สุชนกณฺฑ

๑๗๖. สทฺธาสีลาทิธมฺเมหิ, สปฺปนฺโน เสฏฺฐมานุโส;

วุตฺโต พุทฺธาทิสนฺเตหิ, สาธุสปฺปุริโส อิติ.

สทฺทาธนํ สีลธนํ, หิรีโอตฺตปฺปิยํ ธนํ;

สุตธนญฺจ จาโค จ, ปญฺญา เว สตฺตมํ ธนํ.

ยสฺส เอเต ธนา อตฺถิ, อิตฺถิยา ปุริสสฺส วา;

อทลิทฺโทติ ตํ อาหุ, อโมฆํ ตสฺส ชีวิตํ.

ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจ, ปสาทํ ธมฺมทสฺสนํ;

อนุยุญฺเชถ เมธาวี, สรํ พุทฺธานสาสนํ.

๑๗๗. สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, เสยฺโย โหติ น ปาปิโย.

๑๗๘. จช ทุชฺชนสํสคฺคํ, ภช สาธุสมาคมํ;

กร ปุญฺญมโหรตฺตํ, สร นิจฺจมนิจฺจตํ.

๑๗๙. โย เว กตญฺญู กตเวที ธีโร,

กลฺยาณมิตฺโต ทฬฺหภตฺติ จ โหติ;

ทุกฺขิตสฺส สกฺกจฺจ กโรติ กิจฺจํ,

ตถาวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺติ.

๑๘๐. มาตาเปตฺติภรํ ชนฺตุํ, กุเล เชฏฺฐาปจายินํ;

สณฺหํ สขิลสมฺภาสํ, เปสุเณยฺยปฺปหายินํ.

๑๘๑. มจฺเฉรวินเย ยุตฺตํ, สจฺจํ โกธาภิภุํ นรํ;

ตํ เว เทวา ตาวตึสา, อาหุ ‘‘สปฺปุริโส’’อิติ.

๑๘๒. กุลชาโต กุลปุตฺโต, กุลวํสสุรกฺขโต;

อตฺตนา ทุกฺขปฺปตฺโตปิ, หีนกมฺมํ น การเย.

๑๘๓. อุเทยฺย ภาณุ ปจฺฉิเม, นเมยฺย เมรุอทฺทิปิ;

สีตลํ ยทิ นรคฺคิ, ปพฺพตคฺเค จ อุปฺปลํ;

วิกเส น วิปริตา, สาธุวาจา กุทาจนํ.

๑๘๔. สุขา รุกฺขสฺส ฉายาว, ตโต ญาติมาตาปิตุ;

ตโต อาเจรสฺส รญฺโญ, ตโต พุทฺธสฺสเนกธา.

๑๘๕. ภมรา ปุปฺผมิจฺฉนฺติ, คุณมิจฺฉนฺติ สชฺชนา;

มกฺขิกา ปูติมิจฺฉนฺติ, โทสมิจฺฉนฺติ ทุชฺชนา.

๑๘๖. มาตุหีโน ทุพฺภาโส หิ, ปิตุหีโน ทุกฺกิริโย;

อุโภ มาตุปิตุหีนา, ทุพฺภาสา จ ทุกฺกิริยา.

๑๘๗. มาตุเสฏฺโฐ สุภาโส หิ, ปิตุเสฏฺโฐ สุกิริโย;

อุโภมาตุ ปิตุเสฏฺฐา, สุภาสา จ สุกิริยา.

๑๘๘. สุนโข สุนขํ ทิสฺวา, ทนฺตํ ทสฺเสติ หึสิตุํ;

ทุชฺชโน สุชนํ ทิสฺวา, โรสยํ หึสมิจฺฉติ.

๑๘๙. น จ เวเคน กิจฺจานิ, กตฺตพฺพานิ กุทาจนํ;

สหสา การิตํ กมฺมํ, พาโล ปจฺฉานุตปฺปติ.

