จตุวีสติม ปริจฺเฉท

เทฺวภาติกยุทฺธํ

๑. หตฺถสฺส ถรุกมฺมสฺส, กุสโล กตุปาสโน;

โส คามณิราชสุโต, มหาคาเม วสี ตทา.

๒. ราชา ราชสุตํ ติสฺสํ, ทีฆวาปิมฺหิ วาสยิ;

อารกฺขิตุํ ชนปทํ, สมฺปนฺน พลวาหนํ.

๓. กุมาโร คามณิกาเล, สมฺปสฺสนฺโต พลํ สกํ;

‘‘ยุชฺฌิสฺสํ ทมิเฬหี’’ติ, ปิตุรญฺโญ กถาปยี.

๔. ราชา ตํ อนุรกฺขนฺโต, ‘‘โอรคงฺคํ อลํ’’ อิติ;

วาเรสิ ยาวตติยํ, โส ตเถว กถาปยี.

๕. ปิตา เม ปุริโส โหนฺโต, เน’วํ วกฺขติ เตนิ’ทํ;

ปิลนฺธตูติ เปเสสิ, อิตฺถาลงฺการมสฺส โส.

๖. ราชา’ห ตสฺส กุชฺฌิตฺวา, ‘‘กโรถ เหมสงฺขลึ;

ตาย ตํ พนฺธยิสฺสามิ, นา’ญฺญถา รกฺขิโย หิ โส.

๗. ปลายิตฺวาน มลยํ, กุชฺฌิตฺวา ปิตุโน อคา;

ทุฏฺฐตฺตาเยว ปิตริ, อาหุ ตํ ทุฏฺฐคามณิ.

๘. ราชา’ถ อารภี กาตุํ, มหามงฺคลเจติยํ;

นิฏฺฐิเต เจติเย สงฺฆํ, สนฺนิปาตยิ ภูปติ.

๙. ทฺวาทสา’สุํ สหสฺสานิ, ภิกฺขู จิตฺตลปพฺพตา;

ตโต ตโต ทฺวาทเสว, สหสฺสานิ สมาคมุํ.

๑๐. กตฺวาน เจติยมหํ, ราชา สงฺฆสฺส สมฺมุขา;

สพฺเพ โยเธ สมาเนตฺวา, กาเรสิ สปถํ ตทา.

๑๑. ‘‘ปุตฺตานํ กลหฏฺฐานํ, น คจฺฉิสฺสาม โน’’อิติ;

อกํสุ สปถํ สพฺเพ, ตํ ยุทฺธํ เตน นาคมุํ.

๑๒. จตุสฏฺฐิ วิหาเร โส, การาเปตฺวา มหีปติ;

ตตฺตกาเนว วสฺสานิ, ฐตฺวา มริตหึ ตทา.

๑๓. รญฺโญ สรีรํ คาเหตฺวา, ฉนฺนยาเนน ราชินิ;

เนตฺวา ติสฺส มหารามํ, ตํ สงฺฆสฺส นิเวทยิ.

๑๔. สุตฺวา ติสฺสกุมาโร ตํ, อาคนฺตฺวา ทีฆวาปิโต;

สรีรกิจฺจํ กาเรตฺวา, สกฺกจฺจํ ปิตุโน สยํ.

๑๕. มาตรํ กณฺฑุลํ หตฺถึ, อาทิยิตฺวา มหพฺพโล;

ภาตุภยา ทีฆวาปึ, อคมาสิ ลหุํ ตโต.

๑๖. ตํ ปวตฺตึ นิเวเทตุํ, ทุฏฺฐคามณิ สนฺติกํ;

เลขํ ทตฺวา วิสชฺเชสุํ, สจฺเจมจฺจา สมาคตา.

๑๗. โส คุตฺตหาลมาคนฺตฺวา, ตตฺถ จาเร วิสชฺชิย;

มหาคามมุปคนฺตฺวา, สยํ รชฺเช’ภิเสจยิ.

๑๘. มาตตฺถํ กณฺฑูลตฺถญฺจ, ภาตุเลขํ วิสชฺชยิ;

อลทฺธา ยาวตติยํ, ยุทฺธาย สมุปาคมิ.

๑๙. อหุ ทฺวินฺนํ มหายุทฺธํ, จูฬงฺคณิยปิฏฺฐิยํ;

ตตฺถ เนกสหสฺสานิ, ปตึสุ ราชิโน นรา.

๒๐. ราชา จ ติสฺสามจฺโจ จ, วฬวาทีฆุตุนิกา;

ตโยเยว ปลายึสุ, กุมาโร อนุพนฺธิเต.

