ฉินฺทึสุ เสวกา;

ตํ ทิสฺวา ทมิฬี เสนา, หฏฺฐตุฏฺฐา ปโมทิสา.

๒๕. เอตํ สพฺพํ สเมกฺขิตฺวา, อาทาปาโท สกสฺสโป;

ตุรงฺควรมารุยฺห, สุสนฺนทฺโธ มหายุโธ.

๒๖. วิหารมุปสงฺกมฺม, อภยํ เอกโกว โส;

ตาทิสมฺปิ มหาเสนํ, โอคาเหตฺวา วิทารยิ.

๒๗. สุปณฺโณ วิย คณฺหนฺโต, ภูชเคน สลิลาล เย;

โส ตํ สพฺพํ นิวตฺเตสิ, อตฺตานญฺจ สุโคปยิ.

๒๘. อสฺโส เอโกว ทิสฺสิตฺถ, ตุรงฺคาวลิสนฺนิโภ;

อตฺตโน โส ชนํ กญฺจิ, อปสฺสนฺโต’นุคามินํ.

๒๙. กึ เม เอเกน เวรินํ, ปูริเตน มโนรถํ;

กาลนฺตเรหํ ชีวนฺโต, ปูเรสฺสํ เม มโนรถํ.

๓๐. ตสฺมา คนฺตุํว ยุตฺตนฺติ, นิมฺโผเฏตฺวา มหาพลํ;

นิพฺภโยว มหาโยโธ, โกณฺฑิวาตมุปาคมิ.

๓๑. ปณฺฑุราชา มหาเสนา, อคฺคเหสิ ตโต ปุรํ;

สีสํ ตํ ยุวราชสฺส, ปณฺฑุราชสฺส ทสฺสยุํ.

๓๒. โส ตํ ทิสฺวา จ ฌาเปตฺวา, ราชูนํ ปณฺฑุเทสินํ;

สพฺพมาฬาหเน กิจฺจํ, ตสฺส กาตุํ นิโยชยิ.

๓๓. สพฺพํ สารํ หราเปสิ, ภณฺฑาคารมฺหิ ราชิโน;

อคฺคณฺหิตฺถ คเหตพฺพํ, วิหาเร นคเรปิ จ.

๓๔. ปาสาเท รตเน สพฺเพ, โสวณฺณํสตฺถุพิมฺพกํ;

สิลามย มุนินฺทสฺส, จกฺขุภูก มณิทฺวยํ.

๓๕. ตถา โสวณฺณปฏฺเฏ จ, ถูปารามมฺหิ เจติเย;

สุวณฺณ ปฏิมาโย จ, วิหาเรสุ ตหึ ตหึ.

๓๖. สพฺพํ คเหตฺวา นิสฺสารํ, ลงฺกาทีป มกาสิ โส;

ฉฑฺฑยิตฺถ ปุรํ รมฺม, ยกฺขภกฺขิต รูปกํ.

๓๗. ราชา’ปิ รกฺขํ ทตฺวาน, มหามคฺเค ตหึ ตหึ;

คงฺคาทฺวย มุเข วาสํ, กปฺเปสิ ปริสงฺกิโต.

๓๘. ปณฺฑุราชา ตโต สทฺธึ, กาตุํ สีหฬสามินา;

อมจฺเจ ตตฺถ เปเสสิ, ทิสฺวา เต สีหลาธิโป.

๓๙. สุณิตฺวา สาสนํ เตสํ, สพฺพํ ตํ สมฺปฏิจฺฉิย;

ทูตานํ การยิตฺวาน, ยถากาเมน สงฺคหํ.

๔๐. หตฺถิทฺวยํ สทตฺวาน, สพฺพมาภรณมฺปิ จ;

ตสฺส เปเสสิ ทูเตโส, อตฺตโนปิ หิตาวเห.

๔๑. ปณฺฑุราชา สิตํ สพฺพํ, ทิสฺวา สนฺตุฏฺฐมานโส;

นิยฺยาเตตฺวาน ทูตานํ, ตทเหว มหาปุรํ.

๔๒. นิกฺขมิตฺวา ปุรา คนฺตฺวา, น จิเรเนว ปฏฺฏนํ;

ตตฺถ อารุยฺห นาวํ โส, สก เทส มุปาคมิ.

๔๓. ตโต อาคมฺม นครํ, สีลาเมโฆ มหีปติ;

ยถาฐาเน ฐเปตฺวาน, ทีปํ วสิ สมาหิโต.

๔๔. ภาตรํ ทุติยํ กตฺวา, อุทยํ นาม ขตฺติยํ;

มหาทีปาทํ ตสฺสา’ทา, โสคตฺถํ ทกฺขิณํ ทิสํ.

๔๕. โสปิ โข น จิเรเนว, กตฺวา ปุญฺญํ ยถารหํ;

โรเคเนเกน สมฺผุฏฺโฐ, ปวิฏฺโฐ มจฺจุโน มุขํ.

๔๖. กสฺสโป อาทิปาโทปิ, ปุลตฺถินคเร วสํ;

โยเชตฺวา ปณฺฑุราเชน, อโหสิ กิร มาริโต.

๔๗. ตทา กสฺสปนามสฺส, ปุตฺตา อาสุํ มหารหา;

อาทิปาทสฺส จตฺตาโร, ธญฺญลกฺขณ สญฺญุตา.

๔๘. โย เสนํ สพฺพปฐโม, เสโน นาม กุมารโก;

สูโร วีโร มหุสฺสาโห, ราชภารกฺขโม สโม.

