๖. ราชกณฺโฑ

๑๑๒. เอกยามํ สเย ราชา,

ทฺวิยามญฺเญว ปณฺฑิโต;

ฆราวาโส ติยามํว,

จตุยามํ ตุ ยาจโก.

๑๑๓. ธนวา สุตวา ราชา,

นที เวชฺโช จิเมปญฺจ;

ยตฺถ เทเส น วิชฺชนฺติ,

น ตตฺถ ทิวสํ วเส.

๑๑๔. ยสฺมึ ปเทเส น มาโน,

น เปมํ นจ พนฺธวา;

นจ วิชฺชาคโม โกจิ,

น ตตฺถ ทิวสํ วเส.

๑๑๕. อปุตฺตกํ ฆรํ สุญฺญํ,

รฏฺฐํ สุญฺญํ อราชกํ;

อ สิปฺปสฺส มุขํ สุญฺญํ,

สพฺพ สุญฺญํ ทลิทฺทกา.

๑๑๖. ธนมิจฺเฉยฺย วาณิชฺโช,

วิชฺชมิจฺเฉ ภเชสุตํ;

ปุตฺตมิจฺเฉ ตรุณิตฺถึ,

ราชามจฺจํ วสํ คเม.

๑๑๗. นฏฺโฐยติ อสนฺตุฏฺโฐ,

สนฺตุฏฺโฐ จ มหีปติ;

ลชฺชา จ คณิกา นฏฺฐา,

นิลฺลชฺชา กุลธีติกา.

๑๑๘. ปกฺขีนํ พลมากาโส,

มจฺฉานมุทกํ พลํ;

ทุพฺพลสฺส พลํ ราชา,

กุมารานํ รุทํ พลํ.

๑๑๙. ขมา ชาคริยุฏฺฐานํ,

สํวิภาโค ทยิกฺขณา;

นายกสฺส คุณา เอเต,

อิจฺฉิตพฺพา สตํ คุณา.

๑๒๐. สกึ วทนฺติ ราชาโน,

สกึ สมณพฺราหฺมณา;

สกึ สปฺปุริสา โลเก,

เอส ธมฺโม สนนฺตโน.

๑๒๑. อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ,

อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ;

ราชา อนิสมฺมการี น สาธุ,

ปณฺฑิโต โกธโน ตํปิ น สาธุ.

๑๒๒. พหโว ยตฺถ เนตฺตาโร,

สพฺเพ ปณฺฑิตมานิโน;

สพฺเพ มหตฺตมิจฺฉนฺติ,

เตสํ กมฺมํ วินสฺสติ.

๑๒๓. อายํ ขยํ สยํ ชญฺญา,

ราชา สยํ กตากตํ;

นิคฺคเห นิคฺคเหตพฺพํ,

ปคฺคเห ปคฺคหารหํ.

๑๒๔. ปิฏฺฐิโตกฺกํ นิเสเวยฺย,

กุจฺฉินาว หุตาสนํ;

สามิกํ สพฺพภาเคน,

ปรโลกํ อโมหวา.

๑๒๕. อคฺคิ อาโป อิตฺถิมูโฬฺห,

สปฺโป ราช-กุลานิจ;

อปยนฺเตน คนฺตพฺพา,

อจฺเจก-ปาณหารกา.

๑๒๖. ปทุฏฺฐ-ภริย-สํวาโส,

ปทุฏฺฐ จิตฺต ทาสโก;

ส-สปฺเป จ ฆเร วาโส,

มจฺจุ เอว น สํสโย.

๑๒๗. มูฬฺห สิสฺโส ปเทเสน,

กุนารี ภรเณน จ;

อสตา สมฺปโยเคน,

ปณฺฑิโตปฺปวสีทติ.

๑๒๘. มาตา ปุตฺตกรํ ปาปํ,

สิสฺสปาปํ คุรุกตา;

ราชา รฏฺฐกรํ ปาปํ,

ราชปาปํ ปุโรหิโต.

๑๒๙. อโกเธน ชิเน โกธํ,

อสาธุํ สาธุนา ชิเน;

ชิเน มจฺฉรึ ทาเนน,

สจฺเจนาลีกวาทินํ;

๑๓๐. อทนฺตํ ทมนํ ทานํ,

ทานํ สพฺพตฺถ สาธกํ;

ทาเนน ปิย วาจาย,

อุนฺนมนฺติ นมนฺติ จ;

๑๓๑. ทานํ สิเนหเภสชฺชํ,

มจฺเฉรํ โทสโนสธํ;

ทานํ ยสสฺสี เภสชฺชํ,

มจฺเฉรํ กปโณสธํ.

๑๓๒. พหูนมปฺปสารานํ,

สามคฺคิยา ชยํ ชเย;

ติเณหิ วตฺตเต โยตฺตํ,

เตน นาโคปิ พชฺฌเต.

๑๓๓. สหาโย อสมตฺโถปิ,

เตชสา กึกริสฺสติ;

นิวาเต ชลิโต อคฺคิ,

สยเม วูปสมฺปติ.

๑๓๔. น รญฺญา สมกํ ภุญฺเช,

กามโภคํ กุทาจนํ;

อากปฺปํ รส ภุตฺตึวา,

มาลา คนฺธ วิเลปนํ;

วตฺถํ สพฺพอลงฺการํ,

น รญฺญา สทิสํ กเร.

๑๓๕. น เม ราชา สขา โหติ,

น ราชา โหติ เมถุโน;

เอโส สามิโก มยฺหนฺติ,

จิตฺเต นิฏฺฐํ สุถาปเย.

๑๓๖. นาติทูเร ภเช รญฺโญ,

นาจฺจาสนฺโนปวาตเก;

อุชุเก นาตินินฺเน จ,

น ภเช อุจฺจมาสเน.

ฉโทเส วชฺเช เสวโก,

ติฏฺเฐ อคฺคึว สํยโต.

๑๓๗. คุณี สพฺพญฺญุ ตุโลฺยปิ,

นโสภติ อนิสฺสโย;

อนคฺฆโมปิ มณิเสฏฺโฐ,

เหมํ นิสฺสาย โสภติ.

ราชกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.