จุทฺทสม ปริจฺเฉท

นครปฺปเวสโน

๑. เทวานํปิยติสฺโส โส, ราชา สลิลกีฬิตํ;

ทตฺวา นครวาสีนํ, มิควํ กีฬิตุํ อคา.

๒. จตฺตาลีสสหสฺเสหิ, นเรหิ ปริวาริโต;

ธาวนฺโต ปทสาเยว, อคมา มิสฺสกํ นคํ.

๓. เถเร ทสฺเสตุมิจฺฉนฺโต, เทโว ตสฺมึ มหีธเร;

คุมฺภํภกฺขยมาโน’ว, อฏฺฐา โคกณฺณรูปวา.

๔. ราชา ทิสฺวา ‘‘ปมตฺตํ ตํ, น ยุตฺตํ วิชฺฌิตุํ’’ อิติ;

ชิยา สทฺทมกาธาปิ, โคกณฺโณ ปพฺพตนฺตรํ.

๕. ราชา’นุธาวิ โสธึ, เถรานํ สนฺติกํ คโต;

เถเร ทิฏฺเฐ นรินฺเทน, สยมนฺตรธายิโส.

๖. เถโร ‘‘พหูสุ ทิฏฺเฐสุ, อติภายิสฺสตี’’ ติโส;

อตฺตานเมว ทสฺเสสิ, ปสฺสิตฺวา ตํ มหีปตึ.

๗. ภีโต อฏฺฐาสิ ตํ เถโร, ‘‘เอหิ ติสฺสาติ อพฺรวิ;

ติสฺสา’ติ วจเนเนว, ราชา ยกฺโข’’ติ จินฺตยี.

๘. สมณา มยํ มหาราช, ธมฺมราชสฺส สาวกา;

ตเมว อนุกมฺปาย, ชมฺพุทีปา อิธาคตา.

๙. อิจฺจาห เถโร ตํ สุตฺวา, ราชา วีตภโย อหุ;

สริตฺวา สขีสนฺเทสํ, ‘‘สมาณา’’ อิติ นิจฺฉิโต.

๑๐. ธนุํ สรญฺจ นิกฺขิปฺป, อุปสงฺกมฺม ตํ อิสึ;

สมฺโมทมาโน เถเรน, โส นิสีทิ ตทนฺติเก.

๑๑. ตทา ตสฺส มนุสฺสา เต, อาคมฺม ปริวารยุํ;

ตทา เสเส ฉ ทสฺเสสิ, มหาเถโร สหาคเต.

๑๒. เต ทิสฺวา อพฺรวี ราชา, ‘‘กทา’’ เม อาคตา อิติ;

‘‘มยา สทฺธึ’’ติ เถเรน, วุตฺเต ปุจฺฉิ อิทํ ปุน.

๑๓. ‘‘สนฺติ อีทิสกา อญฺเญ, ชมฺพุทีเป ยตี’’ อิติ;

อาห ‘‘กาสาวปชฺโช โต, ชมฺพุทีโป ตหึ ปน.

๑๔. เตวิชฺชา อิทฺธิปฺปตฺตา จ, เจโตปริยโกวิทา;

‘‘ทิพฺพโสตา’รหนฺโต จ, พหู พุทฺธสฺส สาวกา’’.

๑๕. ปุจฺฉิ ‘‘เกนาคตตฺถา’’ติ, น ถเลน น วารินา;

อาคตมฺหา’’ติ วุตฺเต โส, วิชานิ นภสาคมํ.

๑๖. วีมํสํโส มหาปญฺโญ, กณฺหํ ปญฺหมปุจฺฉิตํ;

ปุฏฺโฐ ปุฏฺโฐ วิยากาสิ, ตํตํ ปญฺหํ มหีปติ.

๑๗. รุกฺโขยํ ราชกินฺนาโม, อญฺโญ นาม อยํ ตรุ;

อิมํ มุญฺจิย อตฺถ’มฺโพ, สนฺติ อมฺพตรู พหุํ.

๑๘. อิมญฺจ อมฺพํ เตจ’มฺเพ, มุญฺจิยตฺถิ มหีรุหา;

สนฺติ ภนฺเต พหุ รุกฺขา, อนมฺพาปน เต ตรุ.

๑๙. อญฺเญ อมฺเพ อนมฺเพ จ, มุญฺจิย’ตฺถิ มหีรุหา;

อยํ ภนฺเต อมฺพรุกฺโข, ปณฺฑิโต’สิ นริสฺสร.

๒๐. สนฺติ เต ญาตกา ราช, สนฺติ ภนฺเต พหุชฺชนา;

สนฺติ อญฺญาตกา ราช, สนฺติ เต ญาติโต พหู.

๒๑. ญาตเก เต จ อญฺเญ จ, มุญฺจิย’ญฺโญปิ อตฺถิ นุ;

‘‘ภนฺเต’’ หเมว สาธุ ตฺวํ, ปณฺฑิโต’สิ นริสฺสร.

๒๒. ปณฺฑิโต’ติ วิทิตฺวาน, จูฬหตฺถิปโทปมํ;

สุตฺตนฺตํ เทสยี เถโร, มหีปสฺส มหามตี.

