เอกูนตึสติม ปริจฺเฉท

ถูปารมฺโภ

๑. เอวํ สมตฺเต สมฺภาเร, เวสาขปุณฺณมาสียํ;

ปตฺเต วิสาขนกฺขตฺเต, มหาถูปตฺถมารภิ.

๒. หาเรตฺวาน ตหึ ถูปํ, ถูปฐานมขาณยิ;

สตฺถหตฺโถ มหีปาโล, ถิรี กาตุํ มเนกธา.

๓. โยเธหิ อาหราเปตฺวา, คุฬปาสาณเก ตหึ;

กูเฏหิ อาหนาเปตฺวา, ปาสาเณ จุณฺณิเต อถ.

๔. จมฺมวนทฺธ ปาเทหิ, มหาหตฺถีหิ มทฺทยิ;

ภูมิยา ถิรีภาวตฺถํ, อตฺถานตฺถวิจกฺขโณ.

๕. อากาส คงฺคาปติต-ฏฺฐาเน สตตตินฺตเก;

มตฺติกา สุขุมา ตตฺถ, สมนฺตา ตึ สโยชเน.

๖. นวนีต มตฺติกา’เตสา, สุขุมตฺตา ปปุจฺจติ;

ขีณาสวา สามเณรา, มตฺติกา อาหรุํ ตโต.

๗. มตฺติกา อตฺถราเปสิ, ตตฺถ ปาสาณโกฏฺฏิเม;

อิฏฺฐกา อตฺถราเปสิ, มตฺติโก ปริอิสฺสโร.

๘. ตสฺโส ปริขรสุธํ, กุรุวินฺทํ ตโตปริ;

ตสฺโส ปริอโยชาลํ, มรุมฺพนฺตุ ตโตปรํ.

๙. อาหฏํ สามเณเรหิ, หิมวนฺตา สุคนฺธกํ;

สนฺถราเปสิ ภูมินฺโท, ผฬิกนฺตุ ตโตปริ.

๑๐. สีลาโย สนฺถราเปสิจฺฉ ผฬิกสนฺถโร ปริ;

สพฺพตฺถ มตฺติกากิจฺเจ, นวนีตวฺหยา อหุ.

๑๑. นิยฺยาเสน กปิฏฺฐสฺส, สนฺนิเตน รโสทเก;

อฏฺฐงฺคุลํ พหลเอตา, โลหปฏฺฏํ สีโลปริ.

๑๒. มโนสิลายติลเต-ลสนฺนิตาย ตโต ปริ;

สตฺตงฺคุลํ สชฺชุปฏฺฏํ, สนฺถเรสิ รเถสโภ.

๑๓. มหาถูป ปติฏฺฐาน-ฐาเน เอวํ มหีปติ;

กาเรตฺวา ปริกมฺมานิ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

๑๔. อาสฬฺหี สุกฺกปกฺขสฺส, ทิวสมฺหิ จตุทฺทเส;

กาเรตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส, สนฺนิปาตมิทํ วทิ.

๑๕. มหาเจติย มตฺถาย, ภทนฺตามงฺคลิฏฺฐกํ;

ปติฏฺฐาเปสฺสํ เสฺว เอตฺถ, สพฺโพ สงฺโฆ สเมตุโน.

๑๖. พุทฺธ ปูชา ปโยเคน, มหาชนหีตตฺถิโก;

‘‘มหาชโน’ โปสถิโก, คนฺธมาลาทิคณฺหิย.

๑๗. มหาถูป ปติฏฺฐาน-ฐานํ ยาตุ สุเว’’อิติ;

เจติย ฐาน ภูสาย, อมจฺเจ จ นิโยชยิ.

๑๘. อาณาปิตา นรินฺเทน, มุนิโน ปิยคารวา;

อเนเกหิ ปกาเรหิ, เต ตํ ฐานมลงฺกรุํ.

