ปญฺจวีสติม ปริจฺเฉท

ทุฏฺฐคามณิ วิชโย

๑. ทุฏฺฐคามณิราชา’ถ, กตฺวาน ชนสงฺคหํ;

กุนฺเต ธาตุํ นิธาเปตฺวา, สโยคฺคพลวาหโน.

๒. คนฺตฺวา ติสฺสมหารามํ, วนฺทิตฺวา สงฺฆมพฺรวิ;

‘‘ปารคงฺคํ คมิสฺสามิ, โชเตตุํ สาสนํ อหํ.

๓. สกฺกาตุํ ภิกฺขโว เทถ, อเมฺหหิ สหคามิโน;

มงฺคลญฺเจว รกฺขา จ, ภิกฺขูนํ ทสฺสนํ หิโน.

๔. อทาสิ ทณฺฑกมฺมตฺถํ, สงฺโฆ ปญฺจสตํ ยตี;

ภิกฺขุสงฺฆตมาทาย, ตโต นิกฺขมฺม ภูปติ.

๕. โสธาเปตฺวาน มลเย, อิธาคมนมญฺชสํ;

กณฺฑุลํ หตฺถิมารุยฺห, โยเธหิ ปริวาริโต.

๖. มหตา พลกาเยน, ยุทฺธาย อภินิกฺขมิ;

มหาคาเมน สมฺพทฺธา, เสนาคา’คุตฺตหาลกํ.

๗. มหิยงฺคณมาคมฺม, ฉตฺตํ ทมิฬมคฺคหี;

ฆาเตตฺวา ทมิเฬ ตตฺถ, อาคนฺตฺวา อมฺพติตฺถกํ.

๘. คงฺคา ปริขาสมฺปนฺนํ, ติตฺถมฺพทมิฬํ ปน;

ยุชฺฌํ จตูหิ มา เสหิ, กตหตฺถํ มหพฺพลํ.

๙. มาตรํ ทสฺสยิตฺวาน, เตน เลเสน อคฺคหิ;

ตโตโอรุยฺห ทมิเฬ, สตฺตราเช มหพฺพเล.

๑๐. เอกาเหเนว คณฺหิตฺวา, เขมํ กตฺวา มหพฺพโล;

พลสฺสา’ทา ธนํ เตน, เขมาราโมติ วุจฺจติ.

๑๑. มหาโกฏฺฐนฺตเร โสพฺเภ, โทโณ ควรมคฺคหี;

หาลโกเล อิสฺสริยํ, นาฬิโสพฺภมฺหิ นาฬิกํ.

๑๒. ทีฆาภยคลฺลกมฺหิ, คณฺหิ ทีฆาภยมฺปิ จ;

กจฺฉิปิฏฺเฐ กปิสีสํ, จตุมาเสน อคฺคหิ.

๑๓. โกฏนคเร โกฏญฺจ, ตโต หาลวหาณกํ;

วหิฏฺเฐ วหิฏฺฐทมิฬํ, คามณิมฺหิ จ คามณึ.

๑๔. กุมฺภคามมฺหิ กุมฺภญฺจ, นนฺทิคามมฺหิ นนฺทิกํ;

คณฺหิ ขาณุํ ขาณุคาเม, เทฺว ตุ ตมฺพุณฺณเม ปน.

๑๕. มาตุลํ ภาคิเนยฺยญฺจ, ตมฺพอุณฺณมนามเก;

ชมฺพุจคฺคหี โสโส จ, คาโม’หุ ตํ ตทวฺหโย.

๑๖. ‘‘อชานิตฺวา สกํเสนํ, ฆาเตนฺติ สชนา’’ อิติ;

สุตฺวาน สจฺจกิริยํ, อกรี ตตฺถ ภูปติ.

๑๗. รชฺชสุขาย วายาโม, นายํ มม กทาจิปิ;

สมฺพุทฺธ สาสนสฺเสว, ฐปนาย อยํ มม.

๑๘. เตน สจฺเจน เมเสนา-กาโยปคตภณฺฑิกํ;

ชาลวณฺณํว โหตูติ, ตํ ตเถวตทา อหุ.