๒๓. เทสนาปริโยสาเน, สทฺธึ เตหิ นเรหิ โส;

จตฺตาลีสสหสฺเสหิ, สรเณสุ ปติฏฺฐหิ.

๒๔. ภตฺตา’ภีหารํ สายเนฺห, รญฺโญ อภิหรุํ ตทา;

‘‘น ภุญฺชิสฺส’’นฺติ ทานิ เม, อิติ ชนมฺมิ ภูปติ.

๒๕. ปุจฺฉิตุํเยว ยุตฺตนฺติ, ภตฺเตนา’ปุจฺฉิเต อิสิ;

น ภุญฺชาม อิทานี’ติ, วุตฺเต กาลญฺจ ปุจฺฉิโส.

๒๖. กาลํ วุตฺเต’พฺรวิ เอวํ, ‘‘คจฺฉาม นครํ’’อิติ;

ตุวํ คจฺฉ มหาราช, วสิสฺสาม มยํ อิธ.

๒๗. เอวํ สติ กุมาโร’ยํ, อเมฺหหิ สห คจฺฉตุ;

อยญฺหิ อาคตผโล, ราช วิญฺญาตสาสโน.

๒๘. อเปกฺขมาโน ปพฺพชฺชํ, วสต’มฺหากมนฺติเก;

อิทานิ ปพฺพเชสฺสาม, อิมํ ตฺวํ คจฺฉ ภูมิป.

๒๙. ปาโต รถํ เปสยิสฺสํ, ตุเมฺห ตตฺถ ฐิตา ปุรํ;

ยาถา’ติ เถเร วนฺทิตฺวา, ภณฺฑุํเนตฺว’ก มนฺตกํ.

๓๐. ปุจฺฉิ เถราธิการํโส, รญฺโญ สพฺพมภาสิ โส;

เถรํ ญตฺวา’ติ ตุฏฺโฐโส, ‘‘ลาภา เม’’อิติ จินฺตยิ.

๓๑. ภณฺฑุสฺส คีหิภาเวน, คตาสงฺโก นริสฺสโร;

อญฺญาสิ นรภาวํ โส, ‘‘ปพฺพาเชม อิมํ’’ อิติ.

๓๒. เถโร ตํ คามสีมายํ, ตสฺมึเยว ขเณ อกา;

ภณฺฑุกสฺส กุมารสฺส, ปพฺพชฺชมุปสมฺปทํ.

๓๓. ตสฺมึเยว ขเณ โส จ, อรหตฺตมปาปุณิ;

สุมนํ สามเณรํ ตํ, เถโร อามนฺตยี ตโต.

๓๔. ธมฺมสวนกาลํ ตฺวํ, โฆเสหี’’ติ อปุจฺฉิโส;

สาเวนฺโต กิตฺตกํ ฐานํ, ภนฺเต โฆเสม’หํ อิติ.

๓๕. ‘‘สกลํ ตมฺพปณฺณี’’ติ, วุตฺเต เถเรน อิทฺธิยา;

สาเวนฺโต สกลํ ลํกํ, ธมฺมกาลมโฆสยี.

๓๖. ราชา นาคจตุตฺเตโส, โสณฺณิปสฺเส นิสีทิย;

ภุญฺชนฺโต ตํ รวํ สุตฺวา, เถรนฺติก มเปสยิ.

๓๗. ‘‘อุปทฺทโว นุ อตฺถี’’ติ, อาห นตฺถิ อุทฺทโว;

โสตุํ สมฺพุทฺธวจนํ, กาโล โฆสาปิโต อิติ.

๓๘. สามเณร รวํ สุตฺวา, ภุมฺมาเทวา อโฆสยุํ;

อนุกฺกเมน โส สทฺโท, พฺรหฺมโลกํ สมารุหิ.

๓๙. เตน โฆเสน เทวานํ, สนฺนิปาโต มหา อหุ;

สมจิตฺตสุตฺตํ เทเสสิ, เถโร ตสฺมึ สมาคเม.

๔๐. อสํขิยานํ เทวานํ, ธมฺมาภิสมโย อหุ;

พหู นาคา สุปณฺณา จ, สรเณสุ ปติฏฺฐยุํ.

๔๑. ยเถทํ สาริปุตฺตสฺส, สุตฺตํ เถรสฺส ภาสโต;

ตถา มหินฺทตฺเถรสฺส, อหุ เทวสมาคโม.

๔๒. ราชา ปภา เต ปาเหสิ, รถํ สารถิ โส คโต;

‘‘อาโรหถ รถํ ยาม, นครํ’’ อิติ เต’พฺรวิ.

๔๓. นา’โรหาม รถํ คจฺฉ, คจฺฉาม ตว ปจฺฉโต;

อิติ วตฺวาน เปเสตฺวา, สารถึ สุมโนรถํ.

๔๔. เวหาสมพฺภุคนฺตฺวา, เต นครสฺส ปุรตฺถโต;

ปฐมตฺถูปฏฺฐานมฺหิ, โอตรึสุ มหิทฺธิกา.