๑๙. นครํ สกลญฺเจว, มคฺคญฺเจว อิธาคตํ;

อเนเกหิ ปกาเรหิ, อลงฺการยิ ภูปติ.

๒๐. ปภาเต จ จตุทฺวาเร, นครสฺส ฐปาปยิ;

นหาปิเต นหาปเก จ, อปฺปเก จ พหูตถา.

๒๑. วตฺถานิ คนฺธมาลา จ, อนฺนานิ มธุรานิ จ;

มหาชนตฺถํ ภูมินฺโท, มหาชนหิเต รโต.

๒๒. ปฏิยตฺตานิ เอตานิ, สาทิยิตฺวา ยถารุจิ;

โปราชานปทาเจว ถูปฐานมุปาคมุํ.

๒๓. สุมณฺฑิเตหิ เนเกหิ, ฐานนฺตร วิธานโต;

อารกฺขิโต อมจฺเจหิ, ยถาฐานํ มหีปติ.

๒๔. สุมณฺฑิตาหิ เนกาหิ, เทวกญฺญูปมาหิ จ;

นาฏกีหิ ปริพฺพุโฬฺห, สุมณฺฑิต ปสฺสาธิโต.

๒๕. จตฺตาลีส สหสฺเสหิ, นเรหิ ปริวาริโต;

นานา ตูริย สงฺฆุฏฺโฐ, เทวราช วิลาสวา.

๒๖. มหาถูป ปติฏฺฐานํ, ฐานาฐาน วิจกฺขโณ;

อปรเณฺห อุปาคญฺฉิ, นนฺทยนฺโต มหาชนํ.

๒๗. อฏฺฐุตฺตรสหสฺสํ โส, สาฏกานิฏฺฐปาปิย;

ปุฏพทฺธานิ มชฺฌมฺหิ, จตุปสฺเส ตโต ปน.

๒๘. วตฺถานิ ราสีํกาเรสิ, อเนกานิ มหีปติ;

มธุสปฺปิ คุฬาทีหิ จ, มงฺคลตฺถํ ฐปาปยิ.

๒๙. นานาเทเสหิปา’คญฺฉุํ, พหโว ภิกฺขโว อิธ;

อิธ ทีปฏฺฐสงฺฆสฺส, กา กถาว อิธาคเม.

๓๐. เถโร’ สีติ สหสฺสานิ, ภิกฺขู อาทาย อาคมา;

ราชคหสฺส สามนฺตา, อินฺทคุตฺโต มหาคณี.

๓๑. สหสฺสานิ’สิปตนา, ภิกฺขูนํ ทฺวาทสา’ทิย;

ธมฺมเสโน มหาเถโร, เจติยฐานมาคมา.

๓๒. สฏฺฐิภิกฺขุสหสฺสานิ, อาทาย อิธมาคมา;

ปียทสฺสี มหาเถโร, เชตาราม วิหารโต.

๓๓. เวสาลี มหาวนโต, เถโรรุ พุทฺธรกฺขิโต;

อฏฺฐารส สหสฺสานิ, ภิกฺขู อาทาย อาคมา.

๓๔. โกสมฺพี โฆสิตารามา, เถโรรุ ธมฺมรกฺขิโต;

ตึสภิกฺขุสหสฺสานิ, อาทาย อิธ อาคมา.

๓๕. อาทายุชฺเชนียํ เถโร, ทกฺขิณ คิริโต ยติ;

จตฺตารีส สหสฺสานิ, อโครุ สงฺฆรกฺขิโต.

๓๖. ภิกฺขูนํ สตสหสฺสํ, สฏฺฐสหสฺสานิ จา’ทิย;

ปุปฺผปุเร’โสกรามา, เถโร มิตฺติณฺณ นามโก.

๓๗. ทุเว สตสหสฺสานิ, สหสฺสานิ อสีติ จ;

ภิกฺขู คเหตฺวานุ’ตฺติณฺโณ, เถโร กสฺมิรมณฺฑลา.

