ปญฺจจตฺตาลีสติม ปริจฺเฉท

๑. รญฺโญ ตสฺสจฺจเย ราชา, มาณวมฺโม อโหสิ โส;

กึ โคตฺโต กสฺส ปุตฺโต จ, กถํ รชฺชมปาปุณิ.

๒. มหาสมฺมตวํสมฺหิ, ชาโต ชาติคุณาวโห;

ปุตฺโต กสฺสปนามสฺส, ถูปารามสฺส เภทิโน.

๓. ธีตา มลยราชสฺส, สงฺฆนามสฺส ราชิโน;

ตํ ลภิตฺวา วสํ เทเส, อุตฺตเร ลีนวุตฺติโก.

๔. หตฺถทาฐนรินฺเทน, ตสฺมึ อตฺเถว ธาริเต;

ชมฺพุทีปมุปาคมฺม, นรสีหํ มหีปติ.

๕. คนฺตฺวา วตฺวา สกํ นามํ, เสวิตุํ ตมุปกฺกมิ;

อาราเธสิ จ สพฺเพหิ, ปโยเคหิ นราธีปํ.

๖. วิทิตฺวา ตสฺส โสหชฺชํ, เนตฺวา ภริยมตฺตโน;

วาสํ ตตฺเถว กปฺเปสิ, เสวมาโน ทิวานิสํ.

๗. โสปิ อาราธิโต เตน, กณฺฑุเวฏฺฐิ นรุตฺตโม;

สพฺพํ เนนฺโตว ตํ รชฺชํ, มหาโภคมทาปยิ.

๘. เตน สํวาสมนฺวาย, ภริยา สงฺฆนามิกา;

จตสฺโส ธีตโร ปุตฺเต, จตฺตาโรปิ วิชายถ.

๙. อเถกทิวสํ ราชา, หตฺถิกฺขนฺธวรํ คโต;

สญฺจรนฺโต ยถากามํ, มาณวมฺเมน เอกโต.

๑๐. นาฬิเกรํ ปิวิตฺวาน, ตตฺรฏฺโฐว ปิปาสิโต;

มาณวมฺมสฺส ปาทาสิ, มญฺญนฺโต อญฺญเมว ตํ.

๑๑. โส ตํ คเหตฺวา จินฺเตสิ, สขํ เปส นราธิโป;

อุจฺฉิฏฺฐํ นาม กึ โหติ, สตฺตานํ ปรมตฺถโต.

๑๒. ตสฺมา ยุตฺตํ มยาปาตุ-มีติ จินฺติย ตํ ปิวิ;

เอวํ โหนฺติ มหุสฺสาหา, เทตุกามาหิ พุทฺธิโน.

๑๓. ราชาปิ ทิสฺวา ตํ ภีโต, ตสฺสปี ตาว เสสกํ;

สยํ ปิวิ ตถาโหติ, กมฺมํ ปุญฺญวตํ สทา.

๑๔. ฐเปสิ สกเวเสว, ตโต ปฏฺฐาย อตฺตโน;

โภชเน สยเน เจว, ปริหาเร จ วาหเน.

๑๕. เอวํ เตสุ วสนฺเตสุ, ยุทฺธตฺถายมุปกฺกมิ;

วลฺลโภ นรสีเหน, นรสีโห วิจินฺตยิ.

๑๖. อยํ โข มม เสวาย, รชฺชํ วํส คตํ สกํ;

ลภิสฺสามีติ เสเวติ, รตฺตึ ทิว มตนฺทิโต.

๑๗. สเจ โสปิ มยา คนฺตฺวา, ยุชฺฌนฺโต มรณํ คโต;

ตกฺกิตํ ตสฺส มยฺหญฺจ, สพฺพํ ตมผลํ ภเว.

๑๘. เอวํ จินฺติยตํ ราชา, นิวตฺเตตฺวา สเก ปุเร;

สยํ วลฺลภราเชน, กาตุํ สงฺคามมารสิ.

๑๙. มาณวมฺโมปิ จินฺเตสิ, สเจ’ยํ มยิ ชีวิติ;

ราชา มียติ ยุทฺธมฺหิ, กึ ผลํ มม ชีวิเต.

๒๐. วิสฺสาโส ทุกฺกโต เตน, ภวิสฺสติ ตถาสติ;

สงฺคเหสิ กิมตฺถํ มํ, สมานตฺเตน อตฺตโน.

๒๑. ตสฺมา ยุตฺตํ มยา คนฺตุํ, สหสงฺคาม มณฺฑลํ;

สุขญฺหิ สทฺธึ เตเนตฺถ, ชีวิตํ มรณํปิ วา.

๒๒. เอวํ จินฺติย สนฺนทฺธ-พโล หตฺถิวรํ คโต;

คนฺตฺวา ทสฺเสสิ อตฺตานํ, โส ตํ สงฺคาม มณฺฑเล.

๒๓. นรสีโหว ตํ ทิสฺวา, หฏฺฐตุฏฺโฐ สมุคฺคิริ;

สโห สนฺถวเมตสฺมึ, กตฺตพฺพํ เม กตํ อิติ.

๒๔. ตโต มานสฺส เสนา จ, เสนา เจวสฺสราชิโน;

เสนํ วลฺลภราชสฺส, วิทฺธํเสสิ สมาคตา.

๒๕. มาณวมฺโมปิ ทสฺเสสิ, ตหึ สุรตฺตมตฺตโน;

ปรกฺกมนฺโต เทวานํ, รเณ นารายโณ วิย.

๒๖. นรสีโตปิ สนฺตุฏฺโฐ, มาณวมฺมสฺส วิกฺกเม;

อาลิงฺคตฺวา สิเนเหน, ตฺวํ โข เม ชยโท อิติ.

๒๗. อตฺตโน ปุรมาคมฺม, กตฺวา วิชยมงฺคลํ;

มาณวมฺมสฺส เสนาย, กตฺตพฺพํ สพฺพมาจริ.

๒๘. อเถวํ จินฺตยิ ราชา, กตฺตพฺพํ เม สหายโก;

อตฺตนา’กาสิ สพฺพญฺจ, อนโณ โส มมชฺชโต.

๒๙. อิณํ มมาปิ โสเธมิ, กตฺวา กตฺตพฺพมตฺตนา;

กตฺตญฺญู กตเวทีหิ, ปุริสา’ตีวทุลฺลภา.

๓๐. อมจฺเจ สนฺนิปาเตตฺวา, อิทํ วจนมพฺรวิ;

สหายสฺส มเมตสฺส, กมฺเม ตุเมฺหปิ สกฺขิโน.

๓๑. มยาปิ ตสฺส กตฺตพฺพํ, กมฺมํ สาธุ สุขาวหํ;

อุปกาโร หิ สาธูนํ, ธมฺโม ปุพฺโพปการิโน.

๓๒. เอวํ วุตฺเต อมจฺจา เต, ปจฺจาหํสุ มหีปติ;

ยํ ยมิจฺฉติ เทโวหิ, ตํ ตํ รุจฺจติ โน อิติ.

๓๓. อถ โส มาณวมฺมสฺส, เสนํ ทตฺวา สวาหนํ;

สพฺโพปกรณญฺเจว, สพฺพกมฺมกเรปิ จ.

๓๔. คจฺฉาติ วตฺวา ตํ ยนฺตํ, สหเสนายเปกฺขิย;

ปริเทวิตฺถ ภูมินฺโท, วิปฺปวุตฺถํ’ว ปุตฺตกํ.

๓๕. มาณวมฺโมปิ อารุยฺห, นาวาโย ชลธีตเฏ;

น จิเรเนว อาคมฺม, สมตฺติกฺกมฺม เวคสา.

๓๖. สห เสนาย มทฺทนฺโถ, ลงฺกาทีปมุปวิสี;

ตํ สุตฺวาน ปลายิตฺถ, ราชา ทาโฐปติสฺสโก.

๓๗. มาณวมฺโม ปุรํ คนฺตฺวา, อหุตฺวาว นราธิโป;

ปลาตมนุพนฺธิตฺถ, ปทานุปทมุคโต.

๓๘. ตทา สา ทมิฬิ เสนา, อสฺโสสิ กิร สามิโก;

มหาโรคา’ภิภูโตติ, สุตฺวา ตํ สา อปกฺกมิ.

๓๙. สุตฺวา ทาโฐปติสฺโส ตํ, สมาทาย มหาพลํ;

มาณวมฺมํ อุปาคมฺม, กาตุมารภิ สํยุธํ.

๔๐. มาณวมฺโม จ จินฺเตสิ, สพฺพา เสนา คตา มม;

มเต มยิ สมิชฺเฌยฺย, เวริโน เม มโนรถํ.

๔๑. ชมฺพุทีปํว ตสฺมา’หํ, คนฺตฺวา’ทาส พลํ ตโต;

ปุน รชฺชํ คเหสฺสํติ, ตสฺมา เอวมกาสิ โส.

๔๒. คนฺตฺวา ปุน’ปิ ทิสฺวาน, สหายํ นรสีหกํ;

อาราธหนฺโต นิปุณํ, สกฺกจฺจํ ตมุปฏฺฐหิ.

๔๓. ยาว ราชจตุกฺกํโส, มาณามฺโม ตหึ วสิ;

นรสีโห’ถ จินฺเตสิ, มานตฺถทฺโธ ยโสธโน.

๔๔. รชฺชตฺถํ เม สหา โย มํ, เสวนฺโตเยว อทฺธโค;

วุทฺโธ เหสฺสติ ตํ ปสฺสํ, กถํ รชฺชํ กโรมหํ.

๔๕. อิมสฺมึ ปน วารสฺมึ, เปสยิตฺวา พลํ มม;

รชฺชํ ตํ น คเหสฺสามิ, โก อตฺโถ ชีวิเตน เม.

๔๖. เอวํ จินฺติย โส เสนํ, สนฺนิปาติย อตฺตโน;

สนฺนาเหตฺวา ยถา โยคํ, ทาเปตฺวาน ยถารุจึ.

๔๗. สยเมว ตมาทาย, สมุทฺทตฏมาคโต;

นาวาโย จิตฺตรูปาโย, การยิตฺวา ถิรา พหู.

๔๘. อมจฺเจ อาห ‘‘เอเตน, สทฺธึ คจฺฉถ โภ’’อิติ;

นาวํ อาโรหิตุํ สพฺเพ, น อิจฺฉึสุ ตทา ชนา.

๔๙. ตทา สีโห วิจินฺเตตฺวา, สยํ หุตฺวา ติโรหิโต;

อตฺตโน ปริหารํ โส, ราชลกฺขณสมฺมตํ.

๕๐. สพฺพํ ตสฺเสว ทตฺวาน, อลงฺการมฺปิ อตฺตโน;

อาโรเปตฺวาน ตํ นาวํ, คจฺฉ ฐตฺวาน สาคเร.

๕๑. อิมํ เภรึจ วาเทหิ, โกฏฺฐนามนฺติ โยชยี;

โส’ปิ สพฺพํ ตถากาสิ, ราชาโน อคมา อิติ.

๕๒. อารุหึสุ ชนา นาวํ, เอกํ กตฺวา นราธิปํ;

โส ตํ เสนงฺคมาทาย, มาโณ คนฺตุํ สมารภิ.

๕๓. เกวโล’ปิ สมุทฺโท โส, อโหภิ นครูปโม;

อถ โส ปฏฺฏนํ ปตฺวา, โอตริตฺวา สวาหโน.

๕๔. วิสฺสาเมตฺวา พลํ ตตฺถ, วสํ กติปเย ทิเน;

อุตฺตรํ เทสมาทาย, กตฺวา หตฺถคตํ ชนํ.

๕๕. อกฺโขพฺภิย มหาเสโน, นครํ คนฺตุมารภิ;

โปตฺถกุฏฺโฐปิ ตํ สุตฺวา, ปจฺจุคฺคญฺฉิ มหาพโล.

๕๖. สํคจฺฉึสุ อุโภ เสนา, ภินฺนเวลา’ว สาครา;

มาณวมฺโม ตโต หตฺถิ-มารุยฺห คหิตายุโธ.

๕๗. โปตฺถกุฏฺฐญฺจ ราชานํ, เทฺวธา กตฺวา ปลาปยิ;

หตฺถทาฐํ ปลายนฺตํ, ทิสฺวา ชนปทา นรา.

๕๘. สีสมสฺส คเหตฺวาน, มาณวมฺมสฺส ทสฺสยุํ;

โปตฺถกุฏฺโฐปลายิตฺวา, เมรุกนฺทรมาคมิ.

๕๙. ตโต ตํ สามิโก ทิสฺวา, สหาโย เม อยํจิรํ;

ตสฺมา น สกฺกา จฑฺเฑตุํ, อาปเท สรณาคตํ.

๖๐. สามิโน จ สหายสฺส, นิทฺโทโสหํ กถํ ภเว;

อิติ จินฺติย ปูวํ โส, สวิสํ ขาทิยา’มริ.

๖๑. กุฏฺฐโกปิ จ เตเนว, ขาทิตฺวา ปูวกํ มโต;

มาณวมฺมสฺส ตสฺเสวํ, ทีโป อาสิ อกณฺฏโก.

๖๒. มาณวมฺโม ตโต ทีเป, ฉตฺตํ อุสฺสาปยิ ตทา;

วาเรนฺโต วิย เตเนว, ทุกฺขํ ทีเป ชนสฺส โส.

๖๓. ปุญฺญกมฺมานิ โส’กาสิ, อนคฺฆานิ พหูนิ จ;

สมตฺโถ โกหิ ตํ สพฺพํ, วตฺตุํ ปฏิปทํ นโร.

๖๔. กปฺปคามวฺหยญฺเจว, ตถา เสปณฺณินามกํ;

ปธานรกฺเข จ สิรึ, สิรีสงฺฆาทิ โพธิเก.

๖๕. ปาสาทํ โสว กาเรสิ, ปสาทาวหมุตฺตโม;

ฉาเทสิ โลหปาสาทํ, ถูปารามฆรํ ตถา.

๖๖. ถูปาราเม จ ปาสาทํ กตฺวา’ทา ปํสุกูลินํ;

ชิณฺณกํ ปฏิสงฺขาสิ ฉตฺตํ เจติยมุทฺธนิ;

พหโว ชิณฺณกาวาเส ตตฺเถว ปฏิสงฺขริ.

[เอตฺถ มาณวมฺมสฺส รชฺชกถาย อูนตา ทิสฺสติ. อิโต ปฏฺฐาย อคฺคโพธิสฺส รชฺชปฏิพทฺธา กถา วิร ขายติ.]