๓. ตติยปณฺณาสกํ

(๑๑) ๑. อาสาทุปฺปชหวคฺโค

๑๑๙. ‘‘เทฺวมา, ภิกฺขเว, อาสา ทุปฺปชหา. กตมา เทฺว? ลาภาสา จ ชีวิตาสา จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, เทฺว อาสา ทุปฺปชหา’’ติ.

๑๒๐. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. กตเม เทฺว? โย จ ปุพฺพการี, โย จ กตญฺญู กตเวที. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมิ’’นฺติ.

๑๒๑. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. กตเม เทฺว? ติตฺโต จ ตปฺเปตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมิ’’นฺติ.

๑๒๒. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา ทุตฺตปฺปยา. กตเม เทฺว? โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ นิกฺขิปติ, โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ วิสฺสชฺเชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ปุคฺคลา ทุตฺตปฺปยา’’ติ.

๑๒๓. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สุตปฺปยา. กตเม เทฺว? โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ น นิกฺขิปติ, โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ น วิสฺสชฺเชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ปุคฺคลา สุตปฺปยา’’ติ.

๑๒๔. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ปจฺจยา ราคสฺส อุปฺปาทาย. กตเม เทฺว? สุภนิมิตฺตญฺจ อโยนิโส จ มนสิกาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ปจฺจยา ราคสฺส อุปฺปาทายา’’ติ.

๑๒๕. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ปจฺจยา โทสสฺส อุปฺปาทาย. กตเม เทฺว? ปฏิฆนิมิตฺตญฺจ อโยนิโส จ มนสิกาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ปจฺจยา โทสสฺส อุปฺปาทายา’’ติ.

๑๒๖. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ปจฺจยา มิจฺฉาทิฏฺฐิยา อุปฺปาทาย. กตเม เทฺว? ปรโต จ โฆโส อโยนิโส จ มนสิกาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ปจฺจยา มิจฺฉาทิฏฺฐิยา อุปฺปาทายา’’ติ.

๑๒๗. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ปจฺจยา สมฺมาทิฏฺฐิยา อุปฺปาทาย. กตเม เทฺว? ปรโต จ โฆโส, โยนิโส จ มนสิกาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ปจฺจยา สมฺมาทิฏฺฐิยา อุปฺปาทายา’’ติ.

๑๒๘. ‘‘เทฺวมา, ภิกฺขเว, อาปตฺติโย. กตมา เทฺว? ลหุกา จ อาปตฺติ, ครุกา จ อาปตฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, เทฺว อาปตฺติโย’’ติ.

๑๒๙. ‘‘เทฺวมา, ภิกฺขเว, อาปตฺติโย. กตมา เทฺว? ทุฏฺฐุลฺลา จ อาปตฺติ, อทุฏฺฐุลฺลา จ อาปตฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, เทฺว อาปตฺติโย’’ติ.

๑๓๐. ‘‘เทฺวมา, ภิกฺขเว, อาปตฺติโย. กตมา เทฺว? สาวเสสา จ อาปตฺติ, อนวเสสา จ อาปตฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, เทฺว อาปตฺติโย’’ติ.

อาสาทุปฺปชหวคฺโค ปฐโม.

(๑๒) ๒. อายาจนวคฺโค

๑๓๑. ‘‘สทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ สมฺมา อายาจมาโน อายาเจยฺย – ‘ตาทิโส โหมิ ยาทิสา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ ยทิทํ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’’ติ.

๑๓๒. ‘‘สทฺธา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนี เอวํ สมฺมา อายาจมานา อายาเจยฺย – ‘ตาทิสี โหมิ ยาทิสี เขมา จ ภิกฺขุนี อุปฺปลวณฺณา จา’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ ยทิทํ เขมา จ ภิกฺขุนี อุปฺปลวณฺณา จา’’ติ.

๑๓๓. ‘‘สทฺโธ, ภิกฺขเว, อุปาสโก เอวํ สมฺมา อายาจมาโน อายาเจยฺย – ‘ตาทิโส โหมิ ยาทิโส จิตฺโต จ คหปติ หตฺถโก จ อาฬวโก’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวกานํ อุปาสกานํ ยทิทํ จิตฺโต จ คหปติ หตฺถโก จ อาฬวโก’’ติ.

๑๓๔. ‘‘สทฺธา, ภิกฺขเว, อุปาสิกา เอวํ สมฺมา อายาจมานา อายาเจยฺย – ‘ตาทิสี โหมิ ยาทิสี ขุชฺชุตฺตรา จ อุปาสิกา เวฬุกณฺฑกิยา [เวฬุกณฺฑกี (อ. นิ. ๖.๓๗; อ. นิ. ๔.๑๗๖ อาคตํ] จ นนฺทมาตา’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวิกานํ อุปาสิกานํ ยทิทํ ขุชฺชุตฺตรา จ อุปาสิกา เวฬุกณฺฑกิยา จ นนฺทมาตา’’ติ.

๑๓๕. ‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ทฺวีหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตีติ.

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ทฺวีหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

๑๓๖. ‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ทฺวีหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตีติ.

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ทฺวีหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

๑๓๗. ‘‘ทฺวีสุ, ภิกฺขเว, มิจฺฉาปฏิปชฺชมาโน พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสุ ทฺวีสุ? มาตริ จ ปิตริ จ. อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีสุ มิจฺฉาปฏิปชฺชมาโน พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตีติ.

‘‘ทฺวีสุ, ภิกฺขเว, สมฺมาปฏิปชฺชมาโน ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสุ ทฺวีสุ? มาตริ จ ปิตริ จ. อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีสุ สมฺมาปฏิปชฺชมาโน ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

๑๓๘. ‘‘ทฺวีสุ, ภิกฺขเว, มิจฺฉาปฏิปชฺชมาโน พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสุ ทฺวีสุ? ตถาคเต จ ตถาคตสาวเก จ. อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, มิจฺฉาปฏิปชฺชมาโน พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตีติ.

‘‘ทฺวีสุ, ภิกฺขเว, สมฺมาปฏิปชฺชมาโน ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสุ ทฺวีสุ? ตถาคเต จ ตถาคตสาวเก จ. อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีสุ สมฺมาปฏิปชฺชมาโน ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

๑๓๙. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? สจิตฺตโวทานญฺจ น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’ติ.

๑๔๐. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? โกโธ จ อุปนาโห จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’ติ.

๑๔๑. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? โกธวินโย จ อุปนาหวินโย จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’ติ.

อายาจนวคฺโค ทุติโย.

(๑๓) ๓. ทานวคฺโค

๑๔๒. ‘‘เทฺวมานิ, ภิกฺขเว, ทานานิ. กตมานิ เทฺว? อามิสทานญฺจ ธมฺมทานญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, เทฺว ทานานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ทานานํ ยทิทํ ธมฺมทาน’’นฺติ.

๑๔๓. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ยาคา. กตเม เทฺว? อามิสยาโค จ ธมฺมยาโค จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ยาคา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ยาคานํ ยทิทํ ธมฺมยาโค’’ติ.

๑๔๔. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, จาคา. กตเม เทฺว? อามิสจาโค จ ธมฺมจาโค จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว จาคา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ จาคานํ ยทิทํ ธมฺมจาโค’’ติ.

๑๔๕. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ปริจฺจาคา. กตเม เทฺว? อามิสปริจฺจาโค จ ธมฺมปริจฺจาโค จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ปริจฺจาคา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ปริจฺจาคานํ ยทิทํ ธมฺมปริจฺจาโค’’ติ.

๑๔๖. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, โภคา. กตเม เทฺว? อามิสโภโค จ ธมฺมโภโค จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว โภคา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ โภคานํ ยทิทํ ธมฺมโภโค’’ติ.

๑๔๗. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, สมฺโภคา. กตเม เทฺว? อามิสสมฺโภโค จ ธมฺมสมฺโภโค จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว สมฺโภคา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สมฺโภคานํ ยทิทํ ธมฺมสมฺโภโค’’ติ.

๑๔๘. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, สํวิภาคา. กตเม เทฺว? อามิสสํวิภาโค จ ธมฺมสํวิภาโค จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว สํวิภาคา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สํวิภาคานํ ยทิทํ ธมฺมสํวิภาโค’’ติ.

๑๔๙. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, สงฺคหา. กตเม เทฺว? อามิสสงฺคโห จ ธมฺมสงฺคโห จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว สงฺคหา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สงฺคหานํ ยทิทํ ธมฺมสงฺคโห’’ติ.

๑๕๐. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, อนุคฺคหา. กตเม เทฺว? อามิสานุคฺคโห จ ธมฺมานุคฺคโห จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว อนุคฺคหา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ อนุคฺคหานํ ยทิทํ ธมฺมานุคฺคโห’’ติ.

๑๕๑. ‘‘เทฺวมา, ภิกฺขเว, อนุกมฺปา. กตมา เทฺว? อามิสานุกมฺปา จ ธมฺมานุกมฺปา จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, เทฺว อนุกมฺปา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ อนุกมฺปานํ ยทิทํ ธมฺมานุกมฺปา’’ติ.

ทานวคฺโค ตติโย.

(๑๔) ๔. สนฺถารวคฺโค

๑๕๒. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, สนฺถารา [สนฺธารา (ก.)]. กตเม เทฺว? อามิสสนฺถาโร จ ธมฺมสนฺถาโร จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว สนฺถารา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สนฺถารานํ ยทิทํ ธมฺมสนฺถาโร’’ติ.

๑๕๓. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ปฏิสนฺถารา [ปฏิสนฺธารา (ก.)]. กตเม เทฺว? อามิสปฏิสนฺถาโร จ ธมฺมปฏิสนฺถาโร จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ปฏิสนฺถารา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ปฏิสนฺถารานํ ยทิทํ ธมฺมปฏิสนฺถาโร’’ติ.

๑๕๔. ‘‘เทฺวมา, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา เทฺว? อามิเสสนา จ ธมฺเมสนา จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, เทฺว เอสนา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ เอสนานํ ยทิทํ ธมฺเมสนา’’ติ.

๑๕๕. ‘‘เทฺวมา, ภิกฺขเว, ปริเยสนา. กตมา เทฺว? อามิสปริเยสนา จ ธมฺมปริเยสนา จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, เทฺว ปริเยสนา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริเยสนานํ ยทิทํ ธมฺมปริเยสนา’’ติ.

๑๕๖. ‘‘เทฺวมา, ภิกฺขเว, ปริเยฏฺฐิโย. กตมา เทฺว? อามิสปริเยฏฺฐิ จ ธมฺมปริเยฏฺฐิ จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, เทฺว ปริเยฏฺฐิโย. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริเยฏฺฐีนํ ยทิทํ ธมฺมปริเยฏฺฐี’’ติ.

๑๕๗. ‘‘เทฺวมา, ภิกฺขเว, ปูชา. กตมา เทฺว? อามิสปูชา จ ธมฺมปูชา จ. อิมา โข ภิกฺขเว, เทฺว ปูชา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปูชานํ ยทิทํ ธมฺมปูชา’’ติ.

๑๕๘. ‘‘เทฺวมานิ, ภิกฺขเว, อาติเถยฺยานิ. กตมานิ เทฺว? อามิสาติเถยฺยญฺจ ธมฺมาติเถยฺยญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, เทฺว อาติเถยฺยานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ อาติเถยฺยานํ ยทิทํ ธมฺมาติเถยฺย’’นฺติ.

๑๕๙. ‘‘เทฺวมา, ภิกฺขเว, อิทฺธิโย. กตมา เทฺว? อามิสิทฺธิ จ ธมฺมิทฺธิ จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, เทฺว อิทฺธิโย. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ อิทฺธีนํ ยทิทํ ธมฺมิทฺธี’’ติ.

๑๖๐. ‘‘เทฺวมา, ภิกฺขเว, วุทฺธิโย. กตมา เทฺว? อามิสวุทฺธิ จ ธมฺมวุทฺธิ จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, เทฺว วุทฺธิโย. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ วุทฺธีนํ ยทิทํ ธมฺมวุทฺธี’’ติ.

๑๖๑. ‘‘เทฺวมานิ, ภิกฺขเว, รตนานิ. กตมานิ เทฺว? อามิสรตนญฺจ ธมฺมรตนญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, เทฺว รตนานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ รตนานํ ยทิทํ ธมฺมรตน’’นฺติ.

๑๖๒. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, สนฺนิจยา. กตเม เทฺว? อามิสสนฺนิจโย จ ธมฺมสนฺนิจโย จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว สนฺนิจยา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สนฺนิจยานํ ยทิทํ ธมฺมสนฺนิจโย’’ติ.

๑๖๓. ‘‘เทฺวมานิ, ภิกฺขเว, เวปุลฺลานิ. กตมานิ เทฺว? อามิสเวปุลฺลญฺจ ธมฺมเวปุลฺลญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, เทฺว เวปุลฺลานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ เวปุลฺลานํ ยทิทํ ธมฺมเวปุลฺล’’นฺติ.

สนฺถารวคฺโค จตุตฺโถ.

(๑๕) ๕. สมาปตฺติวคฺโค

๑๖๔. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? สมาปตฺติกุสลตา จ สมาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’ติ.

๑๖๕. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? อชฺชวญฺจ มทฺทวญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๖๖. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? ขนฺติ จ โสรจฺจญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๖๗. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? สาขลฺยญฺจ ปฏิสนฺถาโร จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๖๘. ‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? อวิหึสา จ โสเจยฺยญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๖๙. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา จ โภชเน อมตฺตญฺญุตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๗๐. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา จ โภชเน มตฺตญฺญุตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๗๑. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? ปฏิสงฺขานพลญฺจ ภาวนาพลญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๗๒. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? สติพลญฺจ สมาธิพลญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๗๓. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๗๔. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? สีลวิปตฺติ จ ทิฏฺฐิวิปตฺติ จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๗๕. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? สีลสมฺปทา จ ทิฏฺฐิสมฺปทา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๗๖. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? สีลวิสุทฺธิ จ ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๗๗. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ ยถาทิฏฺฐิสฺส จ ปธานํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๗๘. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? อสนฺตุฏฺฐิตา จ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, อปฺปฏิวานิตา จ ปธานสฺมึ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๗๙. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? มุฏฺฐสฺสจฺจญฺจ อสมฺปชญฺญญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’.

๑๘๐. ‘‘เทฺวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม เทฺว? สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, เทฺว ธมฺมา’’ติ.

สมาปตฺติวคฺโค ปญฺจโม.

ตติโย ปณฺณาสโก สมตฺโต.