๓๘. จตฺตารีสต สหสฺสานิ, สหสฺสานิ จ สฏฺฐิ จ;

ภิกฺขู ปลฺลวโภคมฺหา, มหาเทโว มหามตี.

๓๙. โยนนครา’ลสนฺทาโส, โยน มหาธมฺมรกฺขิโต;

เถโร ตึส สหสฺสานิ, ภิกฺขู อาทาย อาคมา.

๔๐. วญฺฌาฏวิวตฺตนิยา, เสนาสนา ตุ อุตฺตโร;

เถโร สฏฺฐิสหสฺสานิ, ภิกฺขู อาทาย อาคมา.

๔๑. จิตฺตคุตฺโต มหาเถโร, โพธิมณฺฑวิหารโต;

ตึส ภิกฺขุสหสฺสานิ, อาทิยิตฺวา อิธาคมา.

๔๒. จนฺทคุตฺโต มหาเถโร, วนวาสปเทสโต;

อาคาสีติ สหสฺสานิ, อาทิยิตฺวา ยตี อิธ.

๔๓. สูริยคุตฺโตมหาเถโร, เกลาสมฺหา วิหารโต;

ฉนฺนวุติ สหสฺสานิ, ภิกฺขูอาทาย อาคมา.

๔๔. ภิกฺขูนํ ทีปวาสินํ, อาคตานญฺจ สพฺพโส;

คณนาย ปริจฺเฉโท, โปราเณหิ น ภาสิโต.

๔๕. สมาคตานํ สพฺเพสํ, ภิกฺขุนํ ตํ สมาคเม;

วุตฺตา ขีณาสวาเยว, เต ฉนฺนวุติโกฏิโย.

๔๖. เต มหาเจติยฐานํ, ปริวาเรตฺวา ยถารหํ;

มชฺเฌ ฐเปตฺวา โอกาสํ, รญฺโญ อฏฺฐํสุ ภิกฺขโว.

๔๗. ปวิสิตฺวา ตหึ ราชา, ภิกฺขุสงฺฆํ ตถา ฐิตํ;

ทิสฺวา ปสนฺนจิตฺเตน, วนฺทิตฺวา หฏฺฐมานโส.

๔๘. คนฺธมาลาหิ ปูเชตฺวา, กตฺวาน ติปทกฺขิณํ;

มชฺเฌ ปุณฺณฆฏฐานํ, ปวิสิตฺวา สมงฺคลํ.

๔๙. สุวณฺณขีเล ปฏิมุกฺกํ, ปริพฺภมนทณฺฑกํ;

ราชเตน กตํ สุทฺธํ, สุทฺธปีติ พโลทโย.

๕๐. คาหยิตฺวา อมจฺเจน, มณฺฑิเตน สุชาตินา;

อภิมงฺคลภูเตน, ภูตภูติปรายโณ.

๕๑. มหนฺตํ เจติยาวฏฺฏํ, กาเรตุํ กตนิจฺฉโย;

ภมาปยิตุ มารทฺโธ, ปริกมฺมิต ภูมิยํ.

๕๒. สิทฺธตฺโถ นาม นาเมน, มหาเถโร มหิทฺธิโก;

ตถากโรนฺตํ ราชานํ, ทีฆทสฺสี นิวารยิ.

๕๓. ‘‘เอวํ มหนฺตํ ถูปญฺจ, อยํ ราชา’รภิสฺสติ;

ถูเป อนิฏฺฐิเตเยว, มรณํ อสฺส เหสฺสติ.

๕๔. ภวิสฺสติ มหนฺโต จ, ถูโปทุปฺปฏิสงฺขโร;

อิติ โส นาคตํ ปสฺสํ, มหนฺตตฺตํ นิวารยิ.

