อฏฺฐารสม ปริจฺเฉท

มหาโพธิคฺคหโณ

๑. มหาโพธิญฺจ เถริญฺจ, อาณาเปตุํ มหีปติ;

เถเรน วุตฺตวจนํ, สรมาโน สเก ฆเร.

๒. อนฺโตวสฺเส’ก ทิวสํ, นิสินฺโน เถรสนฺติเก;

สหา’มจฺเจหิ มนฺเตตฺวา, ภาคิเนยฺยํ สยํ สกํ.

๓. อริฏฺฐนามกา’มจฺจํ, ตสฺมึ กมฺเม นิโยชิตุํ;

มนฺตฺวา อามนฺตยิตฺวาน, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๔. ตา สกฺขิสฺสสิ…, ธมฺมาโสกสฺส สนฺติกา;

มหาโพธึ สงฺฆมิตฺตํ, เถรึ อานยิตุํ อิธ.

๕. สกฺขิสฺสามิ อหํ เทว, อาเนตุํ ตํ ทุเว ตโต;

อิธา’คโต ปพฺพชิตุํ, สเจ ลจฺฉามิ มานท.

๖. เอวํ โหตูติ วตฺวาน, ราชา ตํ ตตฺถ เปสยิ;

โส เถรสฺส จ รญฺโญ จ, สาสนํ คยฺห วนฺทิย.

๗. อสฺสยุชสุกฺกปกฺเข, นิกฺขนฺโต ทุติเย’หนิ;

สานุยุตฺโต ชมฺพุโกเล, นาวมารุยฺห ปฏฺฏเน.

๘. มโหทมึ กริตฺวาน, เถราธิฏฺฐานโยคโต;

นิกฺขนฺตทิวเสเยว, รมฺมํ ปุปฺผปุรํ อคา.

๙. ตทา ตุ อนุลาเทวี, ปญฺจกญฺญาสเตหิ จ;

อนฺเตปุริกอิตฺถีนํ, สทฺธึ ปญฺจสเตหิ จ.

๑๐. ทสสีลํ สมาทาย, กาสาย วสนา สุจิ;

ปพฺพชฺชาเปกฺขิ นิเสขา, เปกฺขนฺติ เถริยา’คมํ.

๑๑. นครสฺเส’กเทสมฺหิ, รมฺเม ภิกฺขุนุปสฺสเย;

การาปิเต นรินฺเทน, วาสํ กปฺเปสิ สุพฺพตา.

๑๒. อุปาสิกาหิ ตาเห’ส, วุตฺโต ภิกฺขุนุปสฺสโย;

อุปาสิกา วิหาโรติ, เตน ลํกาย วิสฺสุโต.

๑๓. ภาคิเนยฺโย มหา’ริฏฺโฐ, ธมฺมาโสกสฺส ราชิโน;

อปฺเปตฺวา ราชสนฺเทสํ, เถรสนฺเทส’มพฺรวิ.

๑๔. ภาตุชยา สหายสฺส, รญฺโญ เต ราชกุญฺชร;

อากงฺขมานา ปพฺพชฺชํ, นิจฺจํ วสติ สญฺญตา.

๑๕. สงฺฆมิตฺตํ ภิกฺขุนึ ตํ, ปพฺพาเชตุํ วิสชฺชย;

ตาย สทฺธึ มหาโพธิ-ทกฺขิณสาขเมว จ.

๑๖. เถริยา จ ตเมวตฺถํ, อพฺรวิ เถรภาสิตํ;

คนฺตฺวา ปิตุสมีปํ สา, เถรี เถรมตํ พฺรวี.

๑๗. อาห ราชา ตุวํ อมฺม, อปสฺสนฺโต กถํ อหํ;

โสกํ วิโนทยิสฺสามิ, ปุตฺตนตฺตวิโยคชํ.

๑๘. อาห สา เม มหาราช, ภาตุโน วจนํ ครุ;

ปพฺพาชนียา จ พหู, คนฺตพฺพํ ตตฺถ เตน เม.

๑๙. ‘‘สตฺถฆาตมนารหา, มหาโพธิมหีรุหา;

กถนฺนุ สาขํ คณิสฺสํ’’, อิติ ราชา วิจินฺตยี.

๒๐. อมจฺจสฺส มหาเทว-นามกสฺส มเตน โส;

ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา, โภเชตฺวา ปุจฺฉิ ภูปตึ.

๒๑. ภนฺเต ลํกํ มหาโพธิ, เปเสตพฺพา นุ โข อิติ;

เถโร โมคฺคลิปุตฺโต โส, เปเสตพฺพาติ ภาสิย.

๒๒. กตํ มหาอธิฏฺฐาน-ปญฺจกํ ปญฺจจกฺขุนา;

อาภาสิ รญฺโญ ตํ สุตฺวา, ตุสฺสิตฺวา ธรณีปติ.

๒๓. สตฺตโยชนิกํ มคฺคํ, โส มหาโพธิคามินํ;

โสธาเปตฺวาน สกฺกจฺจํ, ภูสาเปติ อเนกธา.