๑๙๐. โกธํ วธิตฺวา น กทาจิ โสจติ,

มกฺขปฺปหานํ อิสโย วณฺณยนฺติ;

สพฺเพสํ วุตฺตํ ผรุสํ ขเมถ,

เอตํ ขนฺตึ อุตฺตมมาหุ สนฺโต.

๑๙๑. ทุกฺโข นิวาโส สมฺพาเธ, ฐาเน อสุจีสงฺกเต;

ตโต อริมฺหิ อปฺปิเย, ตโตปิ อกตญฺญุนา.

๑๙๒. โอวเทยฺยา’นุสาเสยฺย, อสพฺภา จ นิวารเย;

สตญฺหิ โส ปิโย โหติ, อสตํ โหติอปฺปิโย.

๑๙๓. อุตฺตมตฺตนิวาเตน, กกฺขฬํ มุทุนา ชเย;

นีจํ อปฺปกทาเนน, วายาเมน สมํ ชเย.

๑๙๔. น วิสํ วิสมิจฺจาห, ธนํ สงฺฆสฺส อุจฺจเต;

วิสํ เอกํว หนติ, หนติ สงฺฆสฺส สพฺพํ.

๑๙๕. ธนมปฺปมฺปิ สาธูนํ, กูเป วาริว นิสฺสโย;

พหุํอปิ อสาธูนํ, น จ วาริว อณฺณเว.

๑๙๖. อปตฺเถยฺยํ น ปตฺเถยฺย, อจินฺเตยฺยํ น จินฺตเย;

ธมฺมเมว สุจินฺเตยฺย, กาลํ โมฆํ น อิจฺฉเย.

๑๙๗. อจินฺติตมฺปิ ภวติ, จินฺติตมฺปิ วินสฺสติ;

น หิ จินฺตามยา โภคา, อิตฺถิยา ปุริสสฺส วา.

๑๙๘. อสนฺตสฺส ปิโย โหติ, สนฺเต น กุรุเต ปิยํ;

อสตํ ธมฺมํ โรเจติ, ตํ ปราภวโต มุขํ.

๑๙๙. คุณา กุพฺพนฺติ ทูตตฺตํ, ทูเรปิ วสตํ สตํ;

เกตเก คนฺธํ ฆายิตฺวา, คจฺฉนฺติ ภมรา สยํ.

๒๐๐. ปุพฺพชาติกตํ กมฺมํ, ตํ กมฺมมีติ กถฺยเต;

ตสฺมา ปุริสากาเรนํ, ยตํ กเร อตนฺทิโต.

๒๐๑. มตฺติกปิณฺฑโต กตฺตา, กุรุเต ยํ ยทิจฺฉติ;

เอวมตฺตกตํ กมฺมํ, มาณโว ปฏิปชฺชเต.

๒๐๒. อุฏฺฐาโยฏฺฐาย โพเธยฺยํ, มหพฺภย มุปฏฺฐิตํ;

มรณพฺยาธิโสกานํ, กิมชฺช นิปติสฺสติ.

๒๐๓. ปาณา ยถาตฺตโนภิฏฺฐา, ภูตานมปิ เต ตถา;

อตฺโตปเมน ภูเตสุ, ทยํ กุพฺพนฺติ สาธโว.

สพฺเพ ตสนฺติ ทณฺฑสฺส, สพฺเพ ภายนฺติ มจฺจุโน;

อตฺตานํ อุปมํ กตฺวา, น หเนยฺย น ฆาตเย.

๒๐๔. พาโล วา ยทิ วา วุทฺโธ, ยุวา วา เคหมาคโต;

ตสฺส ปูชา วิธาตพฺพา, สพฺพสฺสาภฺยาคโต ครุ.

๒๐๕. อากิณฺโณปิ อสนฺเตหิ, อสํสฏฺโฐว ภทฺทโก;

พหุนา สนฺนชาเตน, คจฺเฉน อุพฺพตฺเตนิธ.