౧. అనిస్సితవగ్గో

౪౧౭. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మా ఉపాలి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఉపాలి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కతిహి ను ఖో, భన్తే, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం నానిస్సితేన వత్థబ్బ’’న్తి?

‘‘పఞ్చహుపాలి, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం నానిస్సితేన వత్థబ్బం. [పరి. ౩౨౫] కతమేహి పఞ్చహి? ఉపోసథం న జానాతి, ఉపోసథకమ్మం న జానాతి, పాతిమోక్ఖం న జానాతి, పాతిమోక్ఖుద్దేసం న జానాతి, ఊనపఞ్చవస్సో హోతి – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం నానిస్సితేన వత్థబ్బం. పఞ్చహుపాలి, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం అనిస్సితేన వత్థబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? ఉపోసథం జానాతి, ఉపోసథకమ్మం జానాతి, పాతిమోక్ఖం జానాతి, పాతిమోక్ఖుద్దేసం జానాతి, పఞ్చవస్సో వా హోతి అతిరేకపఞ్చవస్సో వా – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం అనిస్సితేన వత్థబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం నానిస్సితేన వత్థబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? పవారణం న జానాతి, పవారణాకమ్మం న జానాతి, పాతిమోక్ఖం న జానాతి, పాతిమోక్ఖుద్దేసం న జానాతి, ఊనపఞ్చవస్సో హోతి – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం నానిస్సితేన వత్థబ్బం. పఞ్చహుపాలి, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం అనిస్సితేన వత్థబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? పవారణం జానాతి, పవారణాకమ్మం జానాతి, పాతిమోక్ఖం జానాతి, పాతిమోక్ఖుద్దేసం జానాతి, పఞ్చవస్సో వా హోతి అతిరేకపఞ్చవస్సో వా – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం అనిస్సితేన వత్థబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం నానిస్సితేన వత్థబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? ఆపత్తానాపత్తిం న జానాతి, లహుకగరుకం ఆపత్తిం న జానాతి, సావసేసానవసేసం ఆపత్తిం న జానాతి, దుట్ఠుల్లాదుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం న జానాతి, ఊనపఞ్చవస్సో హోతి – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం నానిస్సితేన వత్థబ్బం. పఞ్చహుపాలి, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం అనిస్సితేన వత్థబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? ఆపత్తానాపత్తిం జానాతి, లహుకగరుకం ఆపత్తిం జానాతి, సావసేసానవసేసం ఆపత్తిం జానాతి, దుట్ఠుల్లాదుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం జానాతి, పఞ్చవస్సో వా హోతి అతిరేకపఞ్చవస్సో వా – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా యావజీవం అనిస్సితేన వత్థబ్బం’’.

౪౧౮. ‘‘కతిహి ను ఖో, భన్తే, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో’’తి?

[మహావ. ౮౪] ‘‘పఞ్చహుపాలి, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. కతమేహి పఞ్చహి? న పటిబలో హోతి అన్తేవాసిం వా సద్ధివిహారిం వా గిలానం ఉపట్ఠాతుం వా ఉపట్ఠాపేతుం వా, అనభిరతం వూపకాసేతుం వా వూపకాసాపేతుం వా, ఉప్పన్నం కుక్కుచ్చం ధమ్మతో వినోదేతుం [ఇమస్మిం ఠానే సబ్బత్థ ‘‘వినోదేతుం వా వినోదాపేతుం వా’’తి పాఠో దిస్సతి, విమతివినోదనీటీకాయ మహావగ్గవణ్ణనా ఓలోకేతబ్బా], అభిధమ్మే వినేతుం, అభివినయే వినేతుం – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. పఞ్చహుపాలి, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా ఉపసమ్పాదేతబ్బం, నిస్సయో దాతబ్బో, సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. కతమేహి పఞ్చహి? పటిబలో హోతి అన్తేవాసిం వా సద్ధివిహారిం వా గిలానం ఉపట్ఠాతుం వా ఉపట్ఠాపేతుం వా, అనభిరతం వూపకాసేతుం వా వూపకాసాపేతుం వా, ఉప్పన్నం కుక్కుచ్చం ధమ్మతో వినోదేతుం, అభిధమ్మే వినేతుం, అభివినయే వినేతుం – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా ఉపసమ్పాదేతబ్బం, నిస్సయో దాతబ్బో, సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో.

