๒. นามกปฺป

ปฐมกณฺฑ

๕๒. , ๖๐. ชินวจนยุตฺตํ หิ.

‘‘ชินวจนยุตฺตํ หิ’’ อิจฺเจตํ อธิการตฺถํ เวทิตพฺพํ.

๕๓. , ๖๑. ลิงฺคญฺจ นิปฺปชฺชเต.

ยถา ยถา ชินวจนยุตฺตํ หิ ลิงฺคํ, ตถา ตถา อิธ ลิงฺคญฺจ นิปฺปชฺชเต.

ตํ ยถา? เอโส โน สตฺถา, พฺรหฺมา อตฺตา, สขา, ราชา.

๕๔. , ๖๒. ตโต จ วิภตฺติโย.

ตโต ชินวจนยุตฺเตหิ ลิงฺเคหิ วิภตฺติโย ปรา โหนฺติ.

๕๕. , ๖๓. สิ โย, อํ โย, นา หิ, ส นํ, สฺมา หิ, ส นํ, สฺมึ สุ.

กา จ ปน ตาโย วิภตฺติโย? สิ, โย อิติ ปฐมา, อํ, โยอิติ ทุติยา, นา หิ อิติ ตติยา, ส, นํอิติ จตุตฺถี, สฺมา, หิ อิติ ปญฺจมี, ส, นํ อิติ ฉฏฺฐี, สฺมึ, สุ อิติ สตฺตมี.

วิภตฺติอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? อมฺหสฺส มมํ สวิภตฺติสฺส เส.

๕๖. , ๖๔. ตทนุปโรเธน.

ยถา ยถา เตสํ ชินวจนานํ อนุปโรโธ. ตถา ตถา อิธ ลิงฺคญฺจ นิปฺปชฺชเต.

๕๗. , ๗๑. อาลปเน สิ ค สญฺโญ.

อาลปนตฺเถ สิ คสญฺโญ โหติ.

โภติ อยฺเย, โภติ กญฺเญ, โภติ ขราทิเย.

อาลปเนติ กิมตฺถํ? สา อยฺยา.

สีติ กิมตฺถํ? โภติโย อยฺยาโย.

คอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? ฆเต จ.

๕๘. , ๒๙. อิวณฺณุวณฺณา ฌลา.

อิวณฺณุวณฺณาอิจฺเจเต ฌลสญฺญา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ.

อิสิโน, อคฺคิโน, คหปติโน, ทณฺฑิโน. เสตุโน, เกตุโน, ภิกฺขุโน. สยมฺภุโน, อภิภุโน.

ฌลอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? ฌลโต สสฺส โน วา.

๕๙. , ๑๘๒. เต อิตฺถิขฺยา โป.

เต อิวณฺณุวณฺณา ยทา อิตฺถิขฺยา, ตทา ปสญฺญา โหนฺติ.

รตฺติยา, อิตฺถิยา, เธนุยา, วธุยา.

อิตฺถิขฺยาติ กิมตฺถํ? อิสินา, ภิกฺขุนา.

สอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? ปโต ยา.

๖๐. , ๑๗๗. อา โฆ.

อากาโร ยทา อิตฺถิโขฺย, ตทา ฆสญฺโญ โหติ.

สทฺธาย, กญฺญาย, วีณาย, คงฺคาย, ทิสาย สาลาย, มาลาย, ตุลาย, โทลาย, ปภาย, โสภาย, ปญฺญาย, กรุณาย นาวาย, กปาลิกาย.

อาติ กิมตฺถํ? รตฺติยา, อิตฺถิยา.

อิตฺถิโขฺยติ กิมตฺถํ? สตฺถารา เทสิโต อยํ ธมฺโม.

ฆอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? ฆโต นาทีนํ.

๖๑. , ๘๖. สาคโม เส.

สการาคโม โหติ เส วิภตฺติมฺหิ.

ปุริสสฺส, อคฺคิสฺส, อิสิสฺส, ทณฺฑิสฺส, ภิกฺขุสฺส, สยมฺภุสฺส, อภิภุสฺส.

เสติ กิมตฺตํ? ปุริสสฺมึ.

๖๒. , ๒๐๖. สํสาเสฺวกวจเนสุ จ.