๑๙. คงฺคาตีรมฺหิ ทมิฬา, สพฺเพ ฆาติตเสสกา;

วิชิตํ นครํ นาม, สรณตฺถาย ปาวิสุํ.

๒๐. ผาสุเก องฺคณฐาเน, ขนฺธาวารํ นิเวสยิ;

ตํ ขนฺธาวาร… ฐีติ, นาเมนา’โหสิ ปากฏํ.

๒๑. วิชิตนครคาหตฺถํ, วีมํสนฺโต นราธิโป;

ทิสฺวา’ยนฺตํ นนฺทิมิตฺตํ, วิสชฺชาเปสิ กณฺฑุลํ.

๒๒. คณฺหิตุํ อาคตํ หตฺถึ, นนฺทีมิตฺโต กเรหิตํ;

อุโภ ทนฺเต ปีฬยิตฺวา, อุกฺกุฏิกํ นิสีทยิ.

๒๓. หตฺถินา นนฺทิมิตฺโต ตุ, ยสฺมา ยตฺถ อยุชฺฌิ โส;

ตสฺมา ตตฺถ ตโต คาโม, หตฺถิโปโรติ วุจฺจติ.

๒๔. วีมํสิตฺวา อุโภ ราชา, วิชิตํ นครํ อคา;

โยธานํ ทกฺขิณทฺวาเร, สงฺคาโม อาสิ ภึสโน.

๒๕. ปุรตฺถิมมฺหิ ทฺวารมฺหิ, โส เวฬุสุมโน ปน;

อเนก สงฺเข ทมิเฬ, อสฺสารุเฬฺห อฆาตยิ.

๒๖. ทฺวารํ ถเกสุํ ทมิฬา, ราชา โยเธ วิสชฺชยิ;

กณฺณุโล นนฺทิมิตฺโต จ, สุรนิมิโล จ ทกฺขิเณ.

๒๗. มหาโสโณ จ โคฏฺโฐ จ,

เถร ปุตฺโต จ เต ตโย;

ทฺวาเรสุ ตีสุ กมฺมานิ,

อิตเรสุ ตทา กรุํ.

๒๘. นครํ ตํ ติปริขํ, อุจฺจปาการ โคปิตํ;

อโยกมฺมกตทฺวารํ, อรีหิ ทุปฺปธํสิยํ.

๒๙. ชาณูหิ ฐตฺวา ทาฐาหิ, ภินฺทิตฺวาน สิลายุธา;

อิฏฺฐกา เจว หตฺถิ โส, อโยทฺวารมุปาคมิ.

๓๐. โคปุรฏฺฐา ตุ ทมิฬา, ขิปึสุ วิวิธา’ยุเธ;

ปกฺกํ อโยคุฬญฺเจว, กถิกญฺจ สิเลสิกํ.

๓๑. ปิฏฺฐึ ขิตฺเต สิเลสมฺหิ, ธูปายนฺเต’ถ กณฺฑุโล;

เวทนฏฺโฏ’ทกฐานํ, คนฺตฺวาน ตตฺถ โอคหี.

๓๒. น อิทํ สุราปาณํ เต, อโยทฺวาร วิฆาฏนํ;

คจฺฉ ทฺวารํ วิฆาเฏหิ, อิจฺจาหโคฏฺฐยิมฺพโร.

๓๓. โส มานํ ชนยิตฺวาน, โกญฺจํ กตฺวา คชุตฺตโม;

อุทกา อุฏฺฐหิตฺวาน, ถเล อฏฺฐาสิ ทปฺปวา.

๓๔. หตฺถิวชฺเช วิโยเชตฺวา, สิเลสํ โอสธํ อกา;

ราชา อารุยฺห หตฺถึ ตํ, กุมฺเภ ผุสิยปาณินา.

๓๕. ‘‘ลํกาทีปมฺหิ สกเล, รชฺชํ เต ตาต กณฺฑุล;

ทมฺมี’’ติ ตํ โตสยิตฺวา, โภเชตฺวา วรโภชนํ.

