๑. สนฺธิกปฺป

ปฐมกณฺฑ

(ก)

เสฏฺฐํ ติโลกมหิตํ อภิวนฺทิยคฺคํ,

พุทฺธญฺจ ธมฺมมมลํ คณมุตฺตมญฺจ;

สตฺถุสฺส ตสฺส วจนตฺถวรํ สุพุทฺธุํ,

วกฺขามิ สุตฺตหิตเมตฺถ สุสนฺธิกปฺปํ.

(ข)

เสยฺยํ ชิเนริตนเยน พุธา ลภนฺติ,

ตญฺจาปิ ตสฺส วจนตฺถสุโพธเนน;

อตฺถญฺจ อกฺขรปเทสุ อโมหภาวา,

เสยฺยตฺถิโก ปทมโต วิวิธํ สุเณยฺยํ.

๑. , ๑. อตฺโถ อกฺขรสญฺญาโต.

สพฺพวจนานมตฺโถ อกฺขเรเหว สญฺญายเต. อกฺขรวิปตฺติยํ หิ อตฺถสฺส ทุนฺนยถา โหติ, ตสฺมา อกฺขรโกสลฺลํ พหูปการํ สุตฺตนฺเตสุ.

๒. , ๒. อกฺขราปาทโย เอกจตฺตาลีสํ.

เต จ โข อกฺขรา อปิ อการาทโย เอกจตฺตา ลีส สุตฺตนฺเตสุ โสปการา.

ตํ ยถา? อ อา อิ อี อุ อู เอ โอ, ก ข ค ฆ ง, จ ฉ ช ฌ ญ, ฏ ฐ ฑ ฒ ณ, ต ถ ท ธ น, ป ผ พ ภ ม, ย ร ล ว ส ห ฬ อํ, อิติ อกฺขรา นาม.

เตน กฺวตฺโถ? อตฺโถ อกฺขรสญฺญาโต.

๓. , ๓. ตตฺโถทนฺตา สรา อฏฺฐ.

ตตฺถ อกฺขเรสุ อการาทีสุ โอทนฺตา อฏฺฐ อกฺขรา สรา นาม โหนฺติ.

ตํ ยถา? อ อา อิ อี อุ อู เอ โอ, อิติ สรา นาม.

เตน กฺวตฺโถ? สรา สเร โลปํ.

๔. , ๔. ลหุมตฺตา ตโย รสฺสา.

ตตฺถ อฏฺฐสุ สเรสุ ลหุมตฺตา ตโย สรา รสฺสา นาม โหนฺติ.

ตํ ยถา? อ อิ อุ, อิติ รสฺสา นาม.

เตน กฺวตฺโถ? รสฺสํ.

๕. , ๕. อญฺเญ ทีฆา.

ตตฺถ อฏฺฐสุ สเรสุ รสฺเสหิ อญฺเญ ปญฺจ สรา ทีฆา นาม โหนฺติ.

ตํ ยถา? อา อี อู เอ โอ, อิติ ทีฆา นาม.

เตน กฺวตฺโถ? ทีฆํ.

๖. , ๘. เสสา พฺยญฺชนา.

ฐเปตฺวา อฏฺฐ สเร เสสา อกฺขรา กการาทโย นิคฺคหิตนฺตา พฺยญฺชนา นาม โหนฺติ.

ตํ ยถา? ก ข ค ฆ ง, จ ฉ ช ฌ ญ, ฏ ฐ ฑ ฒ ณ, ต ถ ท ธ น, ป ผ พ ภ ม, ย ร ล ว ส ห ฬ อํ, อิติ พฺยญฺชนา นาม.

เตน กฺวตฺโถ? สรา ปกติ พฺยญฺชเน.

๗. , ๙. วคฺคา ปญฺจปญฺจโส มนฺตา.

เตสํ โข พฺยญฺชนานํ กการาทโย มการนฺตา ปญฺจปญฺจโส อกฺขรวนฺโต วคฺคา นาม โหนฺติ.

ตํ ยถา? ก ข ค ฆ ง, จ ฉ ช ฌ ญ, ฏ ฐ ฑ ฒ ณ, ต ถ ท ธ น, ป ผ พ ภ ม, อิติ วคฺคา นาม.

เตน กฺวตฺโถ? วคฺคนฺตํ วา วคฺเค.

๘. , ๑๐. อํ อิติ นิคฺคหิตํ.

อํ อิติ นิคฺคหิตํ นาม โหติ.

เตน กฺวตฺโถ? อํ พฺยญฺชเน นิคฺคหิตํ.

๙. , ๑๑. ปรสมญฺญา ปโยเค.

ยา จ ปน ปเรสุ สกฺกตคนฺเถสุ สมญฺญา โฆสาติ วา อโฆสาติ วา, ตา ปโยเค สติ เอตฺถาปิ ยุชฺชนฺเต.

ตตฺถ โฆสา นาม-ค ฆ ง, ช ฌ ญ, ฑ ฒ ณ, ท ธ น, พ ภ ม, ย ร ล ว ห ฬ, อิติ โฆสา นาม. อโฆสา นาม-ก ข, จ ฉ, ฏ ฐ, ต ถ, ป ผ, ส, อิติ อโฆสา นาม.

เตน กฺวตฺโถ? วคฺเค โฆสาโฆสานํ ตติยปฐมา.

๑๐. , ๑๒. ปุพฺพมโธฐิต มสฺสรํ สเรน วิโยชเย.

ตตฺถ สนฺธึ กตฺตุกาโม ปุพฺพพฺยญฺชนํ อโธฐิตํ อสฺสรํ กตฺวา สรญฺจ อุปริ กตฺวา สเรน วิโยชเย.

ตตฺรายมาทิ.

๑๑. , ๑๔. นเย ปรํ ยุตฺเต.

อสฺสรํ โข พฺยญฺชนํ อโธฐตํ ปรกฺขรํ นเย ยุตฺเต. ตตฺราภิรติมิจฺเฉยฺย.

ยุตฺเตติกสฺมา? อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ, อชินิ มํ อหาสิ เม. เอตฺถ ปน ยุตฺตํ น โหติ.

อิติ สนฺธิกปฺเป ปฐโม กณฺโฑ.

ทุติยกณฺฑ

๑๒. , ๑๓. สรา สเร โลปํ.

สรา โข สเร ปเร โลปํ ปปฺโปนฺติ.

ยสฺสินฺทฺริยานิ สมถงฺคตานิ. โน เหตํ ภนฺเต สเมตายสฺมา สงฺเฆน.

๑๓. , ๑๕. วา ปโร อสรูปา.

สรมฺหา อสรูปา ปโร สโร โลปํ ปปฺโปติ วา.

จตฺตาโร’เม ภิกฺขเว ธมฺมา, กินฺนุ’ มาวสมณิโย. วาติ กสฺมา? ปญฺจินฺทฺริยานิ, ตยสฺสุ ธมฺมา ชหิตา ภวนฺติ.

๑๔. , ๑๖. กฺวจาสจณฺณํ ลุตฺเต.

สโร โข ปโร ปุพฺพสเร ลุตฺเต กฺวจิ อสวณฺณํ ปปฺโปติ.

สงฺขฺยํ โนเปติ เวทคู, พนฺธุสฺเสว สมาคโม.

กฺวจีติ กสฺมา? ยสฺสินฺทฺริยานิ, ตถูปมํ ธมฺมวรํ อเทสยิ.

๑๕. , ๑๗. ทีฆํ.

สโร โข ปโร ปุพฺพสเร ลุตฺเต กฺวจิ ทีฆํ ปปฺโปติ. สทฺธีธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ, อนาคาเรหิ จูภยํ.

กฺวจีติ กสฺมา? ปญฺจหุปาลิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต. นตฺถญฺญํ กิญฺจิ.

๑๖. , ๑๘. ปุพฺโพ จ.

ปุพฺโพ จ สโร ปรสรโลเป กเต กฺวจิ ทีฆํ ปปฺโปติ.

กึสูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ, สาธูติ ปฏิสฺสุณิตฺวา, กฺวจีติ กสฺมา? อิติสฺส มุหุตฺตมฺปิ.

๑๗. , ๑๙. ยเมทนฺตสฺสาเทโส.

เอการสฺส อนฺตภูตสฺส สเร ปเร กฺวจิ ยการาเทโส โหติ.

อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม, ตฺยาหํ เอวํ วเทยฺยํ, ตฺยาสฺส ปหีนา โหนฺติ.

กฺวจีติ กสฺมา? เน’นาคตา, อิติ เนตฺถ.

๑๘. , ๒๐. วโมทุทนฺตานํ.

โอการุการานํ อนฺตภูตานํ สเร ปเร กฺวจิ วการาเทโส โหติ.

อถ ขฺวสฺส, สฺวสฺส โหติ, พหฺวาพาโธ, วตฺเถฺวตฺถ วิหิตํ นิจฺจํ จกฺขาปาถมาคจฺฉติ.

กฺวจีติกสฺมา? จตฺตาโร’เม ภิกฺขเว ธมฺมา, กินฺนุมาว สมณิโย.

๑๙. , ๒๒. สพฺโพ จํติ.

สพฺโพ อิจฺเจโส ติสทฺโท พฺยญฺชโน สเร ปเร กฺวจิ จการํ ปปฺโปติ.

อิจฺเจตํ กุสลํ, อิจฺจสฺส วจนียํ, ปจฺจุตฺตริตฺวา, ปจฺจาหรติ.

กฺวจีติ กสฺมา? อิติสฺส มุหุตฺตมฺปิ.

๒๐. , ๒๗. โท ธสฺส จ.

ธอิจฺเจตสฺส สเร ปเร กฺวจิ ทการาเทโส โหติ.

เอกมิทาหํ ภิกฺขเว สมยํ.

กฺวจีติ กสฺมา? อิเธว มรณํ ภวิสฺสติ.

วคฺคหเณน ธการสฺส หการาเทโส โหติ สาหุ ทสฺสน มริยานํ.

สุตฺตวิภาเคน พหุธา สิยา-

โต ทสฺส, ยถา? สุคโต.

โฏ ตสฺส, ยถา? ทุกฺกฏํ.

โธ ตสฺส, ยถา? คนฺธพฺโพ.

โตฺร ตฺตสฺส, ยถา? อตฺรโช.

โก คสฺส, ยถา? กุลูปโก.

โล รสฺส, ยถา? มหาสาโล.

โช ยสฺส, ยถา? ควโช.

พฺโพ วสฺส, ยถา? กุพฺพโต.

โก ยสฺส, ยถา? สเก.

โย ชสฺส, ยถา? นิยํปุตฺตํ.

โก ตสฺส, ยถา? นิยโก.

จฺโจ ตฺตสฺส, ยถา ภจฺโจ.

โผ ปสฺส, ยถา? นิปฺผตฺติ.

โข กสฺส, ยถา? นิกฺขมติ. อิจฺเจวมาที โยเชตพฺพา.

๒๑. , ๒๑. อิวณฺโณ ยํ นวา.

ปุพฺโพ อิวณฺโณ สเร ปเร ยการํ ปปฺโปติ นวา. ปฏิสุนฺถารวุตฺยสฺส, สพฺพา วิตฺยานุภูยเต.

นวาติ กสฺมา? ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต, มุตฺตจาคี อนุทฺธโต.

๒๒. , ๒๘. เอวาทิสฺส ริ ปุพฺโพ จ รสฺโส.

สรมฺหา ปรสฺส เอวสฺส เอการสฺส อาทิสฺส ริกาโร โหติ, ปุพฺโพ จ สโร รสฺโส โหติ นวา.

ยถริว วสุธาตลญฺจ สพฺพํ, ตถริว คุณวา สุปูชนิโย.

นวาติ กสฺมา? ยถา เอว, ตถา เอว.

อิติ สนฺธิกปฺเป ทุติโย กณฺโฑ.

ตติยกณฺฑ

๒๓. , ๒๖. สรา ปกติ พฺยญฺชเน.

สรา โข พฺยญฺชเน ปเร ปกติรูปานิ โหนฺติ.

มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, ปมาโท มจฺจุโน ปทํ, ติณฺโณ ปารงฺคโต อหุ.

๒๔. , ๓๕. สเร กฺวจิ.

สรา โข สเร ปเร กฺวจิ ปกติรูปานิ โหนฺติ.

โก อิมํ ปถวึ วิเจสฺสติ.

กฺวจีติ กสฺมา? อปฺปสฺสุตายํ ปุริโส.

๒๕. , ๓๗. ทีฆํ.

สรา โข พฺยญฺชเน ปเร กฺวจิ ทีฆํ ปปฺโปนฺติ.

สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสโต, เอวํ คาเม มุนี จเร, ขนฺตี ปรมํ ตโป ติติกฺขา.

กฺวจีติ กสฺมา? อิธ โมทติ เปจฺจ โมทติ, ปติลียติ, ปฏิหญฺญติ.

๒๖. , ๓๘. รสฺสํ.

สรา โข พฺยญฺชเน ปเร กฺวจิ รสฺสํ ปปฺโปนฺติ.

โภวาทินาม โส โหติ, ยถาภาวิ คุเณน โส.

กฺวจีติ กสฺมา? สมฺมาสมาธิ, สาวิตฺตี ฉนฺทโส มุขํ, อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ.

๒๗. , ๓๙. โลปญฺจ ตตฺรากาโร.

สรา โข พฺยญฺชเน ปเร กฺวจิ โลปํ ปปฺโปนฺติ. ตตฺร จ โลเป กเต อการาคโม โหติ.

ส สีลวา. ส ปญฺญวา เอส ธมฺโม สนนฺตโน, ส เว กสาวมรหติ, ส มานกาโมปิ ภเวยฺย, ส เว มุนิ ชาติภยํ อทสฺสิ.

กฺวจีติ กสฺมา? โส มุนิ, เอโส ธมฺโม ปทิสฺสติ, น โส กาสาวมรหติ.

๒๘. , ๔๐. ปร เทฺวภาโว ฐาเน.

สรมฺหา ปรสฺส พฺยญฺชนสฺส เทฺวภาโว โหติ ฐาเน.

อิธปฺปมาโท, ปุริสสฺส ชนฺตุโน, ปพฺพชฺชํ กิตฺตยิสฺสามิ, จาตุทฺทสิ, ปญฺจทฺทสิ, อภิกฺกนฺตตโร จนฺโท.

ฐาเนติ กสฺมา? อิธ โมทติ เปจฺจ โมทติ.

๒๙. , ๔๒. วคฺเค โฆสาโฆสานํ ตติยปฐมา.

วคฺเค โข ปุพฺเพสํ พฺยญฺชนานํ โฆสาโฆสภูตานํ สรมฺหา ยถาสงฺขฺยํ ตติยปฐมกฺขรา เทฺวภาวํ คจฺฉนฺติ ฐาเน.

เอเสว จชฺฌานปฺผโล, ยตฺรฏฺฐิตํ นปฺปสเหยฺย มจฺจุ, เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต, จตฺตาริฏฺฐานานิ นโร ปมตฺโต.

ฐาเนติ กสฺมา? อิธ เจตโส ทฬฺหํ คณฺหาติ ถามสา.

อิติ สนฺธิกปฺเป ตติโย กณฺโฑ.

จตุตฺถกณฺฑ

๓๐. , ๕๘. อํ พฺยญฺชเน นิคฺคหิตํ.

นิคฺคหิตํ โข พฺยญฺชเน ปเร อํ อิติ โหติ.

เอวํ วุตฺเต, ตํ สาธูติ ปฏิสฺสุณิตฺวา.

๓๑. , ๔๙. วคฺคนฺตํ วา วคฺเค.

วคฺคภูเต พฺยญฺชเน ปเร นิคฺคหิตํ โข วคฺคนฺตํ วา ปปฺโปติ.

ตนฺนิจฺจุตํ, ธมฺมญฺจเร สุจริตํ, จิรปฺปวาสึ ปุริสํ. สนฺตนฺตสฺส มนํ โหติ, ตงฺการุณิกํ, เอวงฺโข ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพํ.

วาคฺคหเณนนิคฺคหิตํ โข ลการาเทโส โหติ. ปุคฺคลํ.

วาติ กสฺมา? น ตํ กมฺมํ กตํ สาธุ.

๓๒. , ๕๐. เอเห อุํ.

เอการหกาเร ปเร นิคฺคหิตํ โข ญการํ ปปฺโปติ วา.

ปจฺจตฺตญฺเญว ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพํ. ตญฺหิ ตสฺส มุสา โหติ.