๔๕. เถเรหิ ปฐโมติณฺณ-ฐานมฺหิ กตเจติยํ;

อชฺชาปิ วุจฺจเต เตน, เอวํ ปฐมเจติยํ.

๔๖. รญฺญา เถรคุณํ สุตฺวา, สพฺพา อนฺเตปุริตฺถิโย;

เถรทสฺสนมิจฺฉึสุ, ยสฺมา ตสฺมามหีปติ.

๔๗. อนฺโต’ว ราชวตฺถุสฺส, รมฺมํ กาเรสิ มณฺฑปํ;

เสเตหิ วตฺถปุปฺเผหิ, ฉาทิตํ สมลงฺกตํ.

๔๘. อุจฺจเสยฺยาวิรมณํ, สุตตฺตา เถรสนฺติเก;

กงฺขี ‘‘อุจฺจาสเน เถโร, นิสีทิเทยฺยนุโนติ จ.

๔๙. ตทนฺตเร สารถิ โส, เถเร ทิสฺวา ตหึ ฐิเต;

จีวรํ ปารุปนฺเต เต, อติวิมฺหิต มานโส.

๕๐. คนฺตฺวา รญฺโญ นิเวเทสิ, สุตฺวา สพฺพํ มหีมติ;

‘‘นิสชฺชํ น กริสฺสนฺติ, ปีฐเกสู’’ติ นิจฺฉิโต.

๕๑. ‘‘สุสาธุ ภุมฺมตฺถรณํ, ปญฺญาเปถา’’ติ ภาสิย;

คนฺตฺวา ปฏิปถํ เถเร, สกฺกจฺจํ อภิวาทิย.

๕๒. มหามหินฺทตฺเถรสฺส, หตฺถโต ปตฺตมาทิย;

สกฺการปูชาวิธินา, ปุรํ เถรํ ปเวสยิ.

๕๓. ทิสฺวา อาสนปญฺญตฺตึ, เนมิตฺตา พฺยากรุํ อิติ;

‘‘คหิตา ปถวี’เมหิ, ทีเป เหสฺสนฺติ อิสฺสรา.

๕๔. นรินฺโท ปูชยนฺโต เต, เถเร อนฺเตปุรํ นยิ;

ตตฺถ เต ทุสฺสปีเฐสุํ, นิสีทึสุ ยถารหํ.

๕๕. เต ยาคุขชฺชโภชฺเชหิ, สยํ ราชา อตปฺปยิ;

นิฏฺฐิเต ภตฺตกิจฺจมฺหิ, สยํ อุปนิสีทิย.

๕๖. กนิฏฺฐสฺโสปราชสฺส, มหานาคสฺส ชายิกํ;

วสนฺตึ ราชเคเห’ว, ปกฺโกสา เปสิจา’นุลํ.

๕๗. อาคมฺม อนุลาเทวี, ปญฺจ อิตฺถิสเตหิ สา;

เถเรวนฺทิย ปูเชตฺวา, เอกมนฺตมุปาวิสิ.

๕๘. เปตวตฺถุํ วิมานญฺจ, สจฺจสํยุตฺตเมว จ;

เทเสสิ เถโร ตา อิตฺถี, ปฐมํ ผลมชฺฌคุํ.

๕๙. หิยฺโย ทิฏฺฐมนุสฺเสหิ, สุตฺวา เถรคุเณ พหู;

เถรทสฺสนมิจฺฉนฺตา, สมาคนฺตฺวาน นาครา.

๖๐. ราชทฺวาเร มหาสทฺทํ, อกรุํ ตํ มหีปติ;

สุตฺวา ปุจฺฉิย ชานิตฺวา, อาห เตสํ หิตตฺถิโก.

๖๑. สพฺเพสํ อิธ สมฺพาโธ, สาลามงฺคลหตฺถิโน;

โสเธถ ตตฺถ ทกฺขนฺติ, เถเร’เม นาครา’อิติ.

๖๒. โสเธตฺวา หตฺถิสาลํ ตํ, วิตานาทีหิ สชฺชุกํ;

อลงฺกริตฺวา สยเน, ปญฺญเปสุํ ยถารหํ.

๖๓. สเถโร ตตฺถ คนฺตฺวาน, มหาเถโร นิสีทิย;

โส เทวทูตสุตฺตนฺตํ, กเถสี กถิโก มหา.

๖๔. ตํ สุตฺวาน ปสีทึสุ, นครา เต สมาคตา;

เตสุ ปาณสหสฺสํตุ, ปฐมํ ผลมชฺฌคา.

๖๕. ลํกาทีเป โส สตฺถุกปฺโป อกปฺโป;

ลํกาธิฏฺฐาเน ทฺวีสุ ฐาเนสุ เถโร;

ธมฺมํ ภาสิตฺวา ทีปภาสาย เอวํ;

สทฺธมฺโม ตารํ การยี ทีปทีโปติ.

สุชนปฺปสาทสํเวคตฺถาย กเต มหาวํเส

นครปฺปเวสโน นาม

จุทฺทสโม ปริจฺเฉโท.