สํสาสุ เอกวจเนสุ วิภตฺตาเทเสสุ สการาคโม โหติ.

เอติสฺสํ, เอติสฺสา อิมิสฺสํ, อิมิสฺสา, ติสฺสํ, ติสฺสา,

ตสฺสํ ตสฺสา, ยสฺสํ, ยสฺสา, อมุสฺสํ, อมุสฺสา.

สํสาสฺวีติ กิมตฺถํ? อคฺคินา, ปาณินา.

เอกวจเนสฺวีติ กิมตฺถํ? ตาสํ, สพฺพาสํ.

วิภตฺตาเทเสสฺวีติ กิมตฺถํ? มนสา, วจสา, ถามสา.

๖๓. , ๒๑๗. เอติมาสมิ.

เอตาอิมาอิจฺเจเตสมนฺโต สโร อิกาโร โหติ สํสาสุ เอกวจเนสุ วิภตฺตาเทเสสุ.

เอติสฺสํ, เอติสฺสา, อิมิสฺสํ, อิมิสฺสา.

สํสาสฺวีติ กิมตฺถํ? เอตาย, อิมาย.

เอกวจเนสฺวีติ กิมตฺถํ? เอตาสํ, อิมาสํ.

๖๔. , ๒๑๖. ตสฺสา วา.

ตสฺสา อิตฺถิยํ วตฺตมานสฺส อนฺตสฺส อาการสฺส อิกาโร โหติ วา สํสาสุ เอกวจเนสุ วิภตฺตาเทเสสุ.

ติสฺสํ, ติสฺสา, ตสฺสํ, ตสฺสา.

๖๕. , ๒๑๕. ตโต สสฺส สฺสาย.

ตโต ตา เอตา อิมาโต สสฺส วิภตฺติสฺส สฺสายาเทโส โหติ วา.

ติสฺสาย, เอติสฺสาย, อิมิสฺสาย.

วาติ กิมตฺถํ? ติสฺสา, เอติสฺสา, อิมิสฺสา.

๖๖. , ๒๐๕. โฆ รสฺสํ.

โฆ รสฺสมาปชฺชเต สํสาสุ เอกวจเนสุ วิภตฺตาเทเสสุ.

ตสฺสํ, ตสฺสา, ยสฺสํ, ยสฺสา, สพฺพสฺสํ, สพฺพสฺสา.

สํสาสฺวีติ กิมตฺถํ? ตาย, สพฺพาย.

เอกวจเนสฺวีติ กิมตฺถํ? ตาสํ, สพฺพาสํ.

๖๗. , ๒๒๙. โน จ ทฺวาทิโต นํมฺหิ.

ทฺวิอิจฺเจวมาทิโต สงฺขฺยาโต นการาคโม โหติ นํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

ทฺวินฺนํ, ตินฺนํ, จตุนฺนํ, ปญฺจนฺนํ, ฉนฺนํ, สตฺตนฺนํ, อฏฺฐนฺนํ, นวนฺนํ, ทสนฺนํ.

ทฺวาทิโตติ กิมตฺถํ? สหสฺสานํ.

นํมฺหีติ กิมตฺถํ? ทฺวีสุ, ตีสุ.

จคฺคหเณนสฺสญฺจาคโม โหติ. จตสฺสนฺนํ อิตฺถีนํ ติสฺสนฺนํ เวทนานํ.

๖๘. , ๑๘๔. อมา ปโต สฺมึสฺมานํ วา.

ปอิจฺเจตสฺมา สฺมึสฺมาอิจฺเจเตสํ อํอาอาเทสา โหนฺติ วา ยถาสงฺขฺยํ.

มตฺยํ, มติยํ, มตฺยา, มติยา, นิกตฺยํ. นิกติยํ, นิกตฺยา, นิกติยา, วิกตฺยํ, วิกติยํ, วิกตฺยา, วิกติยา, วิรตฺยํ, วิรติยํ, วิรตฺยา, วิรติยา, รตฺยํ, รติยํ, รตฺยา, รติยา, ปุถพฺยํ, ปุถวิยํ, ปุถพฺยา, ปุถวิยา, ปวตฺยํ, ปวตฺยา, ปวตฺติยํ, ปวตฺติยา.

๖๙. , ๑๘๖. อาทิโต โอ จ.

อาทิอิจฺเจตสฺมา สฺมึวจนสฺส อํโออาเทสา โหนฺติ วา.

อาทีํ, อาโท.

วาติ กิมตฺถํ? อาทิสฺมึ, อาทิมฺหิ นาถํ นมสฺสิตฺวาน,

จคฺคหเณน อญฺญสฺมาปิ สฺมึ วจนสฺส อา โอ อํอาเทสา โหนฺติ. ทิวา จ รตฺโต จ หรนฺติ เย พลิ. พาราณสึ อหุ ราชา.

๗๐. , ๓๐. ฌลานมิยุวา สเร วา.

ฌลอิจฺเจเตสํ อิย อุวอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ วา สเร ปเร ยถาสงฺขฺยํ.

ติยนฺตํ ปจฺฉิยาคาเร, อคฺคิยาคาเร, ภิกฺขุวาสเน นิสีทติ, วุถุวาสเน นิสีทติ.

สเรติ กิมตฺถํ? ติมลํ, ติผลํ, ติจตุกฺกํ, ติทณฺฑํ, ติโลกํ, ตินยนํ, ติปาสํ, ติหํสํ, ติภวํ, ติขนฺธํ, ติปิฏกํ, ติเวทนํ, จตุทฺทิสํ, ปุถุภูตํ.

วาติ กิมตฺถํ? ปญฺจหงฺเคหิ ตีหากาเรหิ. จกฺขายตนํ.

วาติ วิกปฺปนตฺถํ, อิการสฺส อยาเทโส โหติ, วตฺถุตฺตยํ.

๗๑. , ๕๐๕. ยวการา จ.

ฌลานํ ยการ วการาเทสา โหนฺติ สเร ปเร ยถาสงฺขฺยํ.

อคฺยาคารํ, ปกฺขายตนํ, สฺวาคตํ, เต มหาวีร.

จคฺคหณํ สมฺปิณฺฑนตฺถํ.

๗๒. , ๑๘๕. ปสญฺญสฺส จ.

ปสญฺญสฺส จ อิวณฺณสฺส วิภตฺตาเทเส สเร ปเร ยการาเทโส โหติ.

ปุถพฺยา, รตฺยา, มตฺยา.

สเรติ กิมตฺถํ? ปุถวิยํ.

๗๓. , ๑๗๔. คาว เส.

โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อาวาเทโส โหติ เส วิภตฺติมฺหิ.

คาวสฺส.

๗๔. , ๑๖๙. โยสุ จ.

โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อาวาเทโส โหติ โยอิจฺเจเตสุ ปเรสุ.

คาโว คจฺฉนฺติ, คาโว ปสฺสนฺติ, คาวี คจฺฉนฺติ, คาวี ปสฺสนฺติ.

จคฺคหณํ กิมตฺถํ? นาสฺมาสฺมึสุ วจเนสุ อาวา เทโส โหติ.

คาเวน, คาวา, คาเว, คาเวสุ.

๗๕. , ๑๗๐. อวมฺหิ จ.

โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อาวอวอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ อํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

คาวํ, ควํ.

จคฺคหเณน สาทิเสเสสุ ปุพฺพุตฺตวจเนสุ โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อวาเทโส โหติ.

ควสฺส, คโว, คเวน, ควา, คเว, คเวสุ.

๗๖. , ๑๗๑. อาวสฺสุ วา.

อาวอิจฺเจตสฺส คาวาเทสสฺส อนฺต สรสฺส อุการาเทโส โหติ วา อํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

คาวุํ, คาวํ.

อาวสฺเสติ กิมตฺถํ? คาโว ติฏฺฐนฺติ.

๗๗. , ๑๗๕. ตโต นมํ ปติมฺหา ลุตฺเต จ สมาเส.

ตโต โคสทฺทโต นํวจนสฺส อํอาเทโส โหติ, โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อวาเทโส โหติ ปติมฺหิ ปเร อลุตฺเต จ สมาเส.

ควปติ.

อลุตฺเตติ กิมตฺถํ? โคปติ.

จคฺคหเณน อสมาเสปิ นํวจนสฺส อํอาเทโส โหติ, โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อวาเทโส โหติ.

ควํ.

๗๘. , ๓. โอสเร จ.

โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อวาเทโส โหติ สมาเส จ สเร ปเร.

ควสฺสกํ, คเวฬกํ, ควาชินํ.

จคฺคหเณน อุวณฺณอิจฺเจวมนฺตานํ ลิงฺคานํ อุวอวอุราเทสา โหนฺติ สฺมึโยอิจฺเจเตสุ กฺวจิ.

ภุวิ, ปสโว, คุรโว, จตุโร.

สเรติ กิมตฺถํ? โคธโน, โควินฺโท.

๗๙. , ๔๖. ตพฺพิปรีตูปปเท พฺยญฺชเน จ.

ตสฺส อวสทฺทสฺส ยทา อุปปเท ติฏฺฐมานสฺส ตสฺส โอการสฺส วิปรีโต โหติ พฺยญฺชเน ปเร.

อุคฺคเต สูริเย, อุคฺคจฺฉติ, อุคฺคเหตฺวา.

จคฺคหณมวธารณตฺถํ. อวสาเน, อวกิรเณ, อวกิรติ.

๘๐. , ๑๗๓. โคณ นํมฺหิ วา.

สพฺพสฺเสว โคสทฺทสฺส โคณาเทโส โหติ วา นํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

โคณานํ สตฺตนฺนํ.

วาติ กิมตฺถํ?

โคนญฺเจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว.

สพฺพา คาวี อุชุํ ยนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ.

โยควิภาเคน อญฺญตฺราปิ โคณาเทโส โหติ. โคณภูตานํ.

๘๑. , ๑๗๒. สุหินาสุ จ.

สุหินาอิจฺเจเตสุ สพฺพสฺส โคสทฺทสฺส โคณาเทโส โหติ วา.

โคเณสุ, โคเณหิ, โคเณภิ, โคเณน.

วาติ กิมตฺถํ? โคสุ, โคหิ, โคภิ, คเวน.

จคฺคหเณน สฺยาทิเสเสสุ ปุพฺพุตฺตรวจเนสุปิ โคณ คุ ควยาเทสา โหนฺติ. โคโณ, โคณา, โคณํ, โคเณ, โคณสฺส, โคณมฺหา. โคณมฺหิ, คุนฺนํ, ควเยหิ, ควเยภิ.

๘๒. , ๑๔๙. อํโม นิคฺคหิตํ ฌลเปหิ.

อํวจนสฺส มการสฺส จ ฌลปอิจฺเจเตหิ นิคฺคหิตํ โหติ

อคฺคึ, อิสึ, คหปตึ, ทณฺฑึ, มเหสึ, ภิกฺขุํ, ปฏุํ, สยมฺภุํ, อภิภุํ, รตฺตึ, อิตฺถึ, วธุํ, ปุลฺลิงฺคํ, ปุมฺภาโว, ปุงฺโกกิโล.

อํโมติ กิมตฺถํ? อคฺคินา, ปาณินา, ภิกฺขุนา, รตฺติยา, อิตฺถิยา, วธุยา.

ฌลเปหีติ กิมตฺถํ? สุขํ, ทุกฺขํ.

ปุนารมฺภ หณํ วิภาสานิวตฺตนตฺถํ. อคฺคึ, ปฏุํ, พุทฺธึ, วธุํ.

๘๓. , ๖๗. สรโลโป’ มาเทส ปจฺจยาทิมฺหิ สรโลเป ตุ ปกติ.

สรโลโป โหติ อมาเทสปจฺจยาทิมฺหิ สร โลเป ตุ ปกติ โหติ.

ปุริสํ, ปุริเส, ปาปํ, ปาเป, ปาปิโย, ปาปิฏฺโฐ.

อมาเทสปจฺจยาทิมฺหีติ กิ ตฺถํ? อปฺปมาโท อมตํ ปทํ.

สรโลเปติ กิมตฺถํ? ปุริสสฺส, ทณฺฑินํ.

ตุคฺคหณมวธารณตฺถํ. ภิกฺขุนี, คหปตานี.

ปกติคฺคหณสามตฺเถน ปุน สนฺธิภาโว จ โหติ. เสยฺโย, เสฏฺโฐ, เชยฺโย, เชฏฺโฐ.

๘๔. , ๑๔๔. อโฆรสฺสเมกวจนโยสฺวปิ จ.