๑. ปณฺฑิตกณฺโฑ

๑. โลกนีตึ ปวกฺขามิ,

นานาสตฺถสมุทฺธฏํ;

มาคเธเนว สงฺเขปํ,

วนฺทิตฺวา รตนตฺถยํ.

๒. นีติโลเก ปุริสสฺส สาโร,

มาตา ปิตา อาจริโยจ มิตฺโต;

ตสฺมา หิ นีตึ ปุริโส วิชญฺญา,

ญาณี มหา โหติ พหุสฺสุโตจ.

๓. อลสสฺส กุโต สิปฺปํ,

อสิปฺปสฺส กุโต ธนํ;

อธนสฺส กุโต มิตฺตํ,

อมิตฺตสฺส กุโต สุขํ;

อสุขสฺส กุโต ปุญฺญํ,

อปุญฺญสฺส กุโต วรํ.

๔. สิปฺปา สมํ ธนํ นตฺถิ,

สิปฺปํ โจรา นคณฺหเร;

อิธ โลเก สิปฺปํ มิตฺตํ,

ปรโลเก สุขาวหํ.

๕. อปฺปกํ นาติมญฺเญยฺย,

จิตฺเต สุตํ นิธาปเย;

วมฺมิโกทกพินฺทูว,

จิเรน ปริปูรติ.

๖. ขุทฺโทติ นาติมญฺเญยฺย,

วิชฺชํ วา สิปฺปเมว วา;

เอกมฺปิ ปริโยทาตํ,

ชีวิตกปฺปการณํ.

๗. เสเล เสเล น มาณิกํ,

คเช คเช น มุตฺติกํ;

วเน วเน น จนฺทนํ,

ฐาเน ฐาเน น ปณฺฑิตํ.

๘. ปณฺฑิโต สุตสมฺปนฺโน,

ยตฺถ อตฺถีติ เจ สุโต;

มหุสฺสาเหน ตํ ฐานํ,

คนฺตพฺพํว สุเตสินา.

๙. สิเน สิปฺปํ สิเน ธนํ,

สิเน ปพฺพตมารุหํ;

สิเน กามสฺส โกธสฺส,

อิเม ปญฺจ สิเน สิเน.

๑๐. สุติ สมฺมุติ สงฺขฺยาจ,

โยคา นีติ วิเสสกา;

คนฺธพฺพา คณิกา เจว,

ธนุ เพทา จ ปูรณา.

๑๑. ติกิจฺฉา อิติหาสา จ,

โชติ มายา จ ฉนฺทติ;

เกตุ มนฺตา จ สทฺทา จ,

สิปฺปาฏฺฐารสกา อิเม.

๑๒. อปุฏฺโฐ ปณฺฑิโต เภรี,

ปชฺชุนฺโน เม โหติ ปุจฺฉิโต;

พาโล ปุฏฺโฐ อปุฏฺโฐปิ,

พหุมฺปิ ภณเต สทา.

๑๓. โปตฺถเกสุ จ ยํ สิปฺปํ,

ปรหตฺเถสุ ยํ ธนํ;

ยถากิจฺเจ สมุปฺปนฺเน,

น ตํ สิปฺปํ น ตํ ธนํ.

๑๔. ชลปฺปมาณํ กุมุทฺทนาลํ,

กุลปฺปมาณํ วินโย ปมาณํ;

พฺยตฺติปฺปมาณํ กถีตวากฺยํ,

ปถวิยา ปมาณํ ติณ มิลาตํ.

๑๕. อปฺปสฺสุโต สุตํ อปฺปํ,

พหุํ มญฺญติ มานวา;

สินฺธูทกํ อปสฺสนฺโต,

กูเป โตยํว มณฺฑุโก.

๑๖. ปถมํ ปราชเย สิปฺปํ,

ทุติยํ ปราชเย ธนํ;

ตติยํ ปราชเย ธมฺมํ,

จตุตฺถํ กึ กริสฺสติ.

๑๗. พฺยตฺต ปุตฺร กิมลโส,

อพฺยตฺโต ภารหารโก;

พฺยตฺตโก ปูชิโต โลเก,

พฺยตฺต ปุตฺร ทิเน ทิเน.

๑๘. มาตา เวรี ปิตา สตฺรุ,

เกน พาเล น สิกฺขิตา;

สภามชฺเฌ น โสภนฺติ,

หํสมชฺเฌ พโกยถา.