๕๕. สงฺฆสฺส จ อนุญฺญาย, เถโร สมฺภาวนายจ;

มหนฺตํ กตฺตุกาโม’ปิ, คณฺหิตฺวา เถรภาสิตํ.

๕๖. เถรสฺส อุปเทเสน, ตสฺส ราชา อการยิ;

มชฺฌิมํ เจติยาวฏฺฏํ, ปติฏฺฐาเปตุมิฏฺฐิกา.

๕๗. โสวณฺณรชเต เจว, ฆเฏ มชฺเฌฏฺฐปาปยิ;

อฏฺฐฏฺฐ อฏฺฐิตุสฺสาโห, ปริวาริย เต ปน.

๕๘. อฏฺฐุตฺตรสหสฺสญฺจ, ฐปาเปสิ นเว ฆเฏ;

อฏฺฐุตฺตเร อฏฺฐุตฺตเร, วตฺถานํ ตุ สเต ปน.

๕๙. อิฏฺฐิกาปวรา อฏฺฐ, ฐปาเปสิ วิสุํ วิสุํ;

สมฺมเตน อมจฺเจน, ภูสิเตน อเนกธา.

๖๐. ตโต เอกํ คาหยิตฺวา, นานามงฺคลสงฺขเต;

ปุริตฺถิมทิสาภาเค, ปฐมํ มงฺคลิตฺถิกํ.

๖๑. ปติฏฺฐาเปสิ สกฺกจฺจํ, มนุญฺเญ คนฺธกทฺทเม;

ชาติสุมน ปุปฺเผสุ, ปูชิเตสุ ตหึ ปน.

๖๒. อโหสิ ปุถวีกมฺโป, เสสา สตฺตาปิ สตฺตหิ;

ปตฺติฏฺฐาเปส’ มจฺเจหิ, มงฺคลานิ จ การยิ.

๖๓. เอวํ อสาฬฺหมาสสฺส, สุกฺกปกฺเข’ภิสมฺมเต;

อุโปสเถ ปนฺนรเส, ปติฏฺฐาเปสิ อิฏฺฐิกา.

๖๔. จตุทฺทิสํ ฐิเต ตตฺถ, มหาเถเร อนาสเว;

วนฺทิตฺวา ปูชยิตฺวา จ, สุปฺปติโต กเมน โส.

๖๕. ปุพฺพุตฺตรํ ทิสํ คนฺตฺวา, ปิยทสฺสึ อนาสวํ;

วนฺทิตฺวาน มหาเถรํ, อฏฺฐาสิ ตสฺส สนฺติเก.

๖๖. มงฺคลํ ตตฺถ วฑฺเฒนฺโต, ตสฺส ธมฺมมภาสิโส;

เถรสฺส เทสนา ตสฺส, ชนสฺสา’โหสิ สาตฺถิกา.

๖๗. จตฺตาลีสสหสฺสานํ, ธมฺมาภิสมโย อหุ;

จตฺตาลีสสหสฺสานํ, โสตาปตฺติผลํ อหุ.

๖๘. สหสฺสํ สกทาคามิ, อนาคามิ จ ตตฺตกา;

สหสฺสํเยว อรหนฺโต, ตตฺถ’เหสุํ คิหีชนา.

๖๙. อฏฺฐารสสหสฺสานิ, ภิกฺขูภิกฺขุนิโย ปน;

จุทฺทเสว สหสฺสานิ, อรหตฺเต ปติฏฺฐยุํ.

๗๐. เอวมฺปปสนฺนมติมา รตนตฺตยมฺหิ,

จาคามิมุตฺตมนสาชนตาหิ เตน;

โลกตฺถสิทฺธิ ปรมา ภวตีติ ญตฺวา,

สทฺธาทิเนกคุณโยค รตึ กเรยฺยาติ.

สุชนปฺปสาทสํ เวคตฺถาย กเต มหาวํเส

ถูปารมฺโภ นาม

เอกูนตึสติโม ปริจฺเฉโท.