๔. อพฺยยวคฺค

๑๑๓๖. อพฺยยํ วุจฺจเต ทานิ, จิรสฺสํ ตุ จิรํ ตถา;

จิเรน จิรรตฺตาย, สห สทฺธึ สมํ อมา.

๑๑๓๗. ปุนปฺปุนํ อภิณฺหญฺจา, สกึ จา’ภิกฺขณํ มุหุํ;

วชฺชเน ตุ วินา นานา, อนฺตเรน ริเต ปุถุ.

๑๑๓๘. พลวํ สุฏฺฐุ จา’ตีวา, ติสเย กิมุต สฺว’ติ;

อโห ตุ กึ กิมู’ ทาหุ, วิกปฺเป กิมุโต’ท จ.

๑๑๓๙. อวฺหาเน โภ อเร อมฺโภ,

หมฺโภ เร เช’งฺค อาวุโส;

เห หเร ถ กถํ กึสุ, นนุ กจฺจิ นุ กึ สมา.

๑๑๔๐. อธุเน’ตรหี’ทานิ, สมฺปติ อญฺญทตฺถุ ตุ;

ตคฺเฆ’ กํเส สสกฺกญฺจา, ทฺธา กามํ ชาตุ เว หเว.

๑๑๔๑. ยาวตา ตาวตา ยาว, ตาว กิตฺตาวตา ตถา;

เอตฺตาวตา จ กีเว’ติ, ปริจฺเฉทตฺถวาจกา.

๑๑๔๒. ยถา ตถา ยเถเว’วํ, ยถานาม ยถาหิ จ;

เสยฺยถาเปฺย’วเมวํ, วา, ตเถว จ ยถาปิ จ.

๑๑๔๓. เอวมฺปิ จ เสยฺยถาปิ, นาม ยถริวา’ปิ จ;

ปฏิภาคตฺเถ ยถาจ, วิย ตถริวา’ปิ จ.

๑๑๔๔. สํ สามญฺจ สยํ จาถ, อาม สาหุ ลหู’ปิ จ;

โอปายิกํ ปติรูปํ, สาเธฺว’วํ สมฺปฏิจฺฉเน.

๑๑๔๕. ยํ ตํ ยโต ตโต เยน,

เตเน’ติ การเณ สิยุํ;

อสากเลฺย ตุ จน จิ, นิปฺผเล ตุ มุธา ภเว.

๑๑๔๖. กทาจิ ชาตุ ตุลฺยา’ถ, สพฺพโต จ สมนฺตโต;

ปริโต จ สมนฺตาปิ, อถ มิจฺฉา มุสา ภเว.

๑๑๔๗. นิเสเธ น อโนมา’ลํ, นหิ เจตุ สเจ ยทิ;

อนุกุเลฺย ตุ สทฺธญฺจ,

นตฺตํ [รตฺตํ (ฏี.)] โทโส ทิวา ตฺว’เห.

๑๑๔๘. อีสํ กิญฺจิ มนํ อปฺเป, สหสา ตุ อตกฺกิเต;

ปุเร คฺคโต ตุ ปุรโต, เปจฺจา’มุตฺรภวนฺตเร.

๑๑๔๙. อโห หี วิมฺหเย ตุณฺหี,

ตุ โมเน ถา’วิ ปาตุ จ;

ตงฺขเณ สชฺชุ สปทิ, พลกฺกาเร ปสยฺห จ.

๑๑๕๐. สุทํ โข [โว (ก.)] อสฺสุ ยคฺเฆ เว,หา’ทโย ปทปูรเณ;

อนฺตเรน’นฺตรา อนฺโต, วสฺสํ นูน จ นิจฺฉเย.

๑๑๕๑. อานนฺเท สญฺจ ทิฏฺฐา ถ, วิโรธกถเน นนุ;

กามปฺปเวทเน กจฺจิ, อุสูโยปคเม’ตฺถุ จ.

๑๑๕๒. เอวา’วธารเณ เญยฺยํ, ยถาตฺตํ ตุ ยถาตถํ;

นีจํ อปฺเป, มหตฺยุ’จฺจํ, อถ ปาโต ปเค สมา.