๓๖. เวฐยิตฺวา สาฏเกน, การยิตฺวา สุวมฺมิตํ;

สตฺตคุณํ มาหิสจมฺมํ, พนฺเธตฺวา จมฺมปิฏฺฐิยํ.

๓๗. ตสฺโส’ ปริเตลจมฺมํ, ทาเปตฺวา ตํ วิสชฺชยิ;

อสนีวิย คชฺชนฺโต, โส คเหตฺวา’ปทฺทเว สห.

๓๘. ปทรํ วิชฺฌิ ทาฐาหิ, อุมฺมารํ ปทสา’หนิ;

สทฺธารพาหํ ตํ ทฺวารํ, ภูมิยํ สรวํ ปติ.

๓๙. โคปุเร ทพฺพสมฺภารํ, ปตนฺตํ หตฺติปิฏฺฐิยํ;

พาหาหิ ปริหริตฺวาน, นนฺทีมิตฺโต ปวฏฺฏยิ.

๔๐. ทิสฺวาน ตสฺส กิริยํ, กณฺฑุโล ตุฏฺฐมานโส;

ทาฐาปีฐนเวรํ ตํ, ฉฑฺเฒสิ ปฐมํ กตํ.

๔๑. อตฺถโน ปิฏฺฐิโตเยว, ปเวสตฺถาย กณฺฑุโล;

นิวตฺติตฺวาน โอโลกิ, โยธํ ตตฺถ คชุตฺตโม.

๔๒. ‘‘หตฺถินากตมคฺเคน, นปฺปเวกฺขามหํ’’อิติ;

นนฺทีมิตฺโต วิจินฺเตตฺวา, ปาการํ หนิ พาหุนา.

๔๓. โส อฏฺฐารสหตฺถุจฺโจ, ปติอฏฺฐุสโภ กิร;

โอโลกิ สุรนิมลํ, อนิจฺฉํ โสปิ ตํ ปถํ.

๔๔. ลงฺฆยิตฺวาน ปาการํ,

นครพฺภนฺตเร ปติ;

ภินฺทิตฺวา ทฺวารเมเกกํ,

โคฏฺโฐ โสโณว ปาวิสิ.

๔๕. หตฺตี คเหตฺวา รถจกฺกํ, มิตฺโต สกฏปญฺชรํ;

นาฬิเกรตรุํ โคฏฺโฐ, นิมฺมโล ขคฺคมุตฺตมํ.

๔๖. ตาลรุกฺขํ มหาโสโณ, เถรปุตฺโต มหาคทํ;

วิสุํ วิสุํ วีถิคตา, ทมิเฬ ตตฺถ จุณฺณยุํ.

๔๗. วิชิตํ นครํ เภตฺวา, จตุมาเสน ขตฺติโย;

ตโถ คิริลกํ คนฺตฺวา, คิริยํ ทมิฬํ หนิ.

๔๘. คนฺตฺวา มเหลนครํ, ติมหาปริขํ ตโต;

กทมฺพ ปุปฺผวลฺลีหิ, สมนฺตา ปริวาริตํ.

๔๙. เอกทฺวารํ ทุปฺปเวสํ, จตุมาเส วสํ ตหึ;

คณฺหิ มเหลราชานํ, มนฺตยุทฺเธน ภูมิโป.

๕๐. ตโต’นุราธนครํ, อาคจฺฉนฺโต มหีปติ;

ขนฺธาวารํ นิเวเสสิ, ปริโตกาสปพฺพตํ.

๕๑. มาสมฺหิ เชฏฺฐมูลมฺหิ, ตฬากํ ตตฺถ การิย;

ชลํ กีฬิ ตหึ คาโม, โปโสนนครวฺหโย.

๕๒. ตํ ยุทฺธายาคตํ สุตฺวา, ราชานํ ทุฏฺฐคามณึ;

อมจฺเจ สนฺนิปาเตตฺวา, เอฬาโร อาห ภูมิโป.

๕๓. ‘‘โส ราชา จ สยํโยโธ,

โยธา จสฺส มหูกิร;

อมจฺโจ กินฺนุ กาตพฺพํ,

กินฺติ มญฺญนฺติ โน อิเม.