๔๙. ราชา มหาทีปาทตฺตํ, ตสฺส ทตฺวา ยถาวิธึ;

โภคตฺถํ ทกฺขิณํ เทสํ, สวาหน มุปาทิสิ.

๕๐. โรหณาธิปติสฺสา’สุํ, ปุตฺตา กิตฺตคฺคโพธิโต;

จตฺตาโร ธีตโร ติสฺโส, ทสฺสเนยฺยา มโนรมา.

๕๑. ตทา เชฏฺฐสุตํ ตสฺส, มหินฺทํ นาม ขตฺติยํ;

ปิตุจฺฉา มารยิตฺวาน, เทสํ คณฺหิ สสาธนํ.

๕๒. ภาตโร เต ตโย ตสฺมึ,

สํรุฏฺฐา ภาตุ ฆาตเน;

อาทาย ภคีนี ติสฺโส,

รญฺโญ สนฺติกมาคมุํ.

๕๓. ราชาปิ ทิสฺวา เตตีว, มมายนฺโต ทยาลุโก;

สพฺเพ เทวกุมาเรว, สุขํ วฑฺเฒสิ เปมวา.

๕๔. ตโต กสฺสปนามํ โส, เตสํ เชฏฺฐํ นริสฺสโร;

เทสํ ตํ คณฺห ยาหีติ, ทตฺวา พลมเปสยิ.

๕๕. โส’ปิ คนฺตฺวาน ตํ หนฺตฺวา, โรหณํ กสิณมฺปิ ตํ;

กตฺวา หตฺถคตํ ตตฺถ, วสิตฺถ นิรุปทฺทโว.

๕๖. อถ โส ภาตโร เทฺว’ปิ, เสนญฺจ อุทยํ ตถา;

ปกฺโกสิตฺวาน, ภาเชตฺวา, เทสํ เตหิ สหาวสิ.

๕๗. ราชา ตา สาธุ วฑฺเฒตฺวา, วยปตฺตาสุ ตีสุ โส;

ราชกญฺญาสุ ธญฺญาสุ, เทวจฺฉรสู รูปิสุ.

๕๘. ฐเปตฺวา ราชินิ ฐาเน, อุปราชสฺส ทาปยิ;

สงฺฆนามํ มหาโภคํ, ทตฺวา รชฺชสริกฺขกํ.

๕๙. กณิฏฺโฐ อุปราชสฺส, มหินฺโท นาม ภาตุโก;

อตฺถิ สพฺพคุโณเปโต, สพฺพสตฺถวิสารโท.

๖๐. ตสฺสา’ทาสิ ทุเว ราชา, ราชกญฺญา มโนหรา;

ติสฺสวฺหกิตฺต นามญฺจ, ทตฺวา โภคํ ยถารุจึ.

๖๑. เอวํ กโรนฺโต ญาตีนํ, สํคหํ โส ยถารหํ;

อาราเธนฺโต จ ทานาทิ-สงฺคเหหิ มหาชนํ.

๖๒. ราชา ทสยิ ราชูนํ, ธมฺเมหิ สมุปาคโต;

สมาจรนฺโต ปุญฺญานิ, ปริภุญฺชิตฺถ เมทินึ.

๖๓. ปํสุกูลิก ภิกฺขูนํ, กตฺวา’ริฏฺฐมฺหิ ปพฺพเต;

มหาโภคํ อทารามํ, นิมฺมิตํ วิย อิทฺธิยา.

๖๔. ปริหารญฺจ ตสฺสทา, ราชารหมเสสโต;

อารามิเก จ พหโว, ทาเส กมฺมกเรปิ จ.

๖๕. ปาสาทํ โสว กาเรสิ, วิหาเร เชตนามเก;

อเนกภูมึ ภูมินฺโท, พุทฺธภูมิคตาสโย.

๖๖. วฑฺเฒตฺวา ตตฺถ กาเรตฺวา, สพฺพ โสวณฺณยํ ชินํ;

สณฺฐเปตฺวา มหาโภคํ, วสาเปสิ จ ภิกฺขโว.

๖๗. มหาทิ ปริเวณมฺหิ, กาเรสิ สุมโนหรํ;

ปาสาท มคฺคิสนฺทํฑฺฒํ, ตสฺมึเยว วิหารเก.

๖๘. กตฺวา วีรงฺกุรารามํ, วิหาเร อภยุตฺตเร;

มหาสงฺฆิก ภิกฺขูนํ, เถริยานญฺจ ทาปยิ.

๖๙. ปุพฺพารามญฺจ กาเรสิ, สมฺปนฺน จตุปจฺจยํ;

สทฺธึ โส สงฺฆนามาย, เทวิยาปิ จ อตฺตโน.

๗๐. มหาวิหาเรตาเยว, สทฺธึ กาเรสิ ภูมิโป;

อาวาสํ สงฺฆเสนวฺหํ, มหาโภคํ มหามติ.

๗๑. กาเรตฺวา สพฺพโสวณฺณํ, เกสธาตุ กรณฺฑกํ;

มหาปูชํ ปวตฺเตสิ, รชฺชํ วิสฺสชฺชิ อุตฺตโม.

๗๒. เจติยสฺส คีริสฺสาทา, กาณวาปึ พหุทยํ;

ภิกฺขูนํ ทิปวาสีนํ, ทาเปสิ จ ติจีวรํ.

๗๓. ปุลตฺถิ นคเร กาสิ, วาปิโย ถุสวาปิยา;

เสนคฺคโพธิมาวาสํ, คามารามิก สญฺญุตํ.