๑๑๕๓. นิจฺเจ สทา สนํ [สนา (ก.)] ปาโย,

พาหุเลฺย พาหิรํ พหิ;

พหิทฺธา พาหิรา พาเหฺย, สีเฆตุ สณิกํ ภเว.

๑๑๕๔. อตฺถํ อทสฺสเน ทุฏฺฐุ, นินฺทายํ, วนฺทเน นโม;

สมฺมา สุฏฺฐุ ปสํสายํ, อโถ สตฺตาย มตฺถิ จ.

๑๑๕๕. สายํ สาเย’ชฺช อตฺรา’เห,

สุเว ตุ เสฺว อนาคเต;

ตโต ปเร ปรสุเว, หิยฺโยตุ ทิวเส คเต.

๑๑๕๖. ยตฺถ ยตฺร ยหึจาถ, ตตฺถ ตตฺร ตหึตหํ;

อโถ อุทฺธญฺจ อุปริ, เหฏฺฐา ตุ จ อโธ สมา.

๑๑๕๗. โจทเน อิงฺฆ หนฺทา’ถ, อาราทูรา จ อารกา;

ปรมฺมุขา ตุ จ รโห, สมฺมุขา ตฺวา’วิ ปาตุ จ.

๑๑๕๘. สํสยตฺถมฺหิ อปฺเปว, อปฺเปวนาม นู’ติ จ;

นิทสฺสเน อิติ’ตฺถญฺจ, เอวํ, กิจฺเฉ กถญฺจิ จ.

๑๑๕๙. หา เขเท สจฺฉิ ปจฺจกฺเข,

ธุวํ ถิเร’วธารเณ;

ติโร ตุ ติริยํ จาถ, กุจฺฉายํ ทุฏฺฐุ กุ’จฺจเต.

๑๑๖๐. สุวตฺถิ อาสิฏฺฐตฺถมฺหิ, นินฺทายํ ตุ ธี [ธิ (ก.)] กถฺยเต;

กุหิญฺจนํ กุหึ กุตฺร, กุตฺถ กตฺถ กหํ กฺว ถ.

๑๑๖๑. อิเห’ธา’ตฺร ตุ เอตฺถา’ตฺถ,

อถ สพฺพตฺร สพฺพธิ;

กทา กุทาจนํ จาถ, ตทานิ จ ตทา สมา.

๑๑๖๒. อาทิกมฺเม ภุสตฺเถ จ, สมฺภโว’ติณฺณ ติตฺติสุ;

นิโยคิ’สฺสริย’ปฺปีติ, ทาน ปูชา’คฺค, สนฺติสุ.

๑๑๖๓. ทสฺสเน ตปฺปเร สงฺเค, ปสํสา, คติ, สุทฺธิสุ;

หึสา, ปการนฺโต’ภาว, วิโยคา’วยเวสุ จ;

โป’ปสคฺโค ทิสาโยเค, ปตฺถนา, ธิติอาทิสุ.

๑๑๖๔. ปราสทฺโท ปริหานิ, ปราชย คตีสุ จ;

ภุสตฺเถ ปฏิโลมตฺเถ, วิกฺกมา’มสนาทิสุ.

๑๑๖๕. นิสฺเสสา’ภาว สนฺยาส, ภุสตฺถ โมกฺข ราสิสุ;

เคหา’เทโส’ปมาหีน, ปสาทนิคฺคตา’จฺจเย.

๑๑๖๖. ทสฺสโน’สานนิกฺขนฺตา, โธภาเคสฺว’วธารเณ;

สามีเปฺย พนฺธเน เฉก, นฺโตภาโค’ปรตีสุ จ.

๑๑๖๗. ปาตุภาเว วิโยเค จ, นิเสธาโท นิ ทิสฺสติ;

อโถ นีหรเณ เจวา, วรณาโท จ นี สิยา.

๑๑๖๘. อุทฺธกมฺม วิโยค ตฺต, ลาภ ติตฺติ สมิทฺธิสุ;

ปาตุภาว’จฺจยาภาว, ปพลตฺเต ปกาสเน;

ทกฺข’คฺคตาสุ กถเน, สตฺติโมกฺขาทิเก อุ จ.

๑๑๖๙. ทุ กุจฺฉิเต’สทตฺเถสุ, วิรูปตฺเต ปฺย’โสภเน;

สิยา’ภาวา’สมิทฺธีสุ, กิจฺเฉ จา’นนฺทนาทิเก.

๑๑๗๐. สํ สโมธาน สงฺเขป, สมนฺตตฺต สมิทฺธิสุ;

สมฺมา ภุส สห ปฺปตฺถา, ภิมุขตฺเถสุ สงฺคเต;

วิธาเน ปภเว ปูชา, ปุนปฺปุนกฺริยาทิสุ.

๑๑๗๑. วิวิธา’ติสยา’ภาว, ภุสตฺติ’สฺสริยา’จฺจเย;

วิโยเค กลเห ปาตุ, ภาเว ภาเส จ กุจฺฉเน.

๑๑๗๒. ทูรา’นภิมุขตฺเตสุ, โมหา’นวฏฺฐิตีสุ จ;

ปธาน ทกฺขตา เขท, สหตฺถาโท วิ ทิสฺสติ.

๑๑๗๓. วิโยเค ชานเน จา’โธ,ภาค นิจฺฉย [ภาค’นิจฺฉย (ภาค+อนิจฺฉย-ฏี)] สุทฺธิสุ;

อีสทตฺเถ ปริภเว, เทส พฺยาปน หานิสุ;

วโจกฺริยาย เถยฺเย จ, ญาณปฺปตฺตาทิเก อว.

๑๑๗๔. ปจฺฉา ภุสตฺต สาทิสฺยา, นุปจฺฉินฺนา’นุวตฺติสุ;

หีเน จ ตติยตฺถา’โธ, ภาเคสฺว’นุคเต หิเต;

เทเส ลกฺขณ วิจฺเฉ’ตฺถ, มฺภูต ภาคาทิเก อนุ.

๑๑๗๕. สมนฺตตฺเถ ปริจฺเฉเท, ปูชา’ลิงฺคน วชฺชเน;

โทสกฺขาเน นิวาสนา, วญฺญา’ธาเรสุ โภชเน;

โสก พฺยาปน ตเตฺวสุ, ลกฺขณาโท สิยา ปริ.

๑๑๗๖. อาภิมุขฺย วิสิฏฺฐุ’ทฺธ, กมฺมสารุปฺปวุทฺธิสุ;

ปูชา’ธิก กุลา’สจฺจ, ลกฺขณาทิมฺหิ จาปฺย’ภิ.

๑๑๗๗. อธิกิ’สฺสร, ปาฐา’ธิ, ฏฺฐาน, ปาปุณเนสฺว’ธิ;

นิจฺฉเย โจปริตฺตา’ธิ, ภวเน จ วิเสสเน.

๑๑๗๘. ปฏิทานนิเสเธสุ, วามา’ทานนิวตฺติสุ;

สาทิเส ปฏินิธิมฺหิ, อาภิมุขฺยคตีสุ จ.

๑๑๗๙. ปติโพเธ ปติคเต, ตถา ปุนกฺริยาย จ;

สมฺภาวเน ปฏิจฺจตฺเถ, ปตีติ ลกฺขณาทิเก;

สุ โสภเน สุเข สมฺมา, ภุส สุฏฺฐุ สมิทฺธิสุ.

๑๑๘๐. อาภิมุขฺย, สมีปา’ทิ, กมฺมา’ลิงฺคน ปตฺติสุ;

มริยาทุ’ทฺธกมฺมิ’จฺฉา, พนฺธนา’ภิวิธีสุ อา.

๑๑๘๑. นิวาสา’วฺหาน คหณ, กิจฺเฉ’สตฺถ นิวตฺติสุ;

อปฺปสาทา’สิ สรณ, ปติฏฺฐา’วิมฺหยาทิสุ.

๑๑๘๒. อนฺโตภาว ภุสตฺตา’ติ, สย ปูชาสฺว’ติกฺกเม;

ภูตภาเว ปสํสายํ, ทฬฺหตฺถาโท สิยา อติ.

๑๑๘๓. สมฺภาวเน จ ครหา, เปกฺขาสุ จ สมุจฺจเย;

ปเญฺห สํวรเณ เจว, อาสีสตฺเถ อปี’ริตํ.

๑๑๘๔. นิทฺเทเส วชฺชเน ปูชา, ปคเต วารเณปิ จ;

ปทุสฺสเน จ ครหา, โจริกา’โท สิยา อป.

๑๑๘๕. สมีปปูชา สาทิสฺส, โทสกฺขาโน’ปปตฺติสุ;

ภุสตฺโต’ปคมา’ธิกฺย, ปุพฺพกมฺมนิวตฺติสุ;

คยฺหากาโร’ปริตฺเตสุ, อุเป’ตฺย [อุเปตฺย=อุป+อิติ]’นสนา’ทิเก.

๑๑๘๖. เอวํ นิทสฺสนา’กาโร, ปมาสุ สมฺปหํสเน;

อุปเทเส จ วจน, ปฏิคฺคาเห’วธารเณ;

ครหาเย’ทมตฺเถ จ, ปริมาเน จ ปุจฺฉเน.

๑๑๘๗. สมุจฺจเย สมาหาเร, นฺวาจเย เจ’ตรีตเร;

ปทปูรณมตฺเต จ, จสทฺโท อวธารเณ.

๑๑๘๘. อิติ เหตุปกาเรสุ, อาทิมฺหิ จา’วธารเณ;

นิทสฺสเน ปทตฺถสฺส, วิปลฺลาเส สมาปเน.

๑๑๘๙. สมุจฺจเย โจ’ปมายํ, สํสเย ปทปูรเณ;

ววตฺถิตวิภาสายํ, วา’วสฺสคฺเค วิกปฺปเน.

๑๑๙๐. ภูสเน วารเณ จา’ลํ, วุจฺจเต ปริยตฺติยํ;

อโถ’ถา’นนฺตรา’รมฺภ, ปเญฺหสุ ปทปูรเณ.

๑๑๙๑. ปสํสาครหาสญฺญา, สีการาโท [สฺวีการ (ฏี.)] ปิ นาม ถ;

นิจฺฉเย จา’นุมานสฺมึ, สิยา นูน วิตกฺกเน.

๑๑๙๒. ปุจฺฉา’วธารณา’นุญฺญา, สานฺตฺวนา’ลปเน [สนฺตนาลปเน (ก.)] นนุ;

วเต’กํส, ทยา, หาส, เขทา’ลปน, วิมฺหเย.

๑๑๙๓. วากฺยารมฺภ, วิสาเทสุ, หนฺท หาเส’นุกมฺปเน;

ยาว ตุ ตาว สากลฺย, มานา’วธฺย’วธารเณ.

๑๑๙๔. ปาจี, ปุร, งฺคโตตฺเถสุ, ปุรตฺถา ปฐเม ปฺยถ;

ปพนฺเธ จ จิราตีเต, นิกฏาคามิเก ปุรา.

๑๑๙๕. นิเสธวากฺยาลงฺการา, วธารณปสิทฺธิสุ;

ขลฺวา’สนฺเน ตุ อภิโต-

ภิมุโข’ภยโตทิเก.

๑๑๙๖. กามํ ยทฺยปิสทฺทตฺเถ, เอกํสตฺเถ จ ทิสฺสติ;

อโถ ปน วิเสสสฺมึ, ตเถว ปทปูรเณ.

๑๑๙๗. หิ การเณ วิเสสา’ว, ธารเณ ปทปูรเณ;

ตุ เหตุวชฺเช ตตฺถา’ถ, กุ ปาเป’สตฺถ’กุจฺฉเน.

๑๑๙๘. นุ สํสเย จ ปเญฺห ถ, นานา’ เนกตฺถ วชฺชเน;

กึ ตุ ปุจฺฉาชิคุจฺฉาสุ, กํ ตุ วาริมฺหิ มุทฺธนิ.

๑๑๙๙. อมา สหสมีเป ถ, เภเท อปฺปฐเม ปุน;

กิรา’นุสฺสวา’รุจิสุ, อุทา’ปฺยตฺเถ วิกปฺปเน.

๑๒๐๐. ปตีจี จริเม ปจฺฉา, สามิ ตฺวทฺเธ ชิคุจฺฉเน;

ปกาเส สมฺภเว ปาตุ,

อญฺโญญฺเญ ตุ รโห มิโถ.