๕๔. ทีฆชตฺตุปฺปภุตโย, โยธา เอฬารราชิโน;

‘‘สุเว ยุทฺธํ กริสฺสามิ’’, อิติ เต นิจฺฉยํ กรุํ.

๕๕. ทุฏฺฐคามณิราชาปิ, มนฺเตตฺวา มาตุยา สห;

ตสฺสา มเตน กาเรสิ, ทฺวตฺตึส พลโกฏฺฐเก.

๕๖. ราชจฺฉตฺตธเร ตตฺถ, ฐเปสิ ราชรูปเก;

อพฺภนฺตเร โกฏฺฐเก ตุ, สยํ อฏฺฐาสิ ภูปติ.

๕๗. เอฬารราชา สนฺนทฺโธ, มหาปพฺพต หตฺถินํ;

อารุยฺห อคมา ตตฺถ, สโยคฺค พลวาหโน.

๕๘. สงฺคาเม วตฺตมานมฺหิ, ทีฆชตฺตุ มหพฺพโล;

อาทาย ขคฺคผลกํ, ยุชฺฌมาโน ภยานโก.

๕๙. หตฺเถ อฏฺฐรสุ’คฺคนฺตฺวา, นภํ ตํ ราชรูปกํ;

ฉินฺทิตฺวา อสินา ภินฺทิ, ปฐมํ พลโกฏฺฐกํ.

๖๐. เอวํ เสเสปิ ภินฺทิตฺวา, มลโกฏฺเฐ มหพฺพโล;

ฐิตํ คามณิราเชน, พลโกฏฺฐมุปาคมิ.

๖๑. โยโธ โส สุรนิมโล, คจฺฉนฺตํ ราชิโน’ปริ;

สาเวตฺวา อตฺตโน นามํ, ตมกฺโกสิ มหพฺพโล.

๖๒. อิตโร ‘‘ตํ วธิสฺส’’นฺติ, กุทฺโธ อากาสมุคฺคมิ;

อิตโร โอตรนฺตสฺส, ผลกํ อุปนามยิ.

๖๓. ‘‘ฉินฺทา เมตํ สผลกํ’’, อิติ จินฺติย โส ปน;

ผลกํ หนิ ขคฺเคน, ตํ มุญฺจิยิ’ ตโรสยิ.

๖๔. กปฺเปนฺโต มุตฺตผลกํ, ทีฆชตฺตุ ตหึ ปติ;

อุฏฺฐาย สูรนิมิโล, ปติตํ สตฺติยา’หนิ.

๖๕. สงฺขํ ธมิ ผุสฺสเทโว, เสนา ภิชฺชิตฺถ ทามิฬิ;

เอฬโรปิ นิวตฺติตฺถ, ฆาเตสุํ ทมิเฬ พหู.

๖๖. ตตฺถ วาปิ ชลํ อาสิ, หตานํ โลหิตา วิลํ;

ตสฺมา กุลตฺถวา ปีติ, นามโต วิสฺสุตํ อหุ.

๖๗. จราเปตฺวา ตหึ เภรึ, ทุฏฺฐคามณิ ภูปติ;

‘‘น หนิสฺสตุ เอฬารํ, มํมุญฺจิย ปโร’’อิติ.

๖๘. สนฺนทฺโธ สยมารุยฺห, สนฺนทฺธํ กณฺฑุลํ กรึ;

เอฬารํ อนุพนฺธนฺโต, ทกฺขิณทฺวารมาคมิ.

๖๙. ปุรทกฺขิณทฺวารมฺหิ, อุโภ ยุชฺฌึสุ ภูมิปา;

โตมรํ ขิปิ เอฬาโร, คามณิ ตมวญฺจยิ.

๗๐. วิชฺฌาเปสิ จ ทนฺเตหิ, ตํ หตฺถึ สกหตฺถินา;

โตมรํ ขิปิ เอฬารํ, สหตฺถิ ตตฺถ โส ปติ.

๗๑. ตโต วิชิตสงฺคาโม, สโยคฺคพลวาหโน;

ลํกํ เอกาตปตฺตํ โส, กตฺวาน ปาวิสิ ปุรํ.