๑๙. กณฺฏกํ คิริ โก ติกฺขติ,

โก อญฺชนํ มิคกฺขิกํ;

อุปฺปถํ ปลฺลเล โก สุคนฺธํ,

กุล-ปุตฺต-รูโป โก ปวตฺตติ;

สามํ-ภาโว.

๒๐. น รสํ อโกตมฺพุลํ,

อธนสฺส, ลงฺกตมฺปิ;

อโลนกนฺตุ พฺยญฺชนํ,

พฺยากรณํ อสิปฺปสฺส.

๒๑. สุสฺสุสา สุตสมฺปนฺโน,

สุตาปญฺญาย ปวฑฺฒติ;

ปญฺญาย อตฺถํ ชานาติ,

ญาโต อตฺโถ สุขาวโห.

๒๒. โภชนํ เมถุนํ นิทฺทา,

โคเณ โปเสปิ วิชฺชติ;

วิชฺชา วิเสโส โปสสฺส,

ตํ หีโน โคสโม ภเว.

๒๓. นตฺถิ วิชฺชาสมํมิตฺตํ,

นจ พฺยาธิสโม ริปุ;

นจ อตฺตสมํ เปมํ,

นจ กมฺมสมํ พลํ.

๒๔. หํโส มชฺเฌ น กากานํ,

สีโห คุนฺนํ น โสภเต;

คทฺรภมชฺเฌ ตุรงฺโค,

พาลมชฺเฌ จ ปณฺฑิโต.

๒๕. ยาวชีวมฺปิ เจ พาโล,

ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ;

น โส ธมฺมํ วิชานาติ,

ทพฺพิ สูปรสํ ยถา.

๒๖. มุหุตฺตมปิ เจ วิญฺญู,

ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ;

ขิปฺปํ ธมฺมํ วิชานาติ,

ชิวฺหา สูปรสํ ยถา.

๒๗. วินา สตฺถํ น คจฺเฉยฺย,

สูโร สงฺคามภูมิยํ;

ปณฺฑิตฺวาทฺธคู วาณิโช,

วิเทสคมโน ตถา.

๒๘. ธนนาสํ มโนตาปํ,

ฆเร ทุจฺจริตานิ จ;

วญฺจนญฺจ อวมานํ,

ปณฺฑิโต น ปกาสเย.

๒๙. ปตฺตานุรูปกํ วากฺยํ,

สภาวรูปกํ ปิยํ;

อตฺตานุรูปกํ โกธํ,

โย ชานาติ ส ปณฺฑิโต.

๓๐. อ-ธนสฺส รสํ ขาทา,

อ-พลสฺส หถา นรา;

อ-ปญฺญสฺส วากฺย-กถา,

อุมฺมตฺตก-สมา อิเม.

๓๑. อนวฺหายํ คมยนฺโต,

อ-ปุจฺฉา พหุ-ภาสโก;

อตฺต-คุณํ ปกาเสนฺโต,

ติ-วิธํ หีน-ลกฺขณํ.

๓๒. อปฺป-รูโป พหุํ ภาโส,

อปฺป-ปญฺโญ ปกาสิโต;

อปฺป-ปูโร ฆโฏ โขเภ,

อปฺป-ขีรา คาวี จเถ.

๓๓. มณฺฑูเกปิ อุเกฺร สีเห,

กากคฺคเห ปิเย ปิเย;

อ-ปณฺฑีปิ ปณฺฑี หุตฺวา,

ธีรา ปุจฺเฉ วเย วเย.

๓๔. มณฺฑูเกปิ อุเกฺร สีเห,

สูกเรปิ อุเห ทีเป;

พิฬาเร สทิเส พฺยคฺเฆ,

สพฺพ ธีเร สิปฺป-สเม.

๓๕. น ติตฺติ ราชา ธนมฺหิ,

ปณฺฑิโตปิ สุ-ภาสิเต;

จกฺขุํปิ ปิย-ทสฺสเน,

ชเล สาคโร น ติตฺติ.

๓๖. รูป-โยพฺพน-สมฺปนฺนา,

วิสาถ-กุถ-สมฺภวา;

วิชฺชา-หีนา น โสภนฺติ,

นิคนฺธา อิว กึสุกา.

๓๗. หีเน ปุตฺโต ราชามจฺโจ,

พาล-ปุตฺโต จ ปณฺฑิโต;