‘‘అపరేహిపి, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. కతమేహి పఞ్చహి? న పటిబలో హోతి అన్తేవాసిం వా సద్ధివిహారిం వా అభిసమాచారికాయ సిక్ఖాయ సిక్ఖాపేతుం, ఆదిబ్రహ్మచారియకాయ సిక్ఖాయ వినేతుం, అధిసీలే వినేతుం, అధిచిత్తే వినేతుం, అధిపఞ్ఞాయ వినేతుం – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. పఞ్చహుపాలి, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా ఉపసమ్పాదేతబ్బం, నిస్సయో దాతబ్బో, సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. కతమేహి పఞ్చహి? పటిబలో హోతి అన్తేవాసిం వా సద్ధివిహారిం వా అభిసమాచారికాయ సిక్ఖాయ సిక్ఖాపేతుం, ఆదిబ్రహ్మచారియకాయ సిక్ఖాయ వినేతుం, అధిసీలే వినేతుం, అధిచిత్తే వినేతుం, అధిపఞ్ఞాయ వినేతుం – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా ఉపసమ్పాదేతబ్బం, నిస్సయో దాతబ్బో, సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో’’తి.

౪౧౯. ‘‘కతిహి ను ఖో, భన్తే, అఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బ’’న్తి?

పఞ్చహుపాలి, అఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? అలజ్జీ చ హోతి, బాలో చ, అపకతత్తో చ, మిచ్ఛాదిట్ఠికో చ హోతి, ఆజీవవిపన్నో చ – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? అధిసీలే సీలవిపన్నో హోతి, అజ్ఝాచారే ఆచారవిపన్నో హోతి, అతిదిట్ఠియా దిట్ఠివిపన్నో హోతి, మిచ్ఛాదిట్ఠికో చ హోతి, ఆజీవవిపన్నో చ – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? కాయికేన దవేన సమన్నాగతో హోతి, వాచసికేన దవేన సమన్నాగతో హోతి, కాయికవాచసికేన దవేన సమన్నాగతో హోతి, మిచ్ఛాదిట్ఠికో చ హోతి, ఆజీవవిపన్నో చ – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? కాయికేన అనాచారేన సమన్నాగతో హోతి, వాచసికేన అనాచారేన సమన్నాగతో హోతి, కాయికవాచసికేన అనాచారేన సమన్నాగతో హోతి, మిచ్ఛాదిట్ఠికో చ హోతి, ఆజీవవిపన్నో చ – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? కాయికేన ఉపఘాతికేన సమన్నాగతో హోతి, వాచసికేన ఉపఘాతికేన సమన్నాగతో హోతి, కాయికవాచసికేన ఉపఘాతికేన సమన్నాగతో హోతి, మిచ్ఛాదిట్ఠికో చ హోతి, ఆజీవవిపన్నో చ – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? కాయికేన మిచ్ఛాజీవేన సమన్నాగతో హోతి, వాచసికేన మిచ్ఛాజీవేన సమన్నాగతో హోతి, కాయికవాచసికేన మిచ్ఛాజీవేన సమన్నాగతో హోతి, మిచ్ఛాదిట్ఠికో చ హోతి, ఆజీవవిపన్నో చ – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? ఆపత్తిం ఆపన్నో కమ్మకతో ఉపసమ్పాదేతి, నిస్సయం దేతి, సామణేరం ఉపట్ఠాపేతి, భిక్ఖునోవాదకసమ్ముతిం సాదియతి, సమ్మతోపి భిక్ఖునియో ఓవదతి – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? యాయ ఆపత్తియా సఙ్ఘేన కమ్మం కతం హోతి తం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, అఞ్ఞం వా తాదిసికం, తతో వా పాపిట్ఠతరం, కమ్మం గరహతి, కమ్మికే గరహతి – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బం. కతమేహి పఞ్చహి? బుద్ధస్స అవణ్ణం భాసతి, ధమ్మస్స అవణ్ణం భాసతి, సఙ్ఘస్స అవణ్ణం భాసతి, మిచ్ఛాదిట్ఠికో చ హోతి, ఆజీవవిపన్నో చ – ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో కమ్మం కాతబ్బ’’న్తి.

అనిస్సితవగ్గో నిట్ఠితో పఠమో.

తస్సుద్దానం –

ఉపోసథం పవారణం, ఆపత్తి చ గిలానకం;

అభిసమాచారలజ్జీ చ, అధిసీలే దవేన చ.

అనాచారం ఉపఘాతి, మిచ్ఛా ఆపత్తిమేవ చ;

యాయాపత్తియా బుద్ధస్స, పఠమో వగ్గసఙ్గహోతి.