๒๔. สุวณฺณํ นีหราเปสิ, กฏาหกรณาย จ;

วิสฺสกมฺโม จ อาคนฺตฺวา, สตุลาธารรูปวา.

๒๕. ‘‘กฏาหํ กึ ปมาณํ นุ, กโรมี’ติ อปุจฺฉิตํ;

‘‘ญตฺวา ปมาณํ ตฺวํเยว, กโรหิ’’ อิติ ภาสิย.

๒๖. สุวณฺณา คเหตฺวาน, หตฺเถน ปริมชฺชิย;

กฏาหํ ตงฺขณํเยว, นิมฺมินิตฺวาน ปกฺกมิ.

๒๗. นวหตฺถปริกฺเขปํ, ปญฺจหตฺถํ คภีรโต;

ติหตฺถวิกฺขมฺภยุตํ, อฏฺฐงฺคุลฆนํ สุภํ.

๒๘. ยุวสฺส หตฺถิโน โสณฺฑ-ปมาณมุขวฏฺฏิกํ;

คาหา เปตฺวาน ตํ ราชา, พาลสุรสมปฺปกํ.

๒๙. สตฺตโยชนทีฆาย, วิตฺถตายติ โยชนํ;

เสนาย จตุรงฺคินฺยา, มหาภิกฺขุคเณน จ.

๓๐. อุปคมฺม มหาโพธึ, นานาลงฺการภูสิตํ;

นานารตนจิตฺตํ ตํ, วิวิธทฺธชมาลินึ.

๓๑. นานากุสุมสํกิณฺณํ, นานาตุริยโฆสิตํ;

เสนาย ปริวาเรตฺวา, ปริกฺขิปิย สาณิยา.

๓๒. มหาเถรสหสฺเสน, ปมุเขน มหาคเณ;

รญฺญํ ปตฺตาภิเสกานํ, สหสฺเสนา’ธิเกน จ.

๓๓. อตฺตานํ ปริวาเรตฺวา, มหาโพธิญฺจ สาธุกํ;

โอโลเกสิ มหาโพธึ, ปคฺคเหตฺวาน อญฺชลึ.

๓๔. ตสฺสา ทกฺขิณสาขาย, จตุหตฺถปมาณกํ;

ฐานํ ขนฺธญฺจ วชฺเชตฺวา, สาขา อนฺตรธายิสุํ.

๓๕. ตํ ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา, ปตีโต ปุถวีปติ;

‘‘ปูเชม’หํ มหาโพธึ, รชฺเชนา’หิ อุทีริย.

๓๖. อภิสิญฺจิ มหาโพธีํ, มหารชฺเช มหีปติ;

ปุปฺผาทีหิ มหาโพธึ, ปูเชตฺวาน ปทกฺขิณํ.

๓๗. กตฺวา อฏฺฐสุ ฐาเนสุ, วนฺทิตฺวาน กตญฺชลี;

สุวณฺณขจิเต ปีเฐ, นานารตนมณฺฑิเต.

๓๘. สฺวาโรเห ยาว สาอุจฺเจ, ตํ สุวณฺณกฏาหกํ;

ฐปาเปตฺวาน อารุยฺห, คเหตุํ สาขมุตฺตมํ.

๓๙. อาทิยิตฺวาน โสวณฺณ ตุลิกาย มโนสิลํ;

เลขํ ทตฺวาน สาขาย, สจฺจกฺริยมกา อิติ.

๔๐. ‘‘ลํกาทีปํ ยทิ อิโต, คนฺตพฺพํ อุรุโพธิยา;

นิพฺเพมติโก พุทฺธสฺส, สาสนมฺหิ สเจ อหํ.

๔๑. สยํเยว มหาโพธิ-สาขายํ ทกฺขิณา สุภา;

ฉิชฺชิตฺวาน ปติฏฺฐาตุ, อิธ เหมกฏาหเก.

๔๒. เลขฐาเน มหาโพธิ, ฉิชฺชิตฺวา สยเมว สา;

คนฺธกทฺทมปูรสฺส, กฏาหสฺโส’ปริฏฺฐิตา.

๔๓. มูลเลขาย อุปริ, ติยงฺคุลติยงฺคุเล;

ททํ มโนสิลา เลขา, ปริกฺขิปิ นริสฺสโร.

๔๔. อาทิยา ถูลมูลานิ, ขุทฺทกานิ’ตราหิ ตุ;

นิกฺขมิตฺวา ทส ทส, ชาลีภูตา นิโอตรุํ.

๔๕. ตํ ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา, ราชา’ตีว ปโมทิโต;

ตตฺเถวา’กาสิ อุกฺกุฏฺฐึ, สมนฺตา ปริสาปิ จ.

๔๖. ภิกฺขุสงฺโฆ สาธุการํ, ตุฏฺฐจิตฺโต ปโมทยิ;

เจลุกฺเขปสหสฺสานิ, ปวตฺตึสุ สมนฺตโต.

๔๗. เอวํ สเตน มูลานํ, ตตฺถ สา คนฺธกทฺทเม;

ปติฏฺฐาสิ มหาโพธิ, ปสาเทนฺตี มหาชนํ.

๔๘. ตสฺสา ขนฺโธ ทสหตฺโถ, ปญฺจสาขา มโนรมา;

จตุหตฺถา จตุหตฺถา, ทสฑฺฒผลมณฺฑิตา.

๔๙. สหสฺสนฺตุ ปสาขานํ, สาขานํ ตาสมาสิ จ;

เอวํ อาสิ มหาโพธิ, มโนหรสิริธรา.

๕๐. กฏาหมฺหิ มหาโพธิ-ปติฏฺฐิตกฺขเณ มหี;

อกมฺปิ ปาฏิหีรานิ, อเหสุํ วิวิธานิ จ.

๕๑. สยํ นาเทหิ ตูริยานํ, เทเวสุ มานุเสสุ จ;

สาธุการนินาเทติ, เทวพฺรหฺมคณสฺส จ.

๕๒. เมฆานํ มิคปกฺขินํ, ยกฺขาทีนํ รเวหิ จ;

รเวหิจมหีกมฺเป, เอกโกลาหลํ อหุ.

๕๓. โพธิยา ผลปตฺเตหิ, ฉพฺพณฺณรสฺมิโย สุภา;

นิกฺขมิตฺวา จกฺกวาฬํ, สกลา โสภยึสุ จ.

๕๔. สกฏาหา มหาโพธิ, อุคฺคนฺตฺวาน ตโต นภํ;

อฏฺฐาสิ หิมคพฺภมฺหิ, สตฺตาหานิ อทสฺสนา.

๕๕. ราชา โอรุยฺห ปีฐมฺหา, ตํ สตฺตาหํ ตหึ วสํ;

นิจฺจํ มหาโพธิปูชํ, อกาสิ จ อเนกธา.

๕๖. อตีเต ตมฺหิ สตฺตาเห, สพฺเพ หิมวลาวกา;

ปวิสึสุ มหาโพธึ, สพฺพากา รํสิโยปิ จ.

๕๗. สุทฺเธนกทิสิสฺสิตฺถ, สากฏาเห ปตฺติฏฺฐิตา;

มหาชนสฺส สพฺพสฺส, มหาโพธิ มโนรมา.

๕๘. ปวตฺตมฺหิ มหาโพธิ, วิวิเธ ปาฏิหาริเย;

วิมฺหาปยนฺติ ชนตํ, ปถวีตลโมรุหิ.

๕๙. ปาฏิหิเรหิ’เนเกหิ, เตหิ โส ปีณิโต ปุน;

มหาราชา มหาโพธึ, มหารชฺเชน ปูชยิ.

๖๐. มหาโพธึ มหารชฺเช-นาภิสิญฺจิย ปูชยํ;

นานาปูชาหิ สตฺตาหํ, ปุน ตตฺเถว โส วสิ.

๖๑. อสฺสยุชสุกฺกปกฺเข, ปนฺนรสอุโปสเถ;

อคฺคเหสิ มหาโพธึ, ทฺวิสตฺตาหมจฺจเย ตโต.

๖๒. อสฺสยุชกาฬปกฺเข, จตุทฺทสอุโปสเถ;

รเถ สุเภ ฐเปตฺวาน, มหาโพธึ รเถสโภ.

๖๓. ปูเชนฺโต ตํ ทินํเยว, อุปเนตฺวา สกํ ปุรํ;

อลงฺกริตฺวา พหุธา, กาเรตฺวา มณฺฑปํ สุภํ.

๖๔. กตฺติกสุกฺกปกฺขสฺส, ทิเน ปาฏิปเท ตหึ;

มหาโพธึ มหาสาล-มูเล ปาจินเต สุเภ.

๖๕. ฐปาเปตฺวาน กาเรสิ, ปูชา’เนกา ทิเน ทิเน;

คาหโต สตฺตรสเม, วิวเส ตุ นวงฺกิรา.

๖๖. สกึ เยวอชายึสุ, ตสฺสา’เนกนราธิโป;

ตุฏฺฐจิตฺโต มหาโพธึ, ปุน รชฺเชน ปูชยิ.

๖๗. มหารชฺเช’ภิ สิญฺจิตฺวา, มหาโพธึ มหิสฺสโร;

กาเรสิ จ มหาโพธิ-ปูชา นานปฺปการกํ.

๖๘. อิติ กุสุมปุเร สเรสรํสา,

พหุวิธจารุธชากุลาวิสาลา;

สุรุจิรปวโรรุ โพธิปูชา,

มรุนรจิตฺตวิกาสินี อโหสีติ.

สุชนปฺปสาทสํเวคตฺถาย กเต มหาวํเส

มหาโพธิคฺคหโณ นาม

อฏฺฐารสโม ปริจฺเฉโท.