๒๑. อุภินฺนมนฺตเร ภิกฺขู, มนฺตยึสุ มหีธรํ;

ตํ ทิสฺวา ‘‘ภิกฺขุสงฺฆสฺส, กมฺมํ’’ อิติ นิวตฺติ โส.

๒๒. กปฺปกนฺทรนชฺชาโส, ชวมาลิติตฺถมาคโต;

ราชา’ห ติสฺสมจฺจํ ตํ, ‘‘ฉาตชฺฌตฺตา มยํ’’อิติ.

๒๓. สุวณฺณสรเก ขิตฺต-ภตฺตํ นีหริตสฺส โส;

สงฺเฆ ทตฺวา ภุญฺชนโต, กาเรตฺวา จตุภาคกํ.

๒๔. ‘‘โฆเสหิ กาล’’มิจฺจา’ห,

ติสฺโส กาลมโฆสยิ;

สุณิตฺวา ทิพฺพโสเตน,

รญฺโญ สกฺขาย ทายโก.

๒๕. เถโร ปิยงฺคุ ทีปฏฺโฐ, เถรํ ตตฺถ นิโยชยิ;

ติสฺสํ กุฏุมฺพิกสุตํ, โส ตตฺถ นภสา’คมา.

๒๖. ตสฺส ติสฺโส กราปตฺต-อาทายา’ทาสิ ราชิโน;

สงฺฆสฺส ภาคํ สมฺภาคํ, ราชา ปตฺเต ขิปาปยิ.

๒๗. สมฺภาคํ ขิปิ ติสฺโส จ, สมฺภาคํ วฬวาปิ จ;

น อิจฺฉิตสฺสาภาคญฺจ, ติสฺโส ปตฺตมฺหิ ปกฺขิปิ.

๒๘. ภตฺตสฺส ปุณฺณปตฺตํ ตํ, อทาเถรสฺส ภูปติ;

อทา โคตมเถรสฺส, โส คนฺตฺวา นภสา ลหุํ.

๒๙. ภิกฺขูนํ ภุญฺชมานานํ, ทตฺวา อาโลปภาคโส;

ปญฺจสตานํ โส เถโร, ลทฺเธหิ ตุ ตทนฺติกา.

๓๐. ภาเคหิ ปตฺตํ ปูเรตฺวา, อากาเส ขิปิ ราชิโน;

ทิสฺวา’ คตํ คเหตฺวา ตํ, ติสฺโส โภชิสิ ภูปตึ.

๓๑. ภุญฺชิตฺวาน สยญฺชาปิ, วฬวญฺจ อโภชยิ;

สตฺตาหํ จุมฺพฏํ กตฺวา, ราชา ปตฺตํ วิสชฺชยิ.

๓๒. คนฺตฺวาน โส มหาคามํ, สมาทาย พลํ ปุน;

สฏฺฐิสหสฺสํ ยุทฺธาย, คนฺตฺวา ยุชฺฌิ สภาตรา.

๓๓. ราชา วฬวมารุยฺห, ติสฺโส กณฺฑูล หตฺถินํ;

เทฺว ภาตโร สมาคญฺฉุํ, ยุชฺฌมานา รเณ ตทา.

๓๔. ราชา กรึ กริตฺว’นฺโต, วฬวามณฺฑลํ อกา;

ตถาปิ ฉิทฺทํ โน ทิสฺวา, ลงฺฆา เปตุํ มตึอกา.

๓๕. วฬวํ ลงฺฆยิตฺวาน, หตฺถินํ ภาติโก’ปริ;

โตมรํ ขิปิ จมฺมํว, ยถา ฉิชฺชติ ปิฏฺฐิยํ.

๓๖. อเนกานิ สหสฺสานิ, กุมารสฺส นราตหึ;

ปตึสุ ยุทฺเธ ยุชฺฌนฺตา, ภิชฺช เจว มหพฺพลํ.

๓๗. ‘‘อาโรหกสฺส เวกลฺลา, อิตฺถี มํ ลงฺฆยี’’อิติ;

กุทฺโธกรี ตํ จาเลนฺโต, รุกฺขเมก มุปาคมิ.

๓๘. กุมาโร อารุหี รุกฺขํ, หตฺถี สามิมุปาคมิ;

ตมารุยฺห ปลายนฺตํ, กุมาโร มนุพนฺธิ โส.

๓๙. ปวิสิตฺวา วิหารํ โส, มหาเถร ฆรํคโต;

นิปชฺชเหฏฺฐา มญฺจสฺส, กุมาโร ภาตุโนภยา.

๔๐. ปสารยิ มหาเถโร, จีวรํ ตตฺถ มญฺจเก;

ราชา อนุปทํ คนฺตฺวา, ‘‘กุหึ ติสฺโส’’ติ ปุจฺฉถ.

๔๑. ‘‘มญฺเจ ตตฺถ มหาราช’’, อิติ เถโร อโวจ ตํ;

เหฏฺฐา มญฺเจติ ชานิตฺวา, ตโต นิกฺขมฺม ภูปติ.

๔๒. สมนฺตโต วิหารสฺส, รกฺขํ การยิ ตํ ปน;

ปญฺจกมฺหิ นิปชฺเชตฺวา, ทตฺวา อุปริ จีวรํ.

๔๓. มญฺจปาเทสุ คณฺหิตฺวา, จตฺตาโร ทหรา ยตี;

มตภิกฺขุนิยาเมน, กุมารํ พหิ นีหรุํ.

๔๔. นียมานนฺตุ ตํ ญตฺวา, อิธ มาห มหีปติ;

‘‘ติสฺส ตฺวํ กุลเทวตานํ, สีเส หุตฺวาน นิยฺยาสิ.

๔๕. พลกฺกาเรน คหณํ, กุลเทเวหิ นตฺถิ เม;

คุณํ ตฺวํ กุลเทวานํ, สเรยฺยาสิ กทาจิปิ’’.

๔๖. ตโตเยว มหาคามํ, อคมาสิ มหีปติ;

อาณาเปสิ จ ตตฺเถว, มาตรํ มาตุคารโว.

๔๗. [วสฺสานิ อฏฺฐสฏฺฐึโส, อฏฺฐา ธมฺมฏฺฐมานโส;

อฏฺฐสฏฺฐิวิหาเร จ, การาเปสิ มหีปติ.]

๔๘. นิกฺขามิโต โส ภิกฺขูหิ, ติสฺโสราช สุโต ปน;

ทีฆวาปึ ตโตเยว, อคม’ญฺญตโร วิย.

๔๙. กุมาโร โคธคตฺตสฺส, ติสฺสเถรสฺส อาห โส;

‘‘สาปราโธ อหํ ภนฺเต, ขมาเปสฺสามิ ภาตรํ.

๕๐. เวยฺยาวจฺจกรา การํ, ติสฺสํ ปญฺจสตานิ จ;

ภิกฺขุนมาทิยิตฺวา โส, เถโร ราช มุปาคมิ.

๕๑. ราชปุตฺตํ ฐเปตฺวาน, เถโร โสปาน มตฺถเก;

สสงฺโฆ ปาวิสิ สทฺโธ, นิสีทาวิย ภูมิโป.

๕๒. อุปานยี ยาคุอาทึ, เถโร ปตฺตํ วิเธสิโส;

‘‘กินฺติ วุตฺโต’พฺรวิ ติสฺสํ, อาทาย อคตา’’อิติ.

๕๓. ‘‘กุหึ โจโร’’ติ วุตฺโต จ, ฐิตฐานํ นิเวทยิ;

วิหารเทวี คนฺตฺวาน, ฉาทิยฐาสิ ปุตฺตก.

๕๔. ราชา’ห เถรํ ‘‘ญาโต โว,

ทาสภาโว อิทานิ โน;

สามเณรํ เปสเยถ,

ตุเมฺห เม สตฺตวสฺสิกํ.

๕๕. ชนกฺขยํ วินาเยว, กลโห น ภเวยฺย โน;

ราชา สงฺฆสฺส โทเสโส, ภํเฆ ทณฺฑํ กริสฺสติ.

๕๖. เหสฺสตา’คตกิจฺจา โว,

ยาคาทึ คณฺหาถาติ โส;

ทตฺวา ตํ ภิกฺขุสงฺฆสฺส,

ปกฺโกสิตฺวาน ภาตรํ.

๕๗. ตตฺเถว สงฺฆมชฺฌมฺหิ, นิสินฺโน ภาตรา สห;

ภุญฺชิตฺวา เอกโตเยว, ภิกฺขุ สงฺฆํ วิสชฺชยิ.

๕๘. สสฺสกมฺมานิ กาเรตุํ, ติสฺสํ ตตฺเถว ปาหิณิ;

สยมฺปิ เภรึ จาเรตฺวา, สสฺสกมฺมานิ การยิ.

๕๙. อิติ เวรมเนกวิกปฺปจิตํ,

สมยนฺติ พหุํ อปิ สปฺปุริสํ;

อิติ จินฺติย โกหิ นโร มติมา,

น ภเวยฺย ปเรสุ สุสนฺต มโนติ.

สุชนปฺปสาทสํเวคตฺถาย กเต มหาวํเส

เทฺวภาติกยุทฺธํ นาม

จตุวีสติโม ปริจฺเฉโท.