พาวีสติม ปริจฺเฉท

คามณิกุมาร สุติ

๑. เอฬารํ ฆาตยิตฺวาน, ราชา’หุ ทุฏฺฐคามณิ;

ตทตฺถ ทีปนตฺถาย, อนุปุพฺพกถา อยํ.

๒. เทวานํ ปิยติสฺสสฺส, รญฺโญ ทุติยภาติโก;

อุปราชา มหานาโค, นามานุ ภาตุโน ปิโย.

๓. รญฺโญ เทวี สปุตฺตสฺส, พาลา รชฺชาภิกามินิ;

อุปราชวธตฺถาย, ชาตจิตฺตา นิรนฺตรํ.

๔. วาปึ ตรจฺฉนามํ สา, การาเปนฺตสฺส ปาหิณิ;

อมฺพํ วิเสน โยเชตฺวา, ฐเปตฺวา อมฺพมตฺถเก.

๕. ตสฺสา ปุตฺโต สหคโต, อุปราเชน พาลโก;

ภาชเน วิวเฏเยว, ตํ อมฺพํ ขาทิยา’มริ.

๖. อุปราชา ตโตเยว, สทาร พล วาหโน;

รกฺขิหุํ สกมตฺตานํ, โรหณา’ภิมุโข อคา.

๗. ยฏฺฐาลย วิหารสฺมึ, มเหสี ตสฺส คพฺภินี;

ปุตฺตํ ชเนสิ โส ตสฺส, ภาตุ นาม มการยิ.

๘. ตโต คนฺตฺวา โรหณํ โส,

อิสฺสโร โรหเณ’ขิโล;

มหา ภาโค มหา คาเม,

รชฺชํ กาเรสิ ขตฺติโย.

๙. กาเรสิ โส นาคมหา-วิหารํ สกนามกํ;

อุทฺธกนฺทรกาที จ, ปิหาเร การยี พหู.

๑๐. ยฏฺฐาลย กติสฺโส โส, ตสฺส ปุตฺโต ตทจฺจเย;

หตฺเถว รชฺชํ กาเรสิ, ตสฺส ปุตฺโต’ภโย ตถา.

๑๑. โคฏฺฐาภยสุโต กาก-วณฺณติสฺโสติ วิสฺสุโห;

ตทจฺจเย ตตฺถ รชฺชํ, โส อกาเรสิ ขตฺติโย.

๑๒. วิหารเทวิ นามา’สิ, มเหสี ตสฺส ราชิโน;

สทฺธสฺส สทฺธาสมฺปนฺนา, ธีตา กลฺยาณิ ราชิโน.

๑๓. กลฺยาณิยํ นรินฺโท หิ, ติสฺโส นามาสิ ขตฺติโย;

เทวิสญฺโญคชนิต-โก โปตสฺส กนิฏฺฐโก.

๑๔. ภีโต ตโต ปลายิตฺวา, อยฺยอุตฺติย นามโก;

อญฺญตฺถ วสิ โส เทโส, เตน ตํ นามโก อหุ.

๑๕. ทตฺวา รหสฺสเลขํ โส, ภิกฺขุเวสธรํ นรํ;

ปาเหสิ เทวิยา คนฺตฺวา, ราชทฺวาเร ฐิโต ตุโส.

๑๖. ราช เคเห อรหตา, ภุญฺชมาเนน สพฺพทา;

อญฺญายมาโน เถเรน, รญฺโญ ฆรมุปาคมิ.

๑๗. เถเรน สทฺธึ ภุญฺชิตฺวา, รญฺโญ สห วินิคฺคเม;

ปาเตสิ ภูมิยํ เลขํ, เปกฺขมานาย เทวิยา.

๑๘. สทฺเทน เตน ราชานํ, นิวตฺติตฺวา วิโลกยํ;

ญตฺวาน เลขสนฺเทสํ, กุทฺโธ เถรสฺส ทุมฺมติ.

๑๙. เถรํ ตํ ปุริสํ ตญฺจ, มาราเปตฺวาน โกธสา;

สมุทฺทสฺมึ ขิปาเปสิ, กุชฺฌิตฺวา เตน เทวตา.

๒๐. สมุทฺเทโน’ตฺถรา เปสุํ, ตํ เทสํ โสตุภูปติ;

อตฺตโน ธีตรํ ยุทฺธํ, เทวึ นาม สุรุปินึ.

๒๑. ลิขิตฺวา ราชธีตาติ, โสวณฺณกฺขลิยา ลหุํ;

นิสีทาปิย ตตฺเถว, สมุทฺทสฺมึ วิสฺสชฺชยิ.

๒๒. โอกฺกนฺตํ ตํ ตโต ลํเก-กากวณฺโณ มหีปติ;

อภิเสจยิ เตนา’สิ, วิหาโรปปทวฺหยา.

๒๓. ติสฺส มหาวิหารญฺจ, ตถา จิตฺตลปพฺพตํ;

คมิตฺถวาลึ กุฏาลึ, วิหาเร เอวมาทิเก.

๒๔. กาเรตฺวา สุปสนฺเนน, มนสารตนตฺตเย;

อุปฏฺฐหิ ตทา สงฺฆํ, ปจฺจเยหิ จตูหิ โส.

๒๕. โกฏิปพฺพต นามมฺหิ, วิหาเร สีลวตฺติมา;

ตทา อหุ สามเณโร, นานาปุญฺญกโร สทา.

๒๖. สุเขนาโรหณตฺถาย, อกาส เจติยงฺคเณ;

ฐเปสิ ตีณิ ปาสาเณ, ปาสาณ ผลกานิ โส.

๒๗. อทา ปานีย ทานญฺจ, วตฺตํ สงฺฆสฺส จา’กริ;

สทา กิลนฺตกายสฺส, ตสฺสา’โพโธ มหา อหุ.

๒๘. สิวิกาย กมาเนตฺวา, ภิกฺขโว กตเวทิโน;

สิลาปสฺสย ปริเวเณ, ติสฺสาราเม อุปฏฺฐหุํ.

๒๙. สทา วิหารเทวีสา, ราชเคเห สุสงฺขเต;

ปุเรภตฺตํ มหาทานํ, ทตฺวา สงฺฆสฺส สญฺญตา.

๓๐. ปจฺฉาภตฺตํ คนฺธมาลํ, เภสชฺชวสนานิ จ;

คาหยิตฺวา คตา’รามํ, สกฺกโรติ ยถารหํ.

๓๑. ตทา ตเถว กตฺวา สา, สงฺฆตฺเถรสฺส สนฺติเก;

นิสีทิ ธมฺมํ เทเสนฺโต, เถโร ตํ อิธ มพฺรวิ.

๓๒. ‘‘มหาสมฺปตฺติ ตุเมฺหหิ, ลทฺธา’ยํ ปุญฺญกมฺมุนา;

อปฺปมาโท’ว กาตพฺโพ, ปุญฺญกมฺเม อิทานิปิ’’.

๓๓. เอวํ วุตฺเต ตุ สา อาห, ‘‘กึ สมฺปตฺติ อยํ อิธ;

เยสํ โน ทารกา นตฺถิ, วญฺฌาสมฺปตฺติ เตน โน’’.

๓๔. ฉฬภิญฺโญ มหาเถโร, ปุตฺตลาภมเวกฺขิย;

‘‘คิลานํ สามเณรํ ตํ, ปสฺสเทวี’’ติ อพฺรวิ.

๓๕. สา คนฺตฺวา’สนฺน มรณํ, สามเณรมโวจ ตํ;

‘‘ปตฺเถหิ มม ปุตฺตตฺตํ, สมฺปตฺตี มหตี หิ โน’’.

๓๖. น อิจฺฉตีติ ญตฺวาน, ตทตฺถํ มหตึ สุภํ;

ปุปฺผปูชํ การยิตฺวา, ปุน ยาจิ สุเมธสา.

๓๗. เอวมฺป’นิจฺฉมานสฺส, อตฺถายุ’ปายโกวิทา;

นานา เภสชฺช วตฺถานิ, สงฺเฆ ทตฺวา’ถ ยาจิตํ.

๓๘. ปตฺเถสิ โส ราชกุลํ, สา ตํ ฐานํ อเนกธา;

อลงฺกริตฺวา วนฺทิตฺวา, ยานมารุยฺห ปกฺกมิ.

๓๙. ตโต จุโต สามเณโร, คจฺฉมานาย เทวิยา;

ตสฺสา กุจฺฉิมฺหิ นิพฺพตฺติ, ตํ ชานิย นิวตฺติสา.

๔๐. รญฺโญ ตํ สาสนํ ทตฺวา, รญฺญา สห ปุนา’คมา;

สรีรกิจฺจํ กาเรตฺวา, สามเณรสฺสุ’โภปิเต.

๔๑. ตสฺมึเยว ปริเวเณ, วสนฺตา สนฺตมานสา;

มหาทานํ ปวตฺเตสุํ, ภิกฺขุสงฺฆสฺส สพฺพทา.

๔๒. ตสฺเส’วํ โทหโฬ อาหิ, มหา ปุญฺญาย มาตุยา;

‘‘อุสภมตฺตํ มธุคณฺฑํ, กตฺวา อุสฺสีสเก สยํ.

๔๓. วาเมตเรน ปสฺเสน, นิปนฺนาสยเน สุเภ;

ทฺวาทสนฺนํ สหสฺสานํ, ภิกฺขูนํ ทินฺนเสสกํ.

๔๔. มธุํ ภุญฺชิตุกามา’สิ, อถ เอฬาร ราชิโน;

โยธาน มคฺคโยธสฺส, สีสจฺฉินฺนาสิเทวนํ.

๔๕. ตสฺเสว สีเส ฐตฺวาน, ปาตุญฺเจว อกามยิ;

อนุราธ ปุรสฺเสว, อุปฺปลกฺเขตฺตโต ปน.

๔๖. อานีตุปฺปลมาลญฺจ, อมิลา ตํ ปิลนฺธิตุํ;

ตํ เทวี ราชิโน อาห, เนมิตฺเต ปุจฺฉิ ภูปติ.

๔๗. ตํ สุตฺวา อาหุ เนมิตฺตา, ‘‘เทวิปุตฺโต นิฆาติย;

ทมิเฬ กเตฺว’กรชฺชํ, สาสนํ โชตยิสฺสติ’’.

๔๘. เอทิสํ มธุคณฺฑํ โส, ทสฺเสติ ตสฺส อีทิสึ;

สมฺปตฺตึ เทติ ราชา’’ติ, โฆสาเปสิ มหีปติ.

๔๙. โคฏฺฐสมุทฺทเวลนฺเต, มธุปุณฺณํ นิกุชฺชิตํ;

นาวํ ญตฺวาน อาจิกฺขิ, รญฺโญ ชนปเท นโร.

๕๐. ราชา เทวึ ตหึ เนตฺวา, มณฺฑปมฺหิ สุสงฺขเต;

ยถิจฺฉิถํ ตาย มธุํ, ปริโภคมการยิ.

๕๑. อิตเร โทหเฬ ตสฺสา, สมฺปาเทตุํ มหีปติ;

เวฬุสุมน นามํ ตํ, โยธํ ตตฺถ นิโยชยิ.

๕๒. โส’นุราธปุรํ คนฺตฺวา, รญฺโญ มงฺคลวาชิโน;

โคปเกน อกา เมตฺตึ, ตสฺส กิจฺจญฺจ สพฺพทา.

๕๓. ตสฺส วิสฺสตฺถ ตํ ญตฺวา, ปาโตว อุปฺปลาน’สึ;

กทมฺพนทิยา ตีเร, ฐเปตฺวาน อสงฺกิโต.

๕๔. อสฺสํ เนตฺวา ตมารุยฺห, คณฺหิตฺวาน อุปฺปลาน’สึ;

นิเวทยิตฺวาน อตฺตานํ, อสฺสเวเคน ปกฺกมิ.

๕๕. สุตฺวา ราชา คเหตุํ ตํ, มหา โยธานเปสยิ;

ทุติยํ สมฺมถํ อสฺสํ, อารุยฺห โสนุธาปิตํ.

๕๖. โส คุมฺพนิสฺสิโต อสฺส-ปิฏฺเฐเยว นิสีทิย;

เอนฺตสฺส ปิฏฺฐิโต ตสฺส, อุพฺพยฺหา’สึ ปสารยิ.

๕๗. อสฺสเวเคนยนฺตสฺส, สีสํ ฉิชฺช อุโภหเย;

สีสญฺจา’ทาย สายํ โส, มหาคามมุปาคมิ.

๕๘. โทหเฬ เต จ สา เทวี, ปริภุญฺชิ ยถารุจิ;

ราชา โยธสฺส สกฺการํ, การาเปสิ ยถารหํ.

๕๙. สา เทวี สมเย ธญฺญํ, ชนยี ปุตฺตมุตฺตมํ;

มหาราชกุเล ตสฺมึ, อานนฺโท จ มหา อหุ.

๖๐. ตสฺส ปุญฺญานุภาเวน, ตทเหว อุปาคมุํ;

นานารตนสมฺปุณฺณา, สตฺตนาวา ตโต ตโต.

๖๑. ตสฺเสว ปุญฺญเตเชน, ฉทฺทนฺตกุลโต กรี;

หตฺถิจฺฉาปํ อาหริตฺวา, ฐเปตฺวา อิธ ปกฺกมิ.

๖๒. ตํ ติตฺถสรตีรมฺหิ, ทิสฺวา คุมฺพนฺตเร ฐิตํ;

กณฺฑุลโวฺห พาลิสิโก, รญฺโญ อาจิกฺขิ ตาวเท.

๖๓. เปเสตฺวา’จริเย ราชา, ตมาณาปิย โปสยิ;

กณฺฑุโล อิติ ญายิตฺถ, ทิฏฺฐตฺตา กณฺฑุเลน โส.

๖๔. ‘‘สุวณฺณภาชนาทีนํ, ปุณฺณา นาวา อิธาคตา’’;

อิติ รญฺโญ นิเวทสุํ, ราชา ตานา’หราปยิ.

๖๕. ปุตฺตสฺส นามกรเณ, มงฺคลมฺหิ มหีปติ;

ทฺวาทส สหสฺสสงฺขํ, ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺติย.

๖๖. เอวํ จินฺเตสิ ‘‘ยทิเม, ปุตฺโต ลํกาตเล’ขิเล;

รชฺชํ คเหตฺวา สมฺพุทฺธ-สาสนํ โชตยิสฺสติ.

๖๗. อฏฺฐุตฺตรสหสฺสญฺจ, ภิกฺขโว ปวิสนฺตุ จ;

สพฺเพ เต อุทฺธปตฺตญฺจ, จีวรํ ปารปนฺตุ จ.

๖๘. ปฐมํ ทกฺขิณํ ปาทํ, อุมฺมารนฺโต ฐเปนฺตุ จ;

เอกจฺฉตฺตยุตํ ธมฺม-กรณํ นีหรนฺตุ จ.

๖๙. โคตโม นาม เถโร จ, ปติคฺคณฺหาตุ ปุตฺตกํ;

โส จ สรณสิกฺขา โย, เทตุ’’ สพฺพํ ตถา อหุ.

๗๐. สพฺพํ นิมิตฺตํ ทิสฺวาน, ตุฏฺฐจิตฺโต มหีปติ;

ทตฺวา สงฺฆสฺส ปายาสํ, นามํ ปุตฺตสฺส การยิ.

๗๑. มหาคาเม นายกตฺตํ, ปิตุนามญฺจ เอกโต;

อุโภ กตฺวาน เอกชฺฌํ, คามณิอภโย อิติ.

๗๒. มหาคามํ ปวิสิตฺวา, นวเม ทิวเส ตโต;

สงฺคมํ เทวิยา กาสิ, เตน คพฺภมคณฺหิ สา.

๗๓. กาเล ชาตํ สุตํ ราชา, ติสฺสนามํ อการยิ;

มหตา ปริหาเรน, อุภโต วฑฺฒึสุ ทารกา.