ตึสติม ปริจฺเฉท

ธาตุคพฺภรจโน

๑. วนฺทิตฺวาน มหาราชา, สพฺพํ สงฺฆํ นิมนฺตยิ;

‘‘ยาวเจติยนิฏฺฐานา, ภิกฺขํ คณฺหถ เม’’อิติ.

๒. สงฺโฆ ตํ นาธิวาเสสิ, อนุปุพฺเพน โส ปน;

ยาวนฺโต ยาว สตฺตาหํ, สตฺตาหมธิวาสนํ.

๓. อลตฺโถ’ปฑฺฒภิกฺขูหิ, เต ลทฺธา สุมโน’ว โส;

อฏฺฐารสสุ ฐาเนสุ, ถูปฐานสมนฺตโต.

๔. มณฺฑเป การยิตฺวาน, มหาทานํ ปวตฺตยิ;

สตฺถาหํ ตตฺถ สงฺฆสฺส, ตโต สงฺฆํ วิสฺสชฺชยิ.

๕. ตโต เภรึ จราเปตฺวา, อิฏฺฐกา วฑฺฒกี ลหุํ;

สนฺนิปาเตสิ เต อาสุํ, ปญฺจมตฺตสตานิ หิ.

๖. กถํ กริสฺสสิ เน’โก, ปุจฺฉิโต อาห ภูปติ;

‘‘เปสฺสิยานํ สตํ ลทฺธา, ปํสูนํ สกฏํ อหํ.

๗. เขปยิสฺสามิ เอกฺกา’หํ, ตํ ราชา ปฏิพาหยิ;

ตโต อุปฑฺฒุปฑฺฒญฺจ, ปํสู เทฺว อมฺมณานิ จ.

๘. อาหํสุ ราชา ปฏิพาหิ, จตุโร เตปิ วฑฺฒกี;

อเถโก ปณฺฑิโต พฺยตฺโต, วฑฺฒกี อาห ภูปตึ.

๙. ‘‘อุทุกฺขเล โกฏฺฏยิตฺวา, อหํ สุปฺเปหิ วฏฺฏิตํ;

ปึสาปยิตฺวา นิสเท, เอตํ ปํสูนมมฺมณํ.

๑๐. อิติ วุตฺโต อนุญฺญาสิ, ติณาทิเนตฺถโน สิยุํ;

เจติยมฺหีติ ภูมินฺโท, อินฺทตุลฺยปรกฺกโม.

๑๑. ‘‘กํ สณฺฐานํ เจติยํ ตํ, กริสฺสสิ ตุวํ อิติ;

ปุจฺฉิตํ ตํขณํเยว, วิสฺสกมฺโม ตมาวิสิ.

๑๒. โสวณฺณปาตึ โต ยสฺส, ปุราเปตฺวาว วฑฺฒกี;

ปาณินา วาริมาทาย, วาริปิฏฺฐิยมาหนี.

๑๓. ผลิก โลลสทิสํ, มหาผุพฺพุฬมุฏฺฐหิ;

อาหี’ทิสํ กริสฺสติ, ตุสฺสิตฺวาน’สฺส ภูปติ.

๑๔. สหสฺสคฺฆํ วตฺถยุคํ, ตถา’ลงฺการ ปาทุกา;

กหาปนานิ ทฺวาทส-สหสฺสานิ จ ทาปปิ.

๑๕. ‘‘อิฏฺฐกา อาหาราเปสฺสํ, อปีเฬนฺโต กถํ นเร’’;

อิติ ราชา วิจินฺเตสิ, รตฺตึญตฺวาน ตํ มรู.

๑๖. เจติยสฺส จตุทฺธาเร, อาหริตฺวาน อิฏฺฐกา;

รตฺตึ รตฺตึ ฐปยึสุ, เอเกกาหปโหนกา.

๑๗. ตํ สุตฺวา สุมโนราชา, เจติเย กมฺมมารภิ;

อมูลเมตฺถ กมฺมญฺจ, น กาตพฺพนฺติ ญาปยิ.

๑๘. เอเกกสฺมึ ทุวารสฺมึ, ฐปาเปสิ กหาปเณ;

โสฬสสตสหสฺสานิ, วตฺถานิสุ พหูนิ จ.

๑๙. วิวิธญฺจ อลงฺการํ, ขชฺชํโภชฺชํ สปานกํ;

คนฺธมาลาคุฬาทิจ, มุขวาสกปญฺจกํ.

๒๐. ‘‘ยถารุจิตํ คณฺหนฺตุ, กมฺมํ กตฺวา ยถารุจึ;

เต ตเถว อเปกฺขิตฺวา, อทํสุ ราชกมฺมิกา.

๒๑. ถูปกมฺมสหายตฺตํ, เอโก ภิกฺขุนิกามยํ;

มตฺติกาปิณฺฑมาทาย, อตฺตนา อภิสงฺขตํ.

๒๒. คนฺตฺวาน เจติยฏฺฐานํ, วฑฺเฒตฺวา ราชกมฺมิเก;

อทาสิ ตํ วฑฺฒกิสฺส, คณฺหนฺโตเยว ชานิโส.

๒๓. ตสฺสา การํ วิทิตฺวาน, ตตฺถาโหสิ กุตูหลํ;

กเมน ราชา สุตฺวาน, อาคโต ปุจฺฉิ วฑฺฒกี.

๒๔. เทว เอเกน หตฺเถน, ปุปฺผานา’ทาย ภิกฺขโว;

เอเกน มตฺติกาปิณฺฑํ, เทนฺติ มยฺหํ อหํ ปน.

๒๕. อยํ อาคนฺตุโก ภิกฺขุ, อยํ เนวาสิโก อิติ;

ชานามิเนวา’ติ วโจ, สุตฺวา ราชาสมปฺปยิ.

๒๖. เอโกพลตฺถํ ทสฺเสตุํ, มตฺติกา ทายกํ ยตึ;

โส พลตสฺส ทสฺเสสิ, โส ตํ รญฺโญ นิเวทยิ.

๒๗. ชาติมกุลกุมฺเภโส, มหาโพธงฺคเณ ตโย;

ฐปาเปตฺวา พลตฺเถน, ราชา ทาเปสิ ภิกฺขุโน.

๒๘. อชานิตฺวา ปูชยิตฺวา, ฐิตสฺเส’ตสฺส ภิกฺขุโน;

พลตฺโถ ตํ นิเวเทสิ, ตทา ตํ ชานิ โส ยติ.

๒๙. เกลิวาเต ชนปเท, ปิยงฺคลฺลนิวาสิโก;

เถโร เจติยกมฺมสฺมึ, สหายตฺตํ นิกามยํ.

๓๐. ตสฺสิตฺถิกาวฑฺฒกิสฺส, ญาตโก อิธ อาคโต;

ตสฺสิฏฺฐิกา สมตฺเตน, ญาโต กตฺวาน อิฏฺฐกํ.

๓๑. กมฺมิเยวฑฺฒยิตฺวาน, วฑฺฒกิสฺส อทาสิตํ;

โส ตํ ตตฺถ นิโยเชสิ, โกลาหลมโหสิ จ.

๓๒. ราชา สุตฺวาว’ ตํ อาห, ‘‘ญาตุํ สกฺกา ตมิฏฺฐิกํ’’;

ชานนฺโตปิ น สกฺกาติ, ราชานํ อาห วฑฺฒกี.

๓๓. ‘‘ชานาสิ ตํ ตฺวํ เถรํติ’’,

วุตฺโต อามา’’ติ ภาสิโต;

ตํ ญาปนตฺถํ อปฺเปสิ,

พลตฺถํ ตสฺส ตูปติ.

๓๔. พลตฺโถ เตน ตํ ญตฺวา, ราชานุญฺญายุปาคโต;

กฏฺฐหาลปริเวเณ, เถรํ ปสฺสิย มนฺติย.

๓๕. เถรสฺส มคมนาหญฺจ, คติฐานญฺจ ชานิย;

‘‘ตุเมฺหหิ สห คจฺฉามิ, สกํ คามํ’’นฺติ ภาสิย.

๓๖. รญฺโญ สพฺพํ นิเวเทสิ, ราชา ตสฺส อทาปยิ;

วตฺถยุคํ สหสฺสคฺฆํ, มหคฺฆํ รตฺตกมฺพลํ.

๓๗. สามณเก ปริกฺขาเร, พหุเก สกฺขรมฺปิ จ;

สุคนฺธ เตลนาฬิญฺจ, ทาเปตฺวา อนุสาสิตํ.

๓๘. เถเรน สห คนฺตฺวา โส, ทิสฺสนฺเต ปิยคลฺลเก;

เถรํ สีตาย ฉายาย, โสทกาย นิสีทิย.

๓๙. สกฺขรปาณกํ ทตฺวา, ปาเท เตเลน มกฺขิย;

อุปาหนานิ โยเชตฺวา, ปริกฺขาเร อุปานยิ.

๔๐. กุลูปคสฺส เถรสฺส, คหิตา เม อิเม มยา;

วตฺถยุคํตุ ปุตฺตสฺส, สพฺเพ ตานิ ททามิ โว.

๔๑. อิติ วตฺวาน ทตฺวา เต, คเหตฺวา คจฺฉโต ปน;

วนฺทิตฺวา ราชวจสา, รญฺโญ สนฺเทสมาห โส.

๔๒. มหาถูเป กยิรมาเน, สติยากมฺมการกา;

อเนกสงฺขาหิ ชนา, ปสนฺนา สุคตึ คตา.

๔๓. จิตฺตปฺปสาทมตฺเตน, สุคเต คติอุตฺตมา;

ลพฺภตีติ วิทิตฺวาน, ถูปปูชํ กเร พุโธ.

๔๔. เอตฺเถว ภติยา กมฺมํ, กริตฺวา อิตฺถิโย ทุเว;

ตาวตึสมฺหิ นิพฺพตฺตา, มหาถูปมฺหิ นิฏฺฐิเต.

๔๕. อาวชฺชิตฺวา ปุพฺพกมฺมํ, ทิฏฺฐกมฺมผลา อุโภ;

คนฺธมาลา’ทิยิตฺวาน, ถูปํ ปูเชตุมาคตา.

๔๖. คนฺธมาลาหิ ปูเชตฺวา, เจติยํ อภิวนฺทิสุํ;

ตสฺมึ ขเณ ภาติวงฺก-วาสี เถโร มหาสิโว.

๔๗. รตฺติภาเค มหาถูปํ, วนฺทิสฺสามีติ อาคโต;

ตาทิสฺวาน มหาสตฺต-ปณฺณิรุกฺขม ปสฺสิโต.

๔๘. อทสฺสยิตฺวา อตฺตานํ, ปสฺสํ สมฺปตฺติมพฺภุตํ;

ฐตฺวา ตาสํ วนฺทนาย, ปริโยสาเน อปุจฺฉิตํ.

๔๙. ‘‘ภาสเต สกโล ทีโป,

เทโหภาเสน โว อิธ;

กินฺนุกมฺมํ กริตฺวาน,

เทวโลกํ อิโต คตา.

๕๐. มหาถูเป กตํ กมฺมํ, ตสฺส อาหํสุ เทวตา;

เอวํ ตถาคเต เหว, ปสาโท หิ มหปฺผโล.

๕๑. ปุปฺผธานตฺตยํ ถูเป, อิฏฺฐิกาหิ จิตํ จิตํ;

สมํ ปถวิยา กตฺวา, อิทฺธิมนฺโต’ว สีทยุํ.

๕๒. นว วาเร จิตํ สพฺพํ, เอวํ โอสีทยึสุ เต;

อถ ราชา ภิกฺขุสงฺฆ-สนฺนิปาต มการยิ.

๕๓. ตตฺถาสีติสหสฺสานิ, สนฺนิปาตมฺหิ ภิกฺขโว;

ราชา สงฺฆมุปาคมฺม, ปูเชตฺวา อภิวนฺทิย.

๕๔. อิฏฺฐโกสิทเนเหตุํ, ปุจฺฉิ สงฺโฆ วิยากริ;

‘‘โน สีทนตฺถํ ถูปสฺส, อิทฺธิมนฺเตหิ ภิกฺขูหิ.

๕๕. กตํ เอตํ มหาราช, น อิทานิ กริสฺสเต;

อญฺญถตฺตมกตฺวา ตํ, มหาถูปํ สมาปย.

๕๖. ตํ สุตฺวา สุมโน ราชา, ถูปกมฺมมการยิ;

ปุปฺผาธาเนสุ ทสสุ, อิฏฺฐิกา ทสโกฏิโย.

๕๗. ภิกฺขุสงฺโฆ สามเณเร, อุตฺตรํ สุมนมฺปิ จ;

‘‘เจภิย ธาตุคพฺภตฺถํ, ปาสาเณ เมฆวณฺณเก.

๕๘. อาหรถา’’ติ โยเชสิ, เต คนฺตฺวา อุตฺตรํ กุรุํ;

อสีติ รตนายาม, วิตฺถาเร รวิภาสุเร.

๕๙. อฏฺฐงฺคุลานิ พหเล, คณฺฐิปุปฺผนิเภ สุเภ;

ฉเมฆวณฺณปาสาเณ, อาหรึสุ ขเณตโต.

๖๐. ปุปฺผธานสฺส อุปริ, มชฺเฌ เอกํ นิปาติย;

จตุปสฺสมฺหิ จตุโร, มญฺชูสํ วิย โยชิย.

๖๑. เอกํ ปิธานกตฺถาย, ทิสาภาเค ปุรตฺถิเม;

อทสฺสนํ กริตฺวา เต, ฐปยึสุ มหิทฺธิกา.

๖๒. มชฺฌมฺหิ ธาตุคพฺภสฺส, ตสฺส ราชา อการยิ;

รตนมยํ โพธิรุกฺขํ, สพฺพาการมโนรมํ.

๖๓. อฏฺฐารส รตนิโก, ขนฺโธ สาขาสฺส ปญฺจ จ;

ปวาลมยมูโล โส, อินฺทนีเล ปติฏฺฐิโต.

๖๔. สุสุทฺธรชตกฺขนฺโธ, มณิปตฺเตหิ โสภิโต;

เหมมยปณฺฑุปตฺต, ผโล ปวาฬองฺกุโร.

๖๕. อถ มงฺคลิกา ตสฺส, ขนฺเธ ปุปฺผลตาปิ จ;

จตุปฺปทานํ ปนฺตีธ, หํสปนฺติ จ โสภนา.

๖๖. อุทฺธํ จารุวิตานนฺเต, มุตฺตา กึ กิณิชาลกา;

สุวณฺณ ฆณฺฏาปนฺตีธ, ทามานิ จ ตหึ ตหึ.

๖๗. วิตาน จตุโกณมฺหิ, มุตฺตาทามกลาปโก;

นวสต สหสฺสคฺโฆ, เอเก โก อสิลมฺพิโต.

๖๘. รวิจนฺทตาร รูปานิ, นานาปทุมกานิ จ;

รตเนหิ กตาเนว, ธิตาเน อปฺปิตาน’ยุํ.

๖๙. อฏฺฐุตฺตรสหสฺสานิ, วตฺตานิ วิวิธานิ จ;

มหคฺฆนานารงฺคานิ, วิตาเน ลมฺพิตาน’ยุํ.

๗๐. โพธึ ปริกฺขิปิตฺวาน, นานารตนเวทิกา;

มหามลก มุตฺตาหิ, สนฺถาเรตุ ตทนฺตเร.

๗๑. นานารตน ปุปฺผานํ, จตุคนฺธูทกสฺส จ;

ปุณฺณา ปุณฺณฆฏปนฺติ, โพธิมูเล กตาน’ยุํ.

๗๒. โพธิ ปาจิน ปญฺญตฺเต, ปลฺลงฺเกโกฏิอคฺฆเก;

โสวณฺณ พุทฺธปฏิมํ, นิสีทาเปสิ